Trong khi các yếu tố cơ bản đều chỉ về một thị trường suy yếu với giá dầu, thì rủi ro địa chính trị lại là nhân tố có thể nhanh chóng làm đảo chiều xu hướng.
Theo phân tích về triển vọng thị trường dầu mỏ năm 2026 của Tập đoàn dịch vụ tài chính đa quốc gia ING, thị trường dầu mỏ toàn cầu đứng trước một nghịch lý ngày càng rõ nét, đó là trong khi các yếu tố nền tảng về cung - cầu đang vẽ nên một bức tranh dư cung kéo dài với triển vọng giá thấp, thì bối cảnh địa chính trị lại tiềm ẩn những rủi ro có thể nhanh chóng đảo ngược xu hướng này. Đây được xem là một trong những giai đoạn khó lường nhất của thị trường năng lượng trong thập kỷ qua.
Sự chênh lệch ngày càng lớn giữa cung và cầu đang phản ánh trạng thái dư thừa nguồn cung trên thị trường dầu mỏ toàn cầu (Ảnh: Schwab Network)
Dư cung gây áp lực lên giá cả
Trước hết, cán cân dầu mỏ toàn cầu trong năm 2026 sẽ rơi vào trạng thái dư cung hơn 2 triệu thùng/ngày. Nguồn cung toàn cầu được ước tính tăng khoảng 2,1 triệu thùng/ngày, trong khi nhu cầu chỉ tăng khiêm tốn ở mức 800.000 thùng/ngày. Trong bối cảnh đó, giá dầu Brent trên sàn ICE được dự báo sẽ chỉ đạt trung bình khoảng 57 USD/thùng, thấp hơn đáng kể so với mức cần thiết để đảm bảo cân bằng ngân sách của nhiều quốc gia xuất khẩu dầu.
Trưởng bộ phận Chiến lược Hàng hóa tại ING - Warren Patterson nhận định các con số hiện tại cho thấy một thị trường bị chi phối bởi thặng dư mang tính cấu trúc, chứ không chỉ là sự mất cân bằng ngắn hạn.
Cụ thể, nền tảng của kịch bản giá thấp nằm ở sự lệch pha rõ rệt giữa tăng trưởng nguồn cung và nhu cầu. Trong năm 2026, nguồn cung dầu mỏ toàn cầu không chỉ được thúc đẩy bởi các nhà sản xuất ngoài OPEC mà còn chịu tác động trực tiếp từ sự thay đổi chiến lược của liên minh OPEC+. Việc nhóm này quyết định đưa sản lượng trở lại thị trường với tốc độ nhanh hơn nhiều so với kế hoạch ban đầu đã khiến tình trạng thặng dư dự kiến xuất hiện trong tất cả các quý của năm.
Hệ quả là tồn kho dầu toàn cầu được dự báo sẽ tích tụ liên tục, tạo áp lực lớn lên đường cong giá kỳ hạn và đẩy thị trường sâu hơn vào trạng thái điển hình của dư thừa nguồn cung. Khi tồn kho tăng đều trong cả năm, thị trường rất khó tìm được động lực tăng giá bền vững.
Trong khi đó, nhu cầu dầu mỏ toàn cầu tiếp tục tăng nhưng với tốc độ chậm và có sự phân hóa rõ rệt. Sau khi tăng khoảng 700.000 thùng/ngày trong năm 2025, nhu cầu năm 2026 được dự báo chỉ tăng thêm 800.000 thùng/ngày. Phần lớn động lực tăng trưởng đến từ các nền kinh tế ngoài OECD, đặc biệt là khu vực châu Á không bao gồm Trung Quốc, nơi dự kiến đóng góp khoảng 50% tổng mức tăng nhu cầu toàn cầu.
“Đáng chú ý, nhu cầu từ Trung Quốc từng là động lực chủ chốt của thị trường dầu mỏ được dự báo chỉ tăng dưới 200.000 thùng/ngày. Song song với yếu tố chu kỳ, các thay đổi mang tính cấu trúc cũng ngày càng rõ rệt: doanh số xe năng lượng mới tiếp tục làm xói mòn nhu cầu nhiên liệu đường bộ, nhu cầu diesel tại châu Âu đã đạt đỉnh và bước vào xu hướng giảm, dù ở một số thị trường, nhu cầu xăng lại tăng nhẹ nhờ sự phổ biến của xe hybrid (xe sử dụng cả động cơ đốt trong và động cơ điện). Điều này vẽ ra bức tranh nhu cầu hiện nay không còn đồng nhất, mà bị chi phối bởi những chuyển dịch công nghệ và chính sách dài hạn”, vị chuyên gia phân tích.
Ngoài OPEC+, triển vọng sản lượng của Hoa Kỳ cũng đóng vai trò quan trọng trong cán cân toàn cầu. Theo ING, năm 2025 đã chứng kiến một nghịch lý đáng chú ý, dù số lượng giàn khoan dầu hoạt động giảm hơn 15%, sản lượng dầu thô của Mỹ vẫn đạt mức kỷ lục, vượt 13,8 triệu thùng/ngày vào tháng 9/2025 và trung bình cả năm khoảng 13,6 triệu thùng/ngày. Điều này phản ánh sự cải thiện mạnh mẽ về hiệu suất khai thác. Tuy nhiên, đà tăng này được dự báo sẽ chững lại và đảo chiều trong năm 2026. Với triển vọng giá thấp kéo dài, sản lượng dầu thô của Mỹ có khả năng giảm nhẹ và nếu giá dầu WTI duy trì dưới 60 USD/thùng, mức sụt giảm có thể rõ rệt hơn vào năm 2027.
Nhà phân tích Ahmad Assiri, thuộc công ty môi giới Pepperstone (Australia) cũng cho rằng sự chênh lệch ngày càng lớn giữa cung và cầu đang phản ánh trạng thái dư thừa nguồn cung rõ nét hơn trên thị trường dầu mỏ toàn cầu, đặt ra những thách thức đáng kể đối với chiến lược điều hành của các nhà sản xuất chủ chốt. Theo ông, khi nhu cầu vẫn duy trì đà tăng, nhưng nguồn cung lại mở rộng với tốc độ gần gấp ba lần, sẽ tạo áp lực ngày càng lớn lên cán cân thị trường và triển vọng giá dầu.
Trước diễn biến đó, các nhà phân tích tại ngân hàng đầu tư Goldman Sachs (Mỹ) cũng dự báo giá dầu Brent và WTI sẽ tiếp tục giảm lần lượt xuống mức trung bình năm 2026 là 56 USD/thùng và 52 USD/thùng.
Khả năng đảo chiều từ rủi ro địa chính trị
Trong khi các yếu tố cơ bản đều chỉ về một thị trường yếu, rủi ro địa chính trị lại là nhân tố có thể nhanh chóng làm thay đổi cục diện. Nguồn cung từ Nga được xem là rủi ro lớn nhất đối với quan điểm giảm giá. Dù dầu Nga vẫn chảy ra thị trường, nhưng các lệnh trừng phạt mới của Mỹ, các vấn đề hậu cần khiến thời gian vận chuyển kéo dài,... đã làm gia tăng mức độ bất định.
Tại Việt Nam, giá xăng dầu sẽ tiếp tục biến động theo tình hình xăng dầu thế giới
Ông Warren Patterson nhấn mạnh thị trường luôn hiện hữu sự bất ổn về các lệnh trừng phạt đối với nguồn cung dầu của Nga, căng thẳng tại Venezuela và cuộc tấn công của Israel vào Iran. Sau những sự kiện như vậy, người ta có thể dự đoán thị trường dầu mỏ sẽ tăng vọt mạnh, do lo ngại về việc mất nguồn cung từ Iran và khả năng lan rộng sang khu vực rộng lớn hơn. Thay vào đó, giá dầu Brent đã tăng nhẹ lên hơn 80 USD/thùng.
Từ các yếu tố trên cho thấy, kịch bản cơ sở cho năm 2026 vẫn là một thị trường dầu mỏ cung vượt cầu, với giá dầu Brent trung bình quanh 57 USD/thùng và giả định rằng dòng chảy dầu của Nga tiếp tục được duy trì dù gặp nhiều trở ngại. Tuy nhiên, các kịch bản rủi ro vẫn hiện hữu. Ở chiều tăng giá, các lệnh trừng phạt hiệu quả hơn dự kiến hoặc sự leo thang xung đột có thể gây gián đoạn nguồn cung thực tế, đẩy giá lên cao.
Tại thị trường trong nước, theo chu kỳ điều hành cuối cùng năm 2025 vào ngày 31/12 của Liên Bộ Công Thương - Tài chính, giá bán lẻ xăng dầu đã được điều chỉnh giảm ở hầu hết các mặt hàng. Cụ thể, giá xăng E5 RON92 giảm 278 đồng/lít, xăng RON95 giảm 89 đồng/lít; dầu diesel hạ nhẹ 2 đồng/lít; dầu hỏa giảm 15 đồng/lít và dầu mazut giảm 37 đồng/lít.
Trong năm mới, giá xăng dầu trong nước sẽ tiếp tục biến động theo tình hình xăng dầu thế giới. Trước bối cảnh còn nhiều bất định, đây không chỉ là một năm của các con số thặng dư, mà còn là phép thử lớn đối với khả năng thích ứng của các doanh nghiệp và nhà hoạch định chính sách.
Diễm Ngọc
