Bộ Tài chính đang lấy ý kiến cho dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về việc gia hạn thuế suất thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB) ưu đãi đối với ô tô chạy bằng pin (dưới 24 chỗ) đến hết năm 2030. Ước tính việc gia hạn ưu có thể làm giảm thu ngân sách khoảng 10.000 tỷ đồng mỗi năm nhưng sẽ tạo ra lợi thế chi phí rõ rệt cho xe điện so với xe sử dụng xăng, dầu.
Việc kéo dài ưu đãi thuế sẽ thúc đẩy mạnh tiêu thụ xe điện, nhất là ở phân khúc xe dưới 9 chỗ.
Theo Bộ Tài chính, nếu duy trì mức thuế suất ưu đãi hiện hành (1% - 2% - 3%) đến năm 2030, chênh lệch chi phí sở hữu giữa xe điện và xe xăng sẽ tiếp tục được nới rộng, đặc biệt sau mốc tháng 3/2027. Thực tế giai đoạn 2022-2025 cho thấy, các chính sách giảm chi phí ban đầu đã tạo phản ứng tích cực từ người tiêu dùng, giúp doanh số xe điện trong nước tăng nhanh.
Dự báo của Bộ Công Thương cũng cho thấy, việc kéo dài ưu đãi thuế sẽ thúc đẩy mạnh tiêu thụ xe điện, nhất là ở phân khúc xe dưới 9 chỗ. Trong khi đó, xe hybrid vẫn duy trì đà tăng trưởng nhưng chậm hơn do mức ưu đãi thấp hơn. Ngược lại, xe chạy xăng, dầu được dự báo giảm dần thị phần trong cơ cấu xe bán mới.
Chính sách ưu đãi thuế không chỉ tác động đến tiêu dùng mà còn tạo hiệu ứng lan tỏa tới toàn bộ hệ sinh thái ngành ô tô. Theo Bộ Tài chính, việc gia hạn sẽ thúc đẩy các hoạt động sản xuất, lắp ráp, phân phối, dịch vụ bảo dưỡng, tài chính tiêu dùng và đặc biệt là phát triển hạ tầng trạm sạc.
Qua đó, ngành công nghiệp ô tô điện và các ngành hỗ trợ có thêm động lực phát triển, góp phần tạo việc làm, tăng thu nhập và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, mức độ lan tỏa vào giá trị gia tăng trong nước hiện vẫn còn hạn chế.
Nguyên nhân là tỷ lệ nội địa hóa xe dưới 9 chỗ mới đạt khoảng 7-10%, trong khi tới 80% linh kiện vẫn phải nhập khẩu. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng cao năng lực doanh nghiệp nội và mở rộng chuỗi cung ứng trong nước nếu muốn tối đa hóa lợi ích kinh tế từ chính sách.
Một trong những vấn đề đáng chú ý là tác động của xe điện đến hệ thống năng lượng. Bộ Công Thương ước tính, đến năm 2030, nếu có khoảng 1-1,6 triệu xe điện lưu hành, nhu cầu điện bổ sung chỉ chiếm khoảng 0,68-1,1% tổng sản lượng, ở mức có thể kiểm soát.
Tuy nhiên, thách thức không nằm ở tổng nguồn cung mà ở phân bổ phụ tải. Việc sạc xe tập trung tại các khu đô thị, chung cư hoặc trạm sạc công suất lớn trong giờ cao điểm có thể gây quá tải cục bộ lưới điện phân phối, đặc biệt ở cấp trung và hạ áp.
Do đó, rủi ro lớn nhất trong quá trình điện hóa giao thông là gia tăng công suất đỉnh và áp lực lên hạ tầng điện khu vực, đòi hỏi phải có quy hoạch đồng bộ giữa phát triển xe điện và nâng cấp lưới điện.
Về tài khóa, Bộ Tài chính ước tính việc gia hạn ưu đãi thuế có thể làm giảm thu ngân sách khoảng 10.000 tỷ đồng mỗi năm. Trong đó, giảm thu từ thuế TTĐB nội địa khoảng 8.800 tỷ đồng, thuế nhập khẩu 100-200 tỷ đồng và thuế giá trị gia tăng khoảng 900-1.000 tỷ đồng.
Đáng lưu ý, con số này chưa tính đến việc giảm thu từ xe xăng khi người tiêu dùng chuyển sang xe điện và hybrid. Tuy nhiên, Bộ Tài chính cho rằng cần nhìn nhận tổng thể: chính sách này có thể giúp giảm chi phí môi trường, giảm gánh nặng ngân sách cho xử lý ô nhiễm, đồng thời hỗ trợ thực hiện các cam kết quốc tế về phát thải.
Việc thúc đẩy xe điện cũng giúp Việt Nam tránh các nghĩa vụ tài chính liên quan đến tín chỉ carbon nếu vượt ngưỡng phát thải, qua đó giảm áp lực chi tiêu trong dài hạn. Chính sách ưu đãi thuế TTĐB còn tạo điều kiện cho doanh nghiệp sản xuất và nhập khẩu xe điện tối ưu hóa chi phí, chủ động lập kế hoạch đầu tư dài hạn, mở rộng hạ tầng sạc và chuyển đổi mô hình sản xuất theo hướng bền vững. Đối với người dân, việc duy trì thuế suất thấp giúp giảm giá thành xe, tăng khả năng tiếp cận và khuyến khích chuyển đổi sang phương tiện sạch. Từ đó, góp phần cải thiện chất lượng không khí, giảm phát thải và nâng cao sức khỏe cộng đồng.
Diệu Phương
