Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) yêu cầu rà soát cơ cấu cổ đông, vốn chủ sở hữu theo Luật Chứng khoán sửa đổi, đặt ra “bài toán” tuân thủ với doanh nghiệp niêm yết.

UBCKNN yêu cầu rà soát tư cách công ty đại chúng đối với doanh nghiệp nhà nước và công ty con

Siết điều kiện công ty đại chúng với doanh nghiệp nhà nước

UBCKNN vừa ban hành Công văn số 1474/UBCK-GSĐC ngày 24/2/2026 về việc rà soát tư cách công ty đại chúng đối với các doanh nghiệp nhà nước và công ty con của doanh nghiệp nhà nước đang thực hiện niêm yết, đăng ký giao dịch trên Sở Giao dịch Chứng khoán.

Theo UBCKNN, việc rà soát nhằm bảo đảm thực hiện đúng quy định của Luật Chứng khoán số 54/2019/QH14 (được sửa đổi, bổ sung tại Luật số 56/2024/QH15) và Luật số 68/2025/QH15 về quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

Về điều kiện công ty đại chúng, theo quy định hiện hành, doanh nghiệp phải có vốn điều lệ đã góp và vốn chủ sở hữu từ 30 tỷ đồng trở lên, đồng thời tối thiểu 10% số cổ phiếu có quyền biểu quyết phải do ít nhất 100 nhà đầu tư không phải cổ đông lớn nắm giữ. Trường hợp không còn đáp ứng điều kiện này, doanh nghiệp có thể bị hủy tư cách công ty đại chúng.

Đáng chú ý, đối với các doanh nghiệp nhà nước được chuyển đổi từ doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ thành công ty cổ phần và đang trong thời gian thực hiện kế hoạch cơ cấu lại đã được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt, nếu chưa đáp ứng điều kiện về cơ cấu cổ đông theo Luật Chứng khoán sửa đổi thì không bị hủy tư cách công ty đại chúng trong thời gian thực hiện kế hoạch.

Tuy nhiên, với các doanh nghiệp nhà nước không thuộc trường hợp trên và các công ty con của doanh nghiệp nhà nước, nếu không đáp ứng điều kiện công ty đại chúng theo quy định mới, doanh nghiệp sẽ bị hủy tư cách công ty đại chúng theo quy định pháp luật.

UBCKNN yêu cầu trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày không còn đáp ứng điều kiện, doanh nghiệp phải có văn bản báo cáo kèm danh sách cổ đông hoặc báo cáo tài chính kiểm toán gần nhất. Sau một năm nếu vẫn không khắc phục được, doanh nghiệp phải thực hiện thủ tục hủy tư cách công ty đại chúng theo quy định. Đồng thời, doanh nghiệp có trách nhiệm công bố thông tin bất thường và thực hiện thủ tục hủy niêm yết, hủy đăng ký giao dịch nếu bị hủy tư cách công ty đại chúng.

UBCKNN đề nghị các doanh nghiệp khẩn trương rà soát, đối chiếu tình trạng đáp ứng điều kiện, báo cáo cơ quan đại diện chủ sở hữu và chỉ đạo các công ty con thực hiện đúng quy định pháp luật, bảo đảm tuân thủ và minh bạch trên thị trường chứng khoán.

Một số doanh nghiệp trước “nguy cơ” mất tư cách công ty đại chúng

Từ cuối năm 2025 đến nay, một số doanh nghiệp quy mô lớn trên thị trường chứng khoán đã phát đi thông báo liên quan đến việc chưa đáp ứng tiêu chuẩn công ty đại chúng theo quy định mới. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ cơ cấu cổ đông cô đặc, khi tỷ lệ sở hữu của cổ đông lớn ở mức rất cao, khiến doanh nghiệp không bảo đảm điều kiện về tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng theo Luật Chứng khoán sửa đổi.

Trường hợp điển hình là Tổng Công ty Khí Việt Nam - PV Gas (HoSE: GAS). Cuối tháng 12/2025, doanh nghiệp cho biết chưa đáp ứng điều kiện về cơ cấu cổ đông theo quy định pháp luật hiện hành. Theo danh sách người sở hữu chứng khoán tại ngày 29/8/2025, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN) nắm giữ tới 95,76% vốn điều lệ, trong khi 4,24% còn lại thuộc về 17.494 cổ đông khác.

PV Gas cho biết đang phối hợp với cổ đông lớn, đồng thời báo cáo cơ quan có thẩm quyền để triển khai các bước xử lý theo đúng quy định pháp luật, bảo đảm tuân thủ yêu cầu về tư cách công ty đại chúng trong thời gian tới.

Tương tự, CTCP Lọc hóa dầu Bình Sơn (HoSE: BSR) hiện có cơ cấu sở hữu tập trung cao, khi Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN) nắm giữ 92,1% vốn điều lệ. Doanh nghiệp cho biết đã báo cáo các vướng mắc liên quan đến điều kiện công ty đại chúng, đồng thời làm việc với cơ quan có thẩm quyền để xử lý theo quy định hiện hành.

Tại HNX, Tổng công ty Khoáng sản TKV – Vimico (mã: KSV) cũng thông tin đến tháng 11/2025 chưa đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn công ty đại chúng do Tập đoàn Công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam (TKV) sở hữu tới 98,1% vốn điều lệ. Hội đồng quản trị đã giao Tổng giám đốc chủ động làm việc với UBCKNN và thực hiện các thủ tục cần thiết theo quy định.

Bên cạnh các trường hợp đã công bố thông tin, thống kê cho thấy trên thị trường chứng khoán vẫn còn nhiều doanh nghiệp quy mô lớn có tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng chưa đạt ngưỡng tối thiểu 10% theo quy định về cơ cấu cổ đông của công ty đại chúng.

Đơn cử, tại Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV, mã: BID), Ngân hàng Nhà nước hiện nắm giữ khoảng 79,7% vốn điều lệ, trong khi cổ đông chiến lược KEB Hana Bank sở hữu 14,8%. Tỷ lệ còn lại thuộc về các cổ đông khác ở mức tương đối khiêm tốn.

Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam (mã: GVR) có cơ cấu sở hữu tập trung khi nhà nước nắm giữ tới 96,8% vốn điều lệ. Hoặc như, Becamex IDC (mã: BCM) có tỷ lệ sở hữu nhà nước lên tới 95,4% thông qua UBND TP. Hồ Chí Minh (trước đây là UBND tỉnh Bình Dương).

Cơ cấu cổ đông cô đặc tại các doanh nghiệp này đặt ra yêu cầu rà soát, đối chiếu điều kiện công ty đại chúng trong bối cảnh khung pháp lý mới đã chính thức có hiệu lực.

Dù vậy, theo ông Nguyễn Thế Minh – Giám đốc Khối Nghiên cứu và Phát triển khách hàng cá nhân, Chứng khoán Yuanta Việt Nam, cần nhìn nhận vấn đề trong bối cảnh pháp lý rộng hơn. Ông Minh cho biết, bên cạnh Luật Chứng khoán, Luật Quản lý và Đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp (Luật số 68/2025/QH15) có quy định cơ chế đặc thù: trong thời gian thực hiện kế hoạch cơ cấu lại vốn nhà nước đã được phê duyệt, các doanh nghiệp nhà nước chuyển đổi sang công ty cổ phần nếu chưa đáp ứng điều kiện công ty đại chúng theo Luật Chứng khoán sẽ không bị hủy tư cách công ty đại chúng trong giai đoạn tái cấu trúc.

“Do đó, chúng tôi đánh giá rủi ro bị hủy tư cách công ty đại chúng hay hủy niêm yết là ở mức thấp”, ông Minh nhận định. Đồng thời, ông Minh cho rằng bối cảnh này có thể tạo tiền đề cho một làn sóng thoái vốn nhà nước mới, tương tự giai đoạn 2016–2018, khi quá trình cơ cấu lại vốn được đẩy mạnh trên thị trường chứng khoán.

Hoàng Minh

Link gốc