Thị trường đường thế giới đang đứng trước một bước ngoặt quan trọng khi chuyển giao từ mức thặng dư lớn trong niên vụ 2025/26 sang mức thặng dư dự báo rất mỏng trong niên vụ 2026/27. Theo dữ liệu từ CZ Insights tính đến ngày 20 tháng 4 năm 2026, thặng dư sản xuất đường toàn cầu dự kiến sẽ giảm mạnh từ 5,8 triệu tấn (niên vụ 2025/26) xuống còn chỉ còn 1,1 triệu tấn (niên vụ 2026/27). Đáng chú ý, dự báo này chưa tính đến các tác động tiêu cực tiềm tàng từ hiện tượng El Niño đang hình thành. Sự xuất hiện của El Niño có khả năng làm gián đoạn sản xuất tại các quốc gia then chốt như Ấn Độ, Thái Lan và Brazil, điều này có thể đẩy thị trường vào tình trạng thâm hụt và buộc phải cắt giảm dự trữ đường toàn cầu.

Rủi ro từ hiện tượng El Niño

Niên vụ 2026/27 bắt đầu khi các nhà máy tại vùng Trung-Nam (CS) Brazil chuẩn bị bước vào giai đoạn ép mía. Mặc dù dự báo hiện tại vẫn duy trì mức thặng dư 1,1 triệu tấn, nhưng rủi ro giảm sản lượng là rất rõ rệt:

- Tác động không đồng nhất: El Niño thường mang lại điều kiện khô hạn và nóng bức hơn cho Ấn Độ và Thái Lan, gây ảnh hưởng xấu đến sự phát triển của cây mía. Ngược lại, tại vùng Trung-Nam Brazil, hiện tượng này thường gây ra mưa lớn quá mức, làm gián đoạn tiến độ thu hoạch và ép mía.

- Tính khó lường: Được ví như một "người pha chế tồi", El Niño không phải lúc nào cũng mang lại kết quả theo đúng kịch bản lý thuyết. Tuy nhiên, bất kỳ sự thiếu hụt sản lượng nào do hiện tượng này gây ra, dù ở mức độ trung bình, cũng đủ để xóa sạch mức thặng dư mỏng manh và đẩy thị trường vào tình trạng thâm hụt.

Dự báo thặng dư & tiêu thụ

- Thặng dư thu hẹp: So với mức thặng dư dự kiến 5,8 triệu tấn của niên vụ 2025/26 (mức cao thứ hai kể từ niên vụ 2017/18), mức 1,1 triệu tấn cho 2026/27 cho thấy sự thắt chặt đáng kể của nguồn cung.

- Tiêu thụ phục hồi: Dự báo tiêu thụ đường toàn cầu sẽ tăng khoảng 1 triệu tấn trong niên vụ 2026/27. Đây là mức tăng trưởng theo năm mạnh nhất kể từ sau năm 2022 (năm bùng nổ tiêu thụ sau khi các lệnh phong tỏa do Covid chấm dứt).

Đánh giá tình hình sản xuất niên vụ 2025/26

Giai đoạn cuối của niên vụ 2025/26 ghi nhận những biến động trái chiều tại các khu vực sản xuất chính, nhưng nhìn chung sản lượng toàn cầu vẫn ở mức cao kỷ lục thứ hai trong lịch sử.

- Thái Lan: Sản lượng ước tính được điều chỉnh tăng từ 11,5 triệu tấn lên 12 triệu tấn nhờ hoạt động ép mía cuối vụ diễn ra mạnh mẽ.

- Ấn Độ: Ngược lại với Thái Lan, sản lượng của Ấn Độ gây thất vọng khi dự kiến chỉ đạt dưới 28 triệu tấn. Tính đến giữa tháng 4, chỉ còn 19 nhà máy hoạt động. Nguyên nhân chính do nông dân chuyển hướng cung cấp mía cho các nhà sản xuất đường thủ công (jaggery) vì tình trạng nợ đọng thanh toán từ các nhà máy đường tăng cao.

Các yếu tố ảnh hưởng đến nhu cầu tiêu thụ

Mặc dù dự báo có sự tăng trưởng trong niên vụ 2026/27, nhu cầu tiêu thụ đường toàn cầu trong những năm gần đây vẫn đối mặt với nhiều rào cản:

- Nhận thức về sức khỏe: Người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến việc giảm lượng đường nạp vào cơ thể.

- Lạm phát thực phẩm: Giá thực phẩm duy trì ở mức cao trong những năm qua đã kìm hãm sức mua.

- Sự trỗi dậy của thuốc GLP-1: Các loại thuốc hỗ trợ giảm cân và điều trị tiểu đường mới đang tác động đến thói quen ăn uống.

- Giá đường thấp: Một điểm đáng chú ý là sự phục hồi tiêu thụ trong niên vụ tới diễn ra trong bối cảnh giá đường đang ở mức thấp nhất trong 5 năm, điều này tạo động lực thúc đẩy nhu cầu.

Thị trường đường đang chuyển dịch từ trạng thái dư cung dồi dào sang một giai đoạn bất ổn cao. Sự kết hợp giữa việc thặng dư sản xuất bị thu hẹp và nhu cầu tiêu thụ đang phục hồi đặt thị trường vào thế nhạy cảm trước các cú sốc thời tiết. Nếu các dự báo về El Niño trở thành hiện thực, niên vụ 2026/27 nhiều khả năng sẽ chứng kiến sự sụt giảm dự trữ đường toàn cầu để bù đắp cho sự thiếu hụt sản xuất.