Nâng hạng thị trường chứng khoán không đơn thuần là kỳ vọng dòng vốn đầu tư nước ngoài, mà là quá trình cải cách cấu trúc và nâng chuẩn vận hành. Đây được xem là bước chuyển nền tảng, định hình lại chi phí vốn và cấu trúc dòng tiền trong chu kỳ mới.
Nâng hạng mở ra cơ hội tái cấu trúc dòng tiền trên thị trường chứng khoán.
Cải cách cấu trúc – điều kiện tiên quyết của nâng hạng thị trường chứng khoán
Trong Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán đến năm 2030, mục tiêu nâng hạng được đặt trong tổng thể tiến trình cải cách cấu trúc và chuẩn hóa vận hành theo thông lệ quốc tế.
Các tổ chức xếp hạng như FTSE Russell hay MSCI đánh giá thị trường dựa trên ba nhóm tiêu chí cốt lõi: khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài, hiệu quả của cơ chế thanh toán – bù trừ và mức độ minh bạch thông tin. Nhìn rộng hơn, đây là các yếu tố quyết định mức độ an toàn thể chế và chi phí giao dịch – hai biến số có ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí vốn dài hạn của doanh nghiệp.
Sau khi hệ thống KRX được tinh chỉnh và hoàn thiện trong năm 2025, thị trường dự kiến tiếp tục triển khai các cải tiến trong năm 2026 như giao dịch xuyên trưa, thử nghiệm và tiến tới áp dụng T+0, rút ngắn chu kỳ thanh toán, đồng thời hoàn thiện cơ chế bù trừ trung tâm (CCP) và phát triển các sản phẩm cho vay chứng khoán, bán khống có bảo đảm. Những bước đi này không chỉ cải thiện thanh khoản mà quan trọng hơn là nâng cao an toàn hệ thống và giảm rủi ro đối tác – yếu tố cốt lõi trong đánh giá của các tổ chức xếp hạng.
Ở góc độ cấu trúc, việc rút ngắn chu kỳ thanh toán và tăng tính linh hoạt giao dịch giúp giảm vòng quay vốn bị khóa lại trong quá trình thanh toán, từ đó cải thiện hiệu suất sử dụng vốn của cả nhà đầu tư lẫn tổ chức trung gian. Khi chi phí cơ hội giảm xuống, mức sinh lời yêu cầu của nhà đầu tư cũng có xu hướng điều chỉnh, qua đó tác động tích cực đến mặt bằng định giá dài hạn.
Một vấn đề quan trọng khác là khả năng tiếp cận của các công ty môi giới toàn cầu và nhà đầu tư tổ chức lớn. Việc sửa đổi các quy định liên quan đến công bố thông tin, giao dịch và hoạt động công ty chứng khoán được xem là bước chuẩn bị cần thiết nhằm tháo gỡ các rào cản kỹ thuật, đảm bảo tính thông suốt cho dòng vốn xuyên biên giới.
Do đó, nâng hạng thị trường chứng khoán về bản chất là quá trình nâng cấp “chất lượng thể chế” và mức độ an toàn hệ thống. Khi chuẩn mực vận hành được nâng lên, thị trường không chỉ trở nên hấp dẫn hơn trong mắt nhà đầu tư quốc tế, mà còn tạo nền tảng cho một chu kỳ tăng trưởng dựa trên chất lượng thay vì dựa vào mở rộng định giá ngắn hạn.
Dòng vốn tổ chức và kỳ vọng nâng hạng: Tác động hình thành trước mốc chính thức
Theo lộ trình hiện tại, Việt Nam được kỳ vọng sẽ được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp vào tháng 9/2026. Theo ước tính của VNDirect Research, với quy mô vốn hóa hiện tại, tỷ trọng phân bổ vào cổ phiếu Việt Nam trong các quỹ ETF theo dõi chỉ số FTSE có thể dao động từ 0,02% đến 0,34% giá trị tài sản ròng của từng quỹ, tương ứng khả năng thu hút dòng vốn trên 1 tỷ USD.
Xa hơn, các tiêu chí còn lại của MSCI có thể được đáp ứng vào năm 2028, mở ra khả năng được xem xét nâng hạng lên thị trường mới nổi trong kỳ đánh giá tháng 6/2028.
Tuy nhiên, kinh nghiệm quốc tế cho thấy tác động của nâng hạng thường không diễn ra đột ngột tại thời điểm công bố, mà hình thành dần trong giai đoạn trước đó. Khi tiến trình cải cách được đánh giá là rõ ràng và có tính cam kết cao, các quỹ đầu tư chủ động thường điều chỉnh danh mục từ sớm để đón đầu sự thay đổi về phân loại thị trường.
Quan trọng hơn, dòng vốn ETF thụ động chỉ là một phần của bức tranh. Tác động dài hạn nằm ở khả năng thu hút dòng vốn chủ động – nhóm nhà đầu tư có tiêu chuẩn sàng lọc cao, định giá doanh nghiệp dựa trên dòng tiền và lợi nhuận bền vững thay vì biến động ngắn hạn.
Sự gia tăng tỷ trọng nhà đầu tư tổ chức có thể làm thay đổi đáng kể cấu trúc thị trường. Khi dòng tiền dài hạn chiếm ưu thế hơn, mức độ biến động do đầu cơ ngắn hạn có xu hướng giảm, trong khi yêu cầu về minh bạch, chuẩn mực tài chính và quản trị doanh nghiệp trở nên khắt khe hơn. Điều này kéo theo sự điều chỉnh trong cách thị trường định giá rủi ro, làm giảm biên độ “định giá cảm tính” và tăng vai trò của phân tích cơ bản.
Ở góc độ chi phí vốn quốc gia, nếu nâng hạng thành công và duy trì được dòng vốn tổ chức ổn định, phần bù rủi ro thị trường có thể thu hẹp dần. Khi rủi ro cảm nhận giảm xuống, doanh nghiệp niêm yết có điều kiện huy động vốn với chi phí hợp lý hơn, qua đó cải thiện khả năng đầu tư và mở rộng tăng trưởng trong trung hạn.
Thay đổi tiêu chuẩn thị trường: Chuẩn mực mới cho chu kỳ phát triển
Một điểm cốt lõi được VNDirect Research chỉ ra là nâng hạng thị trường chứng khoán đồng nghĩa với việc thiết lập một hệ chuẩn mới cho toàn bộ hệ sinh thái thị trường vốn.
Trong hệ chuẩn đó, chất lượng doanh nghiệp niêm yết trở thành yếu tố trung tâm. Nhà đầu tư tổ chức quốc tế đặc biệt coi trọng tính minh bạch, mức độ bảo vệ cổ đông thiểu số, khả năng tiếp cận thông tin bằng tiếng Anh và sự nhất quán trong thực thi pháp lý. Đây là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến mức chiết khấu khi định giá, qua đó quyết định chi phí vốn và sức hấp dẫn dài hạn của doanh nghiệp.
Khi tiêu chuẩn thị trường được nâng lên, sự phân hóa giữa các nhóm doanh nghiệp có thể gia tăng. Những doanh nghiệp sở hữu nền tảng lợi nhuận ổn định, cấu trúc tài chính lành mạnh và quản trị minh bạch có khả năng được hưởng mức định giá cao hơn, trong khi các doanh nghiệp thiếu chuẩn mực có thể chịu áp lực chiết khấu lớn hơn. Quá trình này tạo ra cơ chế “lọc” tự nhiên, thúc đẩy cải thiện chất lượng toàn thị trường.
Bên cạnh đó, sự hoàn thiện của các sản phẩm như T+0, bán khống có đảm bảo hay cho vay chứng khoán giúp thị trường vận hành hiệu quả hơn về mặt phòng ngừa rủi ro. Khi công cụ quản trị rủi ro được mở rộng, nhà đầu tư tổ chức có điều kiện phân bổ vốn với quy mô lớn hơn mà không làm gia tăng rủi ro hệ thống.
Ở góc độ dài hạn, nâng hạng thị trường chứng khoán có thể được nhìn nhận như quá trình tái định vị toàn bộ chuẩn mực vận hành – từ hạ tầng kỹ thuật, sản phẩm giao dịch, khung pháp lý đến hành vi thị trường. Khi hệ chuẩn thay đổi, cách nhà đầu tư đánh giá lợi nhuận và rủi ro cũng dịch chuyển theo hướng thận trọng và dài hạn hơn.
Trong chu kỳ phát triển mới, động lực của thị trường không còn dựa chủ yếu vào mở rộng mặt bằng định giá, mà chuyển sang chất lượng tăng trưởng và độ tin cậy của hệ thống vận hành. Nâng hạng vì vậy không chỉ là một cột mốc phân loại, mà là bước chuyển cấu trúc – quyết định khả năng thu hút và giữ chân dòng vốn dài hạn của thị trường vốn Việt Nam trong những năm tới.
Khánh Hạ
