Nợ công Mỹ đang tăng nhanh và được dự báo sẽ chạm mức 120% GDP trong thập kỷ tới, vượt đỉnh hậu Thế chiến II. Thâm hụt kéo dài, cắt giảm thuế và áp lực từ an sinh xã hội khiến rủi ro tài khóa ngày càng đáng lo ngại.

Bức tranh tài khoá trở nên mong manh hơn

Trong năm đầu tiên của nhiệm kỳ thứ 2, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tìm cách tái định hình sâu rộng nền kinh tế Mỹ. Ông cắt giảm thuế, nâng thuế quan lên mức cao nhất trong gần một thế kỷ, thu hẹp chi tiêu liên bang, siết chặt nhập cư và gây sức ép lên Cục Dự trữ Liên bang (Fed) nhằm buộc cơ quan này hạ mạnh lãi suất.

Xét trên bình diện tổng thể của ngân sách liên bang, nước Mỹ vẫn đang trên đà vay mượn một khoản tiền mà nhiều nhà kinh tế cảnh báo là đáng báo động trong những năm tới. Nhưng trên lý thuyết, tình hình tài khóa chỉ xấu đi đôi chút dưới sự kết hợp chính sách mang tính phi truyền thống này, chứ không biến động quá lớn.

CBO cho biết tổng nợ công được dự báo sẽ vượt xa quy mô sản lượng kinh tế hằng năm, đạt mức 120% GDP vào năm 2036

Đó là kết luận trong báo cáo dự báo ngân sách dài hạn thường niên do Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO) công bố ngày 11/2. So với dự báo hồi tháng 1/2025, thời điểm trước khi ông Trump nhậm chức, chính phủ liên bang hiện được dự báo sẽ ghi nhận mức thâm hụt 23,1 nghìn tỷ USD trong 9 năm tới, thay vì 21,8 nghìn tỷ USD như ước tính trước đó, tức tăng thêm khoảng 1,4 nghìn tỷ USD.

CBO cho biết tổng nợ công được dự báo sẽ vượt xa quy mô sản lượng kinh tế hằng năm, chạm mức 120% GDP vào năm 2036. Con số này sẽ vượt qua đỉnh ghi nhận sau Thế chiến II và có nguy cơ đẩy nền kinh tế lớn nhất thế giới vào tình thế khủng hoảng nợ gây mất ổn định.

Dù vậy, vẫn có cơ sở để lo ngại rằng bức tranh tài khóa có thể trở nên mong manh hơn nữa, bất chấp thực tế rằng hiện tại các tác động ngân sách từ chính sách kinh tế của ông Trump dường như gần như bù trừ cho nhau.

Loạt áp lực bủa vây

Chính sách tốn kém nhất mà đảng Cộng hòa và Tổng thống Trump đã triển khai cho đến nay là gói cắt giảm thuế thu nhập diện rộng được thông qua năm ngoái. Theo CBO, đạo luật này mang lại lợi ích lớn nhất cho nhóm thu nhập cao trong khi đồng thời cắt giảm chi tiêu cho các chương trình dành cho người thu nhập thấp. Điều này sẽ khiến ngân sách thất thu khoảng 4,7 nghìn tỷ USD trong 9 năm tới.

Nguồn thu mới lớn nhất là từ các mức thuế quan mà ông Trump áp đặt, dự kiến mang về khoảng 3.0000 tỷ USD trong cùng giai đoạn.

Sau khi Tổng thống Trump nhậm chức, tổng nợ công của Mỹ tăng thêm hơn 2.250 tỷ USD, nâng tổng mức nợ lên 38.500 tỷ USD.

Tuy nhiên, trên thực tế, chi phí từ việc cắt giảm thuế có thể vượt xa nguồn thu từ thuế quan. Khi thông qua luật thuế năm ngoái, đảng Cộng hòa đã thực hiện một bước đi thủ tục chưa từng có tiền lệ khi “khóa” nhiều điều khoản cắt giảm thuế theo hướng vĩnh viễn. Điều đó đồng nghĩa với việc muốn đảo ngược các điều khoản này sẽ cần một đạo luật mới của Quốc hội, kịch bản này được đánh giá là khó xảy ra.

Trong khi đó, nhiều mức thuế quan của Tổng thống Trump đang vướng phải những bất định pháp lý và chính trị sâu sắc. Tòa án Tối cao có thể sớm bác bỏ một số loại thuế này. Ngay cả khi các mức thuế quan vượt qua được thách thức pháp lý, hoặc được thay thế bằng các biện pháp khác, một tổng thống tương lai vẫn có thể nhanh chóng xóa bỏ phần còn lại chỉ bằng một quyết định hành pháp.

Nếu điều đó xảy ra, chính phủ liên bang sẽ mất đi một nguồn thu đáng kể đúng vào thời điểm nước Mỹ phải đối mặt với áp lực ngân sách từ chương trình An sinh Xã hội, chương trình chi tiêu lớn nhất của liên bang. Trong nhiều năm qua, khi dân số già hóa nhanh chóng, số tiền chi cho chương trình hưu trí này đã vượt quá khoản thuế đóng góp từ lực lượng lao động trẻ, khiến thâm hụt ngày càng nới rộng.

Theo CBO, quỹ tín thác chủ chốt của hệ thống An sinh Xã hội, vốn là khoản “tiết kiệm trên giấy tờ” được tích lũy trong giai đoạn nguồn thu thuế vượt chi, hiện được dự báo sẽ cạn kiệt vào năm 2032, sớm hơn 1 năm so với ước tính trước đó.

Khi quỹ này cạn tiền, Quốc hội sẽ buộc phải lựa chọn một phương án tài chính mới để tránh việc cắt giảm đồng loạt và sâu rộng các khoản trợ cấp.

Cùng lúc đó, chính sách siết chặt nhập cư cũng đang gây thêm áp lực lên tình hình tài khóa, theo CBO. Cơ quan này dự báo dân số Mỹ vào năm 2035 sẽ ít hơn 5,3 triệu người so với ước tính trước đây, kéo theo sự suy giảm nguồn thu thuế dự kiến, với tổng tác động ngân sách khoảng 500 tỷ USD trong giai đoạn này.

Yếu tố quyết định cuối cùng đối với thói quen chi tiêu của Washington nằm ở thị trường trái phiếu, nơi các nhà đầu tư mua bán nợ chính phủ. Rủi ro lớn nhất là khi nhà đầu tư bắt đầu nghi ngờ khả năng trả nợ của Mỹ và yêu cầu mức lãi suất cao hơn, từ đó làm gia tăng chi phí vay mượn trên toàn nền kinh tế. Lãi suất cao hơn cũng khiến chi phí trả nợ của chính phủ tăng lên, buộc Washington phải vay thêm để thanh toán các nghĩa vụ cũ, tạo thành vòng xoáy bất lợi.

CBO dự báo các đợt cắt giảm thuế sẽ mang lại cú hích ngắn hạn cho tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, lãi suất dài hạn cũng được dự báo sẽ cao hơn so với các ước tính trước đây, làm gia tăng thêm áp lực đối với ngân sách liên bang trong những năm tới.

Theo The New York Times

Minh Đăng

Link gốc