Trong bối cảnh các cuộc đàm phán vòng thứ hai giữa Mỹ và Iran nhằm chấm dứt chiến tranh đang dần thành hình, một vấn đề trọng tâm đã nổi lên như điểm gây tranh cãi gay gắt nhất chính là các tài sản bị đóng băng của Tehran tại nước ngoài.

Theo các báo cáo chính thức và giới chuyên gia, tổng số tiền này lên tới hơn 100 tỷ USD, một con số khổng lồ có thể giúp Iran tái thiết nền kinh tế đang bị tàn phá nặng nề bởi xung đột.

Chuyên gia Frederic Schneider, thành viên cao cấp không thường trực tại Hội đồng Trung Đông về các vấn đề toàn cầu, chia sẻ rằng số tài sản này gấp khoảng bốn lần doanh thu hàng năm từ việc bán dầu khí của Iran.

Ông nhận định: “Đây là một số tiền rất đáng kể, đặc biệt là đối với một xã hội đã phải chịu đựng hàng thập kỷ dưới các lệnh trừng phạt do Mỹ dẫn đầu”. Tuy nhiên, ông cũng lưu ý rằng hiện vẫn chưa rõ liệu Mỹ có đưa ra các điều kiện kèm theo về cách sử dụng số tiền này nếu chúng được gỡ phong tỏa hay không.

Nút thắt trong các cuộc đàm phán hòa bình

Lịch sử của các tài sản bị đóng băng bắt đầu từ tháng 11/1979, khi Tổng thống Mỹ lúc bấy giờ là Jimmy Carter tuyên bố rằng Iran “tạo thành một mối đe dọa bất thường và đặc biệt đối với an ninh quốc gia, chính sách đối ngoại và kinh tế của Mỹ” sau sự kiện các sinh viên Iran bắt giữ con tin tại Đại sứ quán Mỹ ở Tehran.

Ảnh minh hoạ.

Kể từ đó, các lệnh trừng phạt liên tiếp được áp đặt và tăng cường liên quan đến chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo của Iran, khiến nước này không thể tiếp cận nguồn doanh thu từ bán dầu mỏ gửi tại các ngân hàng nước ngoài.

Hiện nay, yêu cầu then chốt của Tehran trong các cuộc đàm phán ngừng bắn là việc giải ngân ít nhất 6 tỷ USD như một biện pháp xây dựng lòng tin. Trước khi vòng đàm phán đầu tiên diễn ra tại Pakistan vào ngày 10/4, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf đã tuyên bố rằng các tài sản bị đóng băng phải được giải phóng trước khi bất kỳ cuộc thương lượng nào bắt đầu.

Mặc dù có những thông tin cho rằng Washington đã đồng ý giải tỏa một phần tài sản, nhưng Chính phủ Mỹ đã nhanh chóng bác bỏ và khẳng định các khoản tiền này vẫn đang bị phong tỏa.

Khối tài sản 100 tỷ USD của Iran hiện đang nằm rải rác tại nhiều quốc gia.

Cứu cánh cho nền kinh tế Iran sau chiến tranh

Việc giải tỏa tài sản mang ý nghĩa sống còn đối với Tehran khi nền kinh tế nước này đang trong tình trạng khủng hoảng với lạm phát tăng cao và đồng Rial mất giá mạnh.

Người dân Iran tập trung gần một chiếc ô tô bị hư hỏng tại một tòa nhà bị hư hại ở Tehran. Ảnh: Majid Asgaripour/WANA

Bà Roxane Farmanfarmaian, giám đốc học thuật chuyên về chính trị Iran tại Đại học Cambridge, giải thích rằng việc tiếp cận lại nguồn vốn này sẽ giúp Iran kiểm soát được sự biến động của tiền tệ.

Bà cho biết: “Nó sẽ có nghĩa là có thể hồi hương các khoản tiền thu được bằng ngoại tệ mạnh từ việc bán dầu chẳng hạn, quay trở lại nền kinh tế của chính mình. Nó cũng sẽ giúp nước này kiểm soát được sự biến động của tiền tệ, và từ đó tránh được những tổn thương trước những đợt rung lắc tiền tệ vốn đã gây ra các cuộc biểu tình vào tháng 12/2025”.

Bên cạnh việc ổn định tỷ giá, nguồn lực này còn cần thiết để nâng cấp các ngành công nghiệp quan trọng như mỏ dầu, hệ thống nước và lưới điện vốn đang xuống cấp nghiêm trọng. Đặc biệt, trong bối cảnh hậu chiến, các tài sản được giải phóng sẽ làm cho quá trình tái thiết trở nên nhanh chóng và hiệu quả hơn.

Theo chuyên gia Farmanfarmaian, điều này không chỉ thúc đẩy tăng trưởng kinh tế mà còn cải thiện mối quan hệ giữa chính phủ và người dân.

Về mặt ngoại giao, nhà khoa học chính trị Chris Featherstone từ Đại học York nhận định rằng quyết định của Mỹ về việc có giải tỏa tài sản hay không sẽ là một thông điệp quan trọng. Ông phân tích: “Trên quốc tế, việc giải tỏa tài sản có thể báo hiệu việc giảm bớt áp lực của Mỹ đối với nền kinh tế Iran. Điều này có thể cho phép sự tham gia nhiều hơn từ các bên quốc tế khác và các nước láng giềng khu vực, phát triển thương mại và hội nhập”.

Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo rằng với cách tiếp cận khó đoán của chính quyền Tổng thống Trump trong chính sách quốc tế, mọi bước đi tiếp theo vẫn còn là một ẩn số đối với cả đồng minh lẫn đối thủ của Mỹ.

Cao Phong

Link gốc