Đáp ứng yêu cầu về tỷ lệ free-float không chỉ là điều kiện để công ty duy trì tư cách công ty đại chúng, mà còn là “chìa khóa” quan trọng giúp thị trường chứng khoán Việt Nam mở rộng khả năng đón dòng vốn ngoại.

Siết điều kiện về tỷ lệ free-float

Vừa qua, thị trường chứng khoán đã chứng kiến hàng loạt công ty niêm yết công bố thông tin không đáp ứng điều kiện công ty đại chúng. Gần nhất, Tổng Công ty Khí Việt Nam (HoSE: GAS) cho biết chưa đáp ứng điều kiện không đảm bảo có tối thiểu 10% số cổ phiếu có quyền biểu quyết do ít nhất 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ.

Trước GAS, thị trường đã chứng kiến trường hợp cổ phiếu KSV của Tổng Công ty Khoáng sản TKV – CTCP (HNX: KSV) rơi vào chuỗi giảm điểm liên tục trong những phiên đầu tháng 12/2025 sau thông tin chưa đạt điều kiện free-float theo quy định.

Không những thế, còn có nhiều trường hợp doanh nghiệp trên sàn có vốn hóa rất lớn song cũng thuộc diện chưa đáp ứng tỷ lệ free-float như Tổng Công ty Đầu tư và Phát triển Công nghiệp – CTCP (HoSE: BCM), Ngân hàng TMCP Đầu Tư và Phát triển Việt Nam (HoSE: BID), Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam – CTCP (HoSE: GVR), Tổng Công ty Phát điện 3 – CTCP (HoSE: PGV), Tổng Công ty Hàng không Việt Nam (HoSE: HVN), CTCP Viễn thông FPT (UPCOM: FOX), Tổng Công ty Cảng Hàng không Việt Nam (UPCOM: ACV)…

Thực tế, quy định về tỷ lệ free-float với công ty đại chúng đã được nêu rõ trong Luật Chứng khoán số 54/2019/QH14, tuy nhiên Luật số 56/2024/QH15 đã có quy định bổ sung. Theo đó, với doanh nghiệp không thực hiện nộp hồ sơ cho UBCKNN, UBCKNN căn cứ danh sách cổ đông do VSDC cung cấp hoặc Báo cáo tài chính năm gần nhất của công ty được kiểm toán để xem xét hủy tư cách công ty đại chúng.

Lưu ý rằng, trước đây UBCKNN không hủy tư cách công ty đại chúng đối với các trường hợp không đáp ứng điều kiện công ty đại chúng nhưng không gửi hồ sơ tới UBCKNN.

Rõ ràng, với mục tiêu phát triển TTCK bền vững, sự thay đổi trong Luật số 56/2024/QH15 cho thấy quyết tâm của UBCKNN trong việc rà soát các cổ phiếu không thanh khoản, tập trung phát triển thị trường đúng nghĩa và bền vững, hấp dẫn hơn với nhà đầu tư nước ngoài.

Trong bối cảnh đó, Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp (Luật số 68/2025/QH15, có hiệu lực từ 1/8/2025) được nhìn nhận sẽ là “tấm kim bài” miễn trừ với các doanh nghiệp nhà nước.

Cụ thể, Khoản 7 Điều 59 của Luật này quy định rõ: Trong thời gian thực hiện kế hoạch cơ cấu lại đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt, các doanh nghiệp nhà nước (DNNN) được chuyển đổi từ doanh nghiệp 100% vốn nhà nước thành công ty cổ phần đang niêm yết, đăng ký giao dịch nếu chưa đáp ứng điều kiện công ty đại chúng về cơ cấu cổ đông theo Luật Chứng khoán thì không bị hủy tư cách công ty đại chúng.

Quy định này được cho là sẽ giúp các doanh nghiệp có vốn nhà nước nêu trên (nếu đang trong thời gian thực hiện tái cơ cấu) giữ được cổ phiếu ở trên các sàn niêm yết hay hệ thống UPCoM, tránh khỏi trường hợp hủy niêm yết trong giai đoạn chuyển tiếp.

Trao đổi với Nhadautu.vn, ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Khối Nghiên cứu và Phát triển khách hàng cá nhân, Công ty Chứng khoán Yuanta Việt Nam cho rằng điều kiện tỷ lệ free-float để đảm bảo tư cách công ty đại chúng có liên quan đến sự tham gia của các nhà đầu tư, đặc biệt là nhà đầu tư nước ngoài.

Trên sàn chứng khoán có rất nhiều cổ phiếu tốt song tỷ lệ free-float quá thấp, không đủ để quỹ đầu tư, nhà đầu tư nước ngoài mua. Điều này dẫn đến tình trạng họ phải giao dịch thỏa thuận để đầu tư cổ phiếu. Ông Minh nhìn nhận: “Các giao dịch thỏa thuận từng để lại nhiều ‘đau thương’ cho nhà đầu tư nước ngoài. Bởi mua thỏa thuận từ các nhóm cổ đông thường sẽ bị ‘hét giá’. Do đó, họ cảm thấy việc đầu tư trên TTCK Việt Nam tiềm ẩn nhiều rủi ro”.

Mặt khác, tỷ lệ free-float thấp cũng trở thành nút chặn khiến nhiều quỹ không thể đầu tư vào cổ phiếu tốt trên TTCK Việt Nam. “Điều này liên quan đến cách tính room ngoại của NĐTNN. Với các quỹ chủ động, room ngoại sẽ dựa trên phần tỷ lệ free-float của cổ phiếu. Nghĩa là nếu room ngoại của cổ phiếu là 40%, tỷ lệ free-float là 5%, thì họ tính toán mức room còn lại chỉ là 8%. Mức rất nhỏ để họ có thể giải ngân. Ví dụ như vậy để thấy mức free-float ảnh hưởng đến quyết định giao dịch của quỹ”, ông Minh dẫn giải.

Tương tự với các quỹ đầu tư theo chỉ số, tỷ lệ free-float thấp sẽ là rào cản đáng kể cho quyết định mua/bán cổ phiếu của các quỹ này. Nếu có, họ sẽ mua với tỷ lệ rất thấp.

Dù đánh giá Luật Quản lý vốn Nhà nước là biện pháp miễn trừ tạm thời với một số cổ phiếu có vốn nhà nước, song ông Minh nhìn nhận việc đảm bảo tỷ lệ free-float theo quy định là nền tảng quan trọng cho việc thu hút dòng vốn nước ngoài đầu tư gián tiếp, cũng như sự phát triển bền vững của thị trường chứng khoán, nhất là khi Việt Nam đang muốn nâng hạng lên những tiêu chuẩn cao hơn.

Kích hoạt sóng thoái vốn?

Dù có tỷ lệ free-float thấp song với vị thế là những doanh nghiệp đầu ngành, nền tảng kết quả kinh doanh tốt, đây vẫn là những mã nhận được nhiều sự quan tâm của nhà đầu tư. Có thể thấy, thanh khoản của GAS riêng trong phiên 6/1 đạt hơn 385 tỷ đồng, BSR (344 tỷ đồng), BID (186 tỷ đồng)…

Như vậy, để đảm bảo mức tỷ lệ free-float theo quy định, các chuyên gia nhìn nhận giải pháp sẽ là nhà nước bán bớt vốn hoặc phát hành thêm cổ phần. Tương tự, giai đoạn 2016-2018 đã chứng kiến làn sóng “thoái vốn” doanh nghiệp nhà nước, đi cùng với những cơn sóng này là đà tăng giá của các cổ phiếu.

Thực tế, trong năm 2025 đã chứng kiến nhiều thương vụ đấu giá cổ phần thành công như CTCP Giày Thượng Đình, Tổng công ty Đầu tư Nước và Môi trường Việt Nam – CTCP, Tổng CTCP Điện tử và Tin học Việt Nam…

Ông Minh kỳ vọng với kết quả kinh doanh vững mạnh, sự hấp dẫn của các tài sản lớn nắm giữ… sẽ là nền tảng quan trọng cho các thương vụ đấu giá, thoái vốn của doanh nghiệp nhà nước thời gian tới.

Chưa kể, hoạt động thoái vốn nhà nước trong năm 2026 được dự báo sẽ còn nhộn nhịp hơn nữa với nhiều yếu tố hỗ trợ. Đầu tiên, đó là áp lực tăng thu ngân sách để đáp ứng nhu cầu đầu tư hạ tầng giai đoạn 2026-2030 ở mức cao đang thúc đẩy tiến trình này.

Đáng chú ý, Đề án cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước giai đoạn 2021-2025 cũng buộc các cơ quan đại diện vốn và doanh nghiệp phải đẩy nhanh tiến độ thoái vốn.

Hóa Khoa

Link gốc