Làn sóng niêm yết của các công ty chứng khoán trong nước đang tăng nhiệt, nhưng con đường lên sàn ấy lại thiếu vắng bóng dáng các công ty chứng khoán ngoại.

Công ty chứng khoán ngoại nằm ngoài làn sóng lên sàn

Làn sóng IPO, niêm yết và lên sàn của các công ty chứng khoán lớn đang tạo nên những dấu ấn mới trên thị trường chứng khoán. Cổ phiếu TCX của Công ty Cổ phần Chứng khoán Kỹ Thương (TCBS) và VPX của Công ty Cổ phần Chứng khoán VPBank (VPBankS) đã hoàn tất IPO và niêm yết trên HoSE. Sắp tới, cổ phiếu VCK của Công ty Cổ phần Chứng khoán VPS cũng sẽ gia nhập sàn, tiếp nối bằng thương vụ IPO của Công ty Chứng khoán Kafi.

Sự dồn dập của các thương vụ này giúp nhóm công ty chứng khoán chiếm ưu thế trong “rổ hàng hoá” mới lên sàn, nhất là khi ngành dịch vụ tài chính đang trở thành tâm điểm sau bước tiến nâng hạng thị trường lên nhóm thị trường mới nổi. Đây không chỉ là cơ hội của thị trường nói chung, mà còn là thời điểm quan trọng với từng thành phần tham gia, trong đó các công ty chứng khoán giữ vai trò vừa là trung gian kết nối nhà đầu tư – doanh nghiệp, vừa là hàng hoá quan trọng trên sàn.

Tuy nhiên, trong làn sóng lên sàn đó, sự vắng bóng của các công ty chứng khoán ngoại là điều dễ nhận thấy. Hiện thị trường có khoảng 90 công ty chứng khoán thành viên, trong đó nhóm công ty có vốn ngoại chỉ khoảng 15 đơn vị.

Những cái tên gia nhập thị trường sớm như Maybank Kim Eng (MBKE), KIS Việt Nam hay Mirae Asset Việt Nam (MASVN) đã có mặt tại Việt Nam từ một tới hai thập kỷ. Những tên tuổi đến sau như Yuanta, KBSV hay Pinetree cũng đã hoạt động được gần 10 năm. Trong nhóm này, MASVN và KIS là hai đơn vị nổi bật khi duy trì vị trí trong top 10 thị phần môi giới lớn nhất HoSE. MASVN còn thuộc nhóm 10 công ty có dư nợ margin lớn nhất, trong khi KIS đứng ở vị trí 12, theo thống kê của Công ty Chứng khoán Rồng Việt.

Trao đổi với VietnamFinance, TS. Lê Hồng Điệp, CEO Công ty Cổ phần VICK, cho biết các công ty chứng khoán ngoại đều hiểu rằng niêm yết là mục tiêu tất yếu của một tổ chức tài chính. Ở nhiều thị trường mà họ đã hoạt động, niêm yết là bước đi bình thường và quen thuộc. Tuy vậy, theo ông Điệp, họ vẫn chưa xem việc niêm yết tại Việt Nam là con đường phù hợp ở thời điểm hiện tại.

Khi niêm yết, các công ty buộc phải minh bạch hơn, thu hút thêm nhà đầu tư và mở rộng khả năng huy động vốn từ thị trường. Nhưng ở chiều ngược lại, họ cũng phải đối mặt với nhiều vấn đề nội bộ, câu chuyện chuyển lợi nhuận, cũng như các yêu cầu liên quan đến mô hình hoạt động của tập đoàn mẹ, khiến việc niêm yết có thể ảnh hưởng đến cấu trúc vốn hoặc chiến lược của doanh nghiệp ngoại.

Ông Nguyễn Hồng Điệp nhận định thêm rằng hiện nay việc niêm yết chưa mang lại giá trị rõ rệt cho các công ty chứng khoán ngoại; và vì vậy, trong thời gian tới, khả năng họ lên sàn chỉ xảy ra khi có tính bắt buộc hoặc khi nhìn thấy lợi ích cụ thể.

Chuyên gia này cũng chỉ ra sự tương phản rõ nét giữa hai nhóm công ty nội và ngoại. Trong khi các công ty trong nước như VPBankS, TCBS hay VPS đẩy mạnh niêm yết để gia tăng vốn, thu hút sự chú ý của thị trường, nâng thị phần và tạo thêm nguồn lực cho nhóm sáng lập, thì nhóm công ty ngoại lại chưa thấy cần thiết phải thực hiện bước đi này sớm. Đây chính là khác biệt lớn giữa hai khuynh hướng phát triển.

Thúc đẩy doanh nghiệp FDI lên sàn

Con đường niêm yết trên sàn chứng khoán không chỉ thiếu vắng các công ty chứng khoán ngoại nói riêng, mà nhìn rộng ra là toàn bộ các doanh nghiệp FDI nói chung. Hiện thị trường chỉ có khoảng 10 doanh nghiệp FDI trên sàn, bao gồm 6 doanh nghiệp tại HoSE, 1 doanh nghiệp tại HNX và 3 doanh nghiệp tại UPCoM. Tổng lượng cổ phiếu của các doanh nghiệp này đạt khoảng 1,2 tỷ đơn vị, tương đương 0,17% toàn thị trường - một con số được các chuyên gia đánh giá là rất khiêm tốn.

Các doanh nghiệp FDI trên sàn niêm yết chủ yếu trong giai đoạn 2003-2010, khi Nghị định 38/2003/NĐ-CP của Chính phủ được ban hành, cho phép doanh nghiệp FDI đủ điều kiện được chuyển đổi từ công ty trách nhiệm hữu hạn sang công ty cổ phần và niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Thời điểm gần đây nhất mà 1 doanh nghiệp FDI lên sàn là vào 7 năm trước (năm 2017), khi Công ty Cổ phần Siam Brothers Việt Nam (HoSE: SBV) niêm yết tại Sở Giao dịch Chứng khoán TP. HCM (HoSE).

Việc thúc đẩy các doanh nghiệp FDI lên sàn đang được cơ quan quản lý chú trọng. Tháng 9 vừa qua, Nghị định số 245/2025/NĐ-CP đã được ban hành với nhiều quy định mang tính “mở khoá” tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp nước ngoài tham gia thị trường vốn Việt Nam.

Theo đó, văn bản này quy định theo hướng UBCKNN không xem xét việc đăng ký niêm yết chứng khoán của tổ chức phát hành nước ngoài và doanh nghiệp chỉ cần thực hiện đăng ký niêm yết tại sở giao dịch chứng khoán.

Mới đây, tại hội Hội nghị phổ biến quy định về niêm yết và đăng ký giao dịch đối với tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, Chủ tịch UBCKNN Vũ Thị Chân Phương nhấn mạnh thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, đòi hỏi sự chuyển dịch theo chiều sâu và tuân thủ các chuẩn mực quốc tế khắt khe hơn. Trong bối cảnh đó, sự hiện diện của khối doanh nghiệp FDI trên sàn niêm yết mang ý nghĩa chiến lược.

"Chúng tôi kỳ vọng sẽ đón nhận thêm nhiều doanh nghiệp FDI quy mô lớn, hoạt động hiệu quả. Sự tham gia này không chỉ giúp nâng cao chất lượng hàng hóa, gia tăng lựa chọn cho nhà đầu tư mà còn góp phần quan trọng trong việc cơ cấu lại tỷ trọng các nhóm ngành trên bảng điện tử", bà Phương chia sẻ.

Hiện tại, tỷ trọng các doanh nghiệp thuộc lĩnh vực tài chính, ngân hàng và bất động sản đang chiếm ưu thế hơn so với khối sản xuất. Việc thu hút các doanh nghiệp FDI lớn, có vốn hóa và hoạt động sản xuất kinh doanh thực chất sẽ góp phần nâng cao chất lượng hàng hóa và tạo ra sự lựa chọn đa dạng hơn cho nhà đầu tư.

Trong thời gian qua, nhiều doanh nghiệp FDI đã đánh tiếng về khả năng IPO và niêm yết tại thị trường Việt Nam, có thể kể đến như Charoen Pokphand Foods Plc (CP Foods) - nhà sản xuất thịt lớn nhất Thái Lan, BW Industrial - doanh nghiệp bất động sản khu công nghiệp liên doanh giữa Becamex IDC và Warburg Pincus, Công ty TNHH Olympia Lighting Vietnam (Nhật Bản).

Hải Đường

Link gốc