Báo cáo hàng tháng của Hiệp hội các nhà chế biến hạt có dầu quốc gia Hoa Kỳ (NOPA) là một trong những chỉ báo kinh tế quan trọng nhất đối với thị trường nông sản. Báo cáo này cung cấp dữ liệu về khối lượng đậu tương được các thành viên hiệp hội chế biến (ép dầu), qua đó phản ánh trực tiếp mức độ nhu cầu công nghiệp đối với đậu tương tại nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Báo cáo tháng 12 vừa qua đã mang đến những tín hiệu trái chiều, tạo ra một bức tranh thị trường phức tạp. Một mặt, nhu cầu ép dầu đậu tương đã tăng vọt lên mức kỷ lục, cho thấy sức tiêu thụ mạnh mẽ. Mặt khác, lượng tồn kho dầu đậu tương thành phẩm cũng tăng lên mức cao nhất trong 19 tháng, báo hiệu nguồn cung có thể đang vượt cầu. Mục tiêu của bài phân tích này là làm rõ ý nghĩa đằng sau những con số mâu thuẫn này và phác thảo các kịch bản tiềm năng cho xu hướng giá của nhóm đậu tương (đậu tương hạt, dầu đậu tương, khô đậu tương), đặc biệt dành cho những người mới theo dõi thị trường.

Nhu cầu ép dầu đậu tương tăng vọt lên mức kỷ lục

"Ép dầu" (crush) là quá trình các nhà máy công nghiệp chế biến hạt đậu tương thô để tạo ra hai sản phẩm chính: dầu đậu tương (dùng trong thực phẩm và nhiên liệu sinh học) và khô đậu tương (dùng làm thức ăn chăn nuôi). Do đó, khối lượng ép dầu hàng tháng là thước đo trực tiếp và đáng tin cậy nhất về nhu cầu thực tế đối với hạt đậu tương.

Báo cáo NOPA tháng 12 đã cho thấy một nhu cầu cực kỳ mạnh mẽ, được thể hiện qua các số liệu cốt lõi sau:

- Khối lượng ép dầu tháng 12: Đạt mức 225 triệu giạ, một con số kỷ lục.

- So sánh với dự báo: Gần như trùng khớp với kỳ vọng trung bình của thị trường là 224,8 triệu giạ, cho thấy sức mua này không gây bất ngờ lớn cho giới phân tích.

- So sánh với cùng kỳ năm trước: Tăng trưởng ấn tượng 8,9% so với mức 206,6 triệu giạ của tháng 12 năm trước.

Mức ép dầu cao kỷ lục này là một tín hiệu tăng giá rõ ràng cho đậu tương thô. Nó cho thấy nhu cầu đối với các sản phẩm cuối cùng đang rất lớn, buộc các nhà chế biến phải tăng cường hoạt động thu mua nguyên liệu đầu vào. Điều này tạo ra một lực đỡ giá mạnh mẽ, giúp giá đậu tương thô duy trì ở mức cao.

Động lực chính đằng sau tốc độ ép dầu kỷ lục này không chỉ đến từ dầu mà còn từ nhu cầu mạnh mẽ đối với khô đậu tương. Theo báo cáo, sản lượng khô đậu tương tháng 12 đạt 5,35 triệu tấn, tăng đáng kể so với mức 4,9 triệu tấn cùng kỳ năm ngoái. Nhu cầu lớn từ ngành chăn nuôi đối với khô đậu tương đã trở thành yếu tố then chốt thúc đẩy các nhà máy duy trì hoạt động ở công suất cao.

Sản lượng dầu đậu tương tăng nhưng tồn kho tích tụ gây áp lực

Việc các nhà máy đẩy mạnh ép dầu đương nhiên sẽ tạo ra một lượng lớn dầu đậu tương. Tuy nhiên, để đánh giá đúng sự cân bằng của thị trường, chúng ta không chỉ nhìn vào sản lượng mà còn phải xem xét lượng hàng đang tồn kho. Báo cáo tháng 12 cho thấy một sự mâu thuẫn đáng chú ý giữa sản xuất và tiêu thụ.

Việc tồn kho tăng vọt lên mức cao nhất trong 19 tháng là một tín hiệu giảm giá rõ rệt đối với dầu đậu tương. Điều này cho thấy mặc dù sản lượng lớn, tốc độ tiêu thụ hiện tại không theo kịp, dẫn đến tình trạng hàng tồn kho bị tích tụ. Nguồn cung dư thừa này tạo ra áp lực giảm giá trực tiếp lên mặt hàng dầu đậu tương.

Sự kết hợp giữa hiệu suất dầu thấp và nhu cầu khô đậu tương mạnh mẽ đã tạo ra một tình huống đặc biệt: các nhà máy buộc phải đẩy mạnh ép dầu để đáp ứng nhu cầu khô đậu tương, chấp nhận việc sản phẩm phụ là dầu đậu tương bị tồn kho ngày càng nhiều. Đây chính là trung tâm của sự mâu thuẫn trên thị trường hiện tại.
----------------------------------------------------------------------------------------------------
Dựa trên những dữ liệu mâu thuẫn từ báo cáo NOPA, thị trường đậu tương không có một xu hướng giá rõ ràng duy nhất. Thay vào đó, chúng ta có thể phác thảo một số kịch bản có khả năng xảy ra, dựa trên sự tương tác giữa các yếu tố cung và cầu đã phân tích.

- Kịch bản 1: Giá đậu tương thô được hỗ trợ (khả năng cao): Chừng nào nhu cầu ép dầu còn duy trì ở mức kỷ lục để đáp ứng sức mua mạnh mẽ của khô đậu tương, giá đậu tương thô (nguyên liệu đầu vào) sẽ tiếp tục được hỗ trợ tốt. Các nhà chế biến sẽ phải cạnh tranh để đảm bảo nguồn cung, tạo ra một sàn giá vững chắc cho mặt hàng này.

- Kịch bản 2: Giá dầu đậu tương chịu áp lực giảm (khả năng cao): Nếu tồn kho dầu đậu tương tiếp tục tăng trong các báo cáo tới, áp lực giảm giá lên mặt hàng này sẽ ngày càng lớn. Điều này có thể làm giảm biên lợi nhuận ép dầu (crush margin), trừ khi giá khô đậu tương tăng đủ mạnh để bù đắp cho sự sụt giảm của giá dầu. Nếu biên lợi nhuận tổng thể bị thu hẹp, các nhà máy có thể sẽ phải giảm tốc độ ép dầu trong tương lai, từ đó làm giảm nhu cầu đối với đậu tương thô.

- Kịch bản 3: thị trường đi ngang trong biên độ (khả năng trung bình): Thị trường có thể bước vào giai đoạn giằng co, nơi lực mua mạnh mẽ đối với đậu tương thô (được thúc đẩy bởi nhu cầu khô đậu tương và hiệu suất dầu thấp) bị bù trừ bởi áp lực bán từ tồn kho dầu đậu tương cao. Trong kịch bản này, giá cả sẽ dao động trong một biên độ hẹp và xu hướng chung sẽ phụ thuộc vào yếu tố nào chiếm ưu thế hơn trong các báo cáo sắp tới.