Không ít doanh nghiệp bước lên sàn trong sự kỳ vọng cao độ của nhà đầu tư, được định giá hấp dẫn, câu chuyện tăng trưởng được vẽ ra đầy hứa hẹn. Tuy nhiên, thực tế cho thấy diễn biến giá cổ phiếu lại không như kỳ vọng.
Diễn biến của nhiều cổ phiếu ngành chứng khoán trong thời gian gần đây là minh chứng rõ nét cho nghịch lý này: kỳ vọng lớn khi IPO, nhưng thị giá sau niêm yết lại trầm lắng, thậm chí “đi lùi”.
Kỳ vọng cao, diễn biến thấp
Ngay từ đầu quý IV/2025, thương vụ IPO của Chứng khoán Kỹ Thương (TCBS, mã: TCX) đã thu hút sự quan tâm đặc biệt của giới đầu tư. Với hơn 231 triệu cổ phiếu chào bán và mức định giá ước tính khoảng 108.000 tỷ đồng, TCBS nhanh chóng vươn lên nhóm doanh nghiệp chứng khoán có vốn hóa lớn nhất thị trường khi chính thức niêm yết trên HoSE vào cuối tháng 10/2025. Lượng đăng ký mua vượt xa lượng chào bán cho thấy sức hút đáng kể của doanh nghiệp dẫn đầu mảng ngân hàng đầu tư và phân phối trái phiếu doanh nghiệp.
Thị giá nhiều "bom tấn" được kỳ vọng khi IPO sau niêm yết lại trầm lắng, thậm chí “đi lùi”.
Dù vậy, sau khi lên sàn, cổ phiếu TCX không giữ được sức “nóng”. Chỉ sau 4 phiên giao dịch, “bom tấn” này đã giảm về sát giá IPO và tiếp tục lùi, khiến người mua thua lỗ. Mặc dù kết thúc năm 2025, cổ phiếu TCX vẫn giữ được mặt bằng giá quanh vùng IPO, song nhìn chung sự vận động của cổ phiếu này vẫn gây thất vọng lớn cho cổ đông.
Tương tự là 2 “tân binh” lớn khác là Chứng khoán VPBank (VPBankS) với mã VPX và Chứng khoán VPS với mã VCK. Cả hai thương vụ đều có quy mô rất lớn, nhanh chóng đưa doanh nghiệp gia nhập nhóm cổ phiếu vốn hóa hàng đầu trên sàn HoSE. Hai cổ phiếu này cũng được thị trường kỳ vọng là những "chữ cái" mang lại lợi nhuận hấp dẫn cho nhà đầu tư.
Trái với kỳ vọng, chỉ sau một thời gian ngắn lên sàn, cả hai cổ phiếu này đều chịu áp lực chốt lời mạnh và nhanh chóng rời xa vùng giá chào sàn. Kết phiên giao dịch cuối cùng của năm 2025, VPX đóng cửa ở mức 29.800 đồng/cp, thấp hơn khoảng 12% so với giá IPO, trong khi VCK chỉ còn 50.100 đồng/cp, giảm khoảng 16,5%. Đây cũng là 2 mã tác động tiêu cực nhất đến VN-Index trong năm 2025. Diễn biến này vẫn tiếp tục kéo dài trong phiên đầu năm 2026.
Dữ liệu thống kê các thương vụ IPO và niêm yết trên HoSE trong hơn 15 năm qua cho thấy bức tranh rất khác nhau tùy theo chu kỳ thị trường.
Ở giai đoạn thị trường phục hồi và ổn định sau khủng hoảng tài chính toàn cầu (2009 - 2015), nhiều cổ phiếu ngân hàng lớn như Vietcombank (VCB), VietinBank (CTG) hay BIDV (BID) đều không tăng giá ngay khi niêm yết. Trong tháng đầu giao dịch, một số mã còn giảm từ 6% đến hơn 30% so với giá chào sàn.
Ngược lại, giai đoạn 2016 – 2018, khi VN-Index bước vào chu kỳ tăng trưởng mạnh và vượt mốc 1.000 điểm lại ghi nhận nhiều thương vụ IPO mà cổ phiếu khi lên sàn thì nhà đầu tư lại gặt hái được thành quả ngay trong ngắn hạn. Vietjet Air (VJC), Vincom Retail (VRE) hay Vinhomes (VHM) đều tăng khoảng 19 - 20% so với giá chào sàn chỉ trong tháng đầu tiên.
Tuy nhiên, không phải IPO nào trong giai đoạn này cũng mang lại lợi nhuận. Techcombank (TCB) là ví dụ điển hình khi cổ phiếu giảm mạnh sau niêm yết do áp lực cung lớn và mức định giá ban đầu cao.
Bước sang giai đoạn hậu Covid-19 từ năm 2021 đến nay, xu hướng chung của giá cổ phiếu IPO khi lên sàn lại nghiêng về phía ảm đạm, trong bối cảnh thị trường điều chỉnh, dòng tiền suy yếu và tâm lý nhà đầu tư thận trọng.
“Bài toán thật” nằm ở hậu IPO
Có thể thấy, IPO không đồng nghĩa với việc nhà đầu tư có được lợi nhuận tức thì. Hiệu quả đầu tư phụ thuộc lớn vào chu kỳ thị trường, mức định giá, số lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng và chiến lược nắm giữ của nhà đầu tư.
Từ góc nhìn dài hạn, IPO chỉ mở ra cánh cửa, còn việc đi được bao xa phụ thuộc vào chiến lược hậu IPO. Với doanh nghiệp, thách thức lớn nhất sau khi lên sàn không nằm ở việc “giữ giá cổ phiếu”, mà là chứng minh năng lực tăng trưởng bền vững qua các chu kỳ thị trường.
Với nhà đầu tư, điều này cũng đặt ra yêu cầu thay đổi góc nhìn: đánh giá IPO không chỉ dựa trên “câu chuyện lên sàn”, mà phải nhìn vào năng lực thực sự của doanh nghiệp trong giai đoạn hậu IPO. Giá cổ phiếu kém tích cực sau niêm yết không hẳn là thất bại, mà có thể là giai đoạn thị trường tái định giá, chờ đợi những chuyển biến thực chất trong hoạt động kinh doanh.
Thực tế ở những thị trường phát triển, IPO hiếm khi được xem là đỉnh cao của chu kỳ doanh nghiệp. Ngược lại, đó là bước khởi đầu cho quá trình chịu giám sát chặt chẽ hơn từ thị trường, cổ đông và cơ quan quản lý. Doanh nghiệp nào tận dụng tốt giai đoạn hậu IPO để tái cấu trúc, nâng cao hiệu quả và tạo giá trị dài hạn mới thực sự mang lại lợi ích cho cổ đông.
Chẳng hạn, trên thị trường quốc tế, Meta (tiền thân là Facebook) niêm yết ngày 18/5/2012 với giá 38 USD/cp, nhưng chỉ sau 4 tháng đã giảm hơn 50%, xuống khoảng 17,5 USD do lo ngại về mô hình kinh doanh trên nền tảng di động.
Tuy nhiên, khi chứng minh được hiệu quả chuyển đổi quảng cáo và mở rộng hệ sinh thái, cổ phiếu của Meta đảo chiều tăng mạnh. Đến cuối năm 2025, thị giá cổ phiếu này đã đạt khoảng 665 USD, cao hơn hơn 17 lần so với giá IPO.
Tương tự, Robinhood (HOOD) niêm yết năm 2021 với giá 38 USD trong bối cảnh chính sách tiền tệ thắt chặt và thị trường biến động mạnh, khiến cổ phiếu chịu áp lực bán lớn sau khi lên sàn.
Dù vậy, nhờ hoạt động kinh doanh dần ổn định và thị trường hồi phục, đến cuối năm 2025, thị giá cổ phiếu này đã tăng hơn 3 lần so với thời điểm IPO.
Theo đó, câu chuyện về các doanh nghiệp lên sàn nhưng diễn biến cổ phiếu kém tích cực không nên được nhìn nhận thuần túy là “IPO thất bại”. Ở nhiều trường hợp, đó là sự điều chỉnh cần thiết giữa kỳ vọng và thực tế, nhắc nhở rằng thị trường cuối cùng vẫn quay về với các yếu tố nền tảng.
Nhìn chung, IPO không phải là "chiếc đũa thần" giúp giá cổ phiếu tăng bền vững, càng không phải là “đích đến” của doanh nghiệp. Với các doanh nghiệp, IPO chỉ là điểm khởi đầu cho một chu kỳ phát triển mới, nơi năng lực quản trị, chiến lược dài hạn và khả năng thích ứng với chu kỳ thị trường mới là yếu tố quyết định.
Hải Giang
Bình luận (4)
