Theo giới phân tích, cú sốc nguồn cung do căng thẳng Trung Đông quá lớn khiến biện pháp giải phóng dự trữ của IEA không còn phát huy vai trò “bình chữa cháy” như trong các cuộc khủng hoảng trước đây.
Cơ sở trữ dầu Shehran của Iran tại Tehran là mục tiêu tấn công của lực lượng phối hợp Mỹ-Israel, ngày 8/3/2026. (Ảnh: Anadolu Agency/TTXVN)
Trong bối cảnh giá dầu thô tăng vọt do xung đột tại Trung Đông, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã có động thái giải phóng một lượng dầu kỷ lục từ các kho dự trữ nhằm hạ nhiệt thị trường.
Tuy nhiên, quyết định can thiệp lần này của IEA xem ra không còn phát huy tác dụng là “bình chữa cháy” như các lần trước, khi giá dầu thô thế giới vẫn tiếp tục biến động mạnh.
Kể từ khi IEA được thành lập năm 1974, IEA mới chỉ có 4 lần xả kho dự trữ chiến lược phối hợp và quy mô lớn, cho thấy mức độ nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng hiện nay.
Các lần xả kho trước là vào các năm 1991, sau chiến dịch quân sự của Mỹ ở Iraq; năm 2005, khi bão Katrina khiến sản lượng dầu của Mỹ ở Vịnh Mexico giảm một nửa; năm 2011, khi các đồng minh NATO can thiệp vào nội chiến Libya; và gần đây nhất năm 2022, khi xung đột giữa Nga và Ukraine bùng phát.
Trong 4 lần can thiệp trước đó, lượng dầu mà các nước thành viên IEA bổ sung vào nguồn cung dù thấp hơn nhiều nhưng đã nhanh chóng góp phần ổn định thị trường, đưa giá dầu thô quốc tế giảm vài phần trăm, thậm chí là 10-15% như trong lần can thiệp gần đây nhất.
Cơ sở dự trữ dầu quốc gia Shibushi ở Kagoshima, Nhật Bản. (Ảnh: Kyodo/TTXVN)
Tuy nhiên, lần xả kho này với khối lượng dầu thô được giải phóng kỷ lục, lê tới 400 triệu thùng, nhưng giá chỉ giảm nhẹ, trước khi tiếp tục tăng vượt mốc 100 USD/thùng.
Nhìn vào phản ứng của thị trường, ông Fawad Razaqzada, nhà phân tích tại công ty dịch vụ tài chính StoneX, cho rằng dường như các nhà đầu tư không tin rằng việc giải phóng kho dự trữ sẽ có hiệu quả như mong muốn. Có lẽ họ đang dự đoán dòng chảy dầu thô qua eo biển Hormuz sẽ vẫn bị cản trở trong một thời gian dài.
Vấn đề nằm ở quy mô thực sự của cú sốc nguồn cung. Nó quá lớn. Trước khi xảy ra khủng hoảng, mỗi ngày có khoảng 20 triệu thùng dầu thô đi qua eo biển Hormuz, chiếm gần 20% lượng tiêu thụ dầu toàn cầu.
Dù một phần dầu của các nước vùng Vịnh đã được chuyển hướng qua các đường ống sang Biển Đỏ, với khoảng 6 triệu thùng/ngày, thị trường thế giới vẫn mất gần 14 triệu thùng/ngày. Con số này tương đương với sản lượng dầu của Saudi Arabia, một trong những nước xuất khẩu dầu mỏ lớn nhất thế giới.
Ngoài ra, những hạn chế về hạ tầng và hậu cần cũng làm giảm hiệu quả của việc xả kho dự trữ. Công suất hệ thống đường ống và vận chuyển hiện nay chỉ cho phép đưa khoảng 4 triệu thùng dầu mỗi ngày ra thị trường. Vì vậy, lượng 400 triệu thùng dầu sẽ phải được bơm dần trong khoảng 3 tháng.
Khoảng thời gian này chính là "cửa sổ chiến lược" mà các nước phương Tây - đặc biệt là Mỹ, hy vọng có thể sử dụng để tìm cách mở lại tuyến vận tải qua eo biển Hormuz và giảm bớt áp lực từ cuộc khủng hoảng.
Kho dự trữ dầu ở Carson, California (Mỹ). (Ảnh: CNN/TTXVN)
Trong khi đó, các cuộc tấn công mới vào tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz càng làm trầm trọng thêm nỗi lo ngại về sự đứt gãy nguồn cung. Tổng số tàu bị tấn công trong khu vực kể từ khi giao tranh bắt đầu ít nhất là 16 chiếc.
Trong những phát biểu đầu tiên kể từ khi kế vị cha mình, Lãnh tụ Tối cao mới của Iran Ayatollah Mojtaba Khamenei tuyên bố tiếp tục phong tỏa eo biển Hormuz.
Đồng thời, những rủi ro hàng hải đang lan rộng và không chỉ giới hạn ở tuyến vận tải này. Iraq đã phải ngừng hoạt động tại các cảng dầu vì hai tàu chở dầu đã bị tấn công ngay tại khu vực bốc xếp trong vùng biển nội địa.
Oman cũng đã tiến hành sơ tán toàn bộ tàu thuyền khỏi cảng Mina Al Fahal, một trong số ít các cảng nằm ngoài eo biển Hormuz có khả năng xuất khẩu dầu thô ra thị trường toàn cầu.
Thị trường càng trở nên căng thẳng hơn khi Iran đưa ra yêu cầu cứng rắn cho một thỏa thuận ngừng bắn: Mỹ phải đảm bảo rằng nước này và Israel sẽ không thực hiện bất kỳ cuộc tấn công nào vào Iran trong tương lai.
Tuy nhiên, giới quan sát nhận định chính quyền của Tổng thống Donald Trump khó lòng chấp nhận các điều khoản như vậy. Sự bế tắc trong đàm phán khiến hy vọng về một giải pháp hòa bình sớm tại Trung Đông vốn đã mong manh nay càng trở nên mờ mịt, thúc đẩy các nhà đầu tư đẩy mạnh mua vào để tích trữ.
Về triển vọng giá, ngân hàng Westpac đánh giá nếu căng thẳng tiếp tục leo thang, giá dầu Brent nhiều khả năng sẽ thiết lập mặt bằng mới trong khoảng 90-110 USD/thùng vào tuần tới.
Bơm xăng cho phương tiện tại trạm xăng ở Giang Tô, Trung Quốc. (Ảnh: THX/TTXVN)
Theo công ty tư vấn năng lượng Wood Mackenzie, trong kịch bản xấu nhất, giá dầu có thể lên tới 150 USD/thùng. Trong bối cảnh xung đột leo thang, Iran ngày 11/3 tuyên bố thế giới cần chuẩn bị cho kịch bản giá dầu chạm mốc 200 USD/thùng, do hành động của phía Mỹ khiến an ninh khu vực mất ổn định.
Ngay cả khi xung đột được giải quyết nhanh chóng, ngân hàng Morgan Stanley dự báo thị trường năng lượng vẫn có thể đối mặt với nhiều tuần gián đoạn.
Những nỗ lực lớn nhất của IEA cho đến nay để đối phó cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu rõ ràng đã thất bại, bởi nó không thể trở thành yếu tố có đủ sức nặng để chi phối diễn biến giá cả.
Điều mà thị trường đang chờ đợi là một giải pháp cho việc chấm dứt xung đột, từ đó khơi thông dòng chảy dầu từ một khu vực vẫn luôn đóng vai trò là "cái rốn dầu mỏ" của thế giới./.
Lê Minh
