Kim ngạch xuất khẩu năm 2025 tiến s&aacute;t 500 tỷ USD, tăng trưởng hai chữ số v&agrave; lập kỷ lục mới. Tuy nhi&ecirc;n, khu vực FDI chiếm hơn 3/4 gi&aacute; trị xuất khẩu, trong khi doanh nghiệp nội địa suy yếu, đơn h&agrave;ng giảm v&agrave; rủi ro k&eacute;o d&agrave;i sang 2026.

<img alt="" src="https://static.fireant.vn/Upload/20260107/images/399E_kim-ngach-xuat-khau.jpg" style="height:341px; width:600px" />

Ảnh minh họa

Năm 2025 kh&eacute;p lại với con số xuất khẩu đ&aacute;ng ch&uacute; &yacute;. Theo Cục Thống k&ecirc; (Bộ T&agrave;i ch&iacute;nh), tổng kim ngạch xuất khẩu h&agrave;ng h&oacute;a của Việt Nam đạt 475,04 tỷ USD, tăng 17% so với năm trước. C&oacute; 36 mặt h&agrave;ng đạt kim ngạch tr&ecirc;n 1 tỷ USD, trong đ&oacute; 8 mặt h&agrave;ng vượt mốc 10 tỷ USD, đ&oacute;ng g&oacute;p hơn 70% tổng gi&aacute; trị xuất khẩu.

Doanh nghiệp nội địa chật vật giữ đơn h&agrave;ng

Tuy nhi&ecirc;n, đằng sau bức tranh &ldquo;nh&igrave;n từ xa rất đẹp&rdquo; l&agrave; một thực tế k&eacute;m c&acirc;n đối. Khu vực doanh nghiệp trong nước chỉ đạt 107,95 tỷ USD, giảm 6,1% v&agrave; chiếm chưa đến 23% tổng kim ngạch. Ngược lại, khu vực c&oacute; vốn đầu tư nước ngo&agrave;i (FDI) mang về 367,09 tỷ USD, tăng hơn 26% v&agrave; chiếm tới 77,3%.

N&oacute;i một c&aacute;ch giản dị, cứ bốn đồng xuất khẩu của Việt Nam th&igrave; c&oacute; hơn ba đồng đến từ khu vực FDI. Sự ph&acirc;n h&oacute;a n&agrave;y kh&ocirc;ng phải hiện tượng nhất thời. Trong hơn một thập ni&ecirc;n qua, tỷ trọng xuất khẩu của khối FDI đ&atilde; tăng li&ecirc;n tục, từ khoảng 55% năm 2010 l&ecirc;n quanh mức 73&ndash;74% những năm gần đ&acirc;y v&agrave; tiếp tục nới rộng trong năm 2025.

<img alt="" src="https://static.fireant.vn/Upload/20260107/images/9f98e039367545069339e004afa0adcc-2241.jpg" style="height:388px; width:600px" />

Ở chiều ngược lại, nhiều doanh nghiệp nội địa trải qua một năm đầy &aacute;p lực. &ldquo;Ch&uacute;ng t&ocirc;i chỉ kỳ vọng doanh số năm 2025 bằng được năm trước, chứ kh&ocirc;ng d&aacute;m mơ tăng trưởng&rdquo;, b&agrave; Đỗ Thị Kim Loan, Tổng gi&aacute;m đốc C&ocirc;ng ty Sao Nam &ndash; doanh nghiệp sản xuất đồ gỗ xuất khẩu sang Mỹ v&agrave; Nhật Bản, chia sẻ.

Theo b&agrave; Loan, biến động thuế quan tại thị trường Mỹ buộc doanh nghiệp phải tiết giảm chi ph&iacute;, linh hoạt mẫu m&atilde; v&agrave; chấp nhận bi&ecirc;n lợi nhuận thấp để giữ kh&aacute;ch h&agrave;ng.

Kh&ocirc;ng phải doanh nghiệp n&agrave;o cũng trụ được. Chỉ v&agrave;i ng&agrave;y trước khi năm 2025 kết th&uacute;c, một doanh nghiệp dệt may với hơn 2.700 lao động tại khu c&ocirc;ng nghiệp Mỹ Phước (phường Bến C&aacute;t, TP.HCM) đ&atilde; phải đ&oacute;ng cửa do cạn đơn h&agrave;ng. Những trường hợp tương tự kh&ocirc;ng hề hiếm.

Cục Thống k&ecirc; cho biết, trong năm qua c&oacute; hơn 227.000 doanh nghiệp r&uacute;t khỏi thị trường, tăng gần 15% so với năm 2024, phản &aacute;nh sức chịu đựng của khu vực kinh tế trong nước đang bị b&agrave;o m&ograve;n.

Đ&aacute;ng ch&uacute; &yacute;, xuất khẩu tăng mạnh nhờ điện tử, nhưng gi&aacute; trị nội địa mỏng. Theo đ&oacute;, động lực ch&iacute;nh của tăng trưởng xuất khẩu năm 2025 đến từ nh&oacute;m h&agrave;ng c&ocirc;ng nghệ cao. Ri&ecirc;ng ba nh&oacute;m h&agrave;ng gồm m&aacute;y vi t&iacute;nh, điện thoại &ndash; linh kiện v&agrave; m&aacute;y m&oacute;c &ndash; phụ t&ugrave;ng đ&atilde; mang về khoảng 222 tỷ USD, chiếm gần một nửa tổng kim ngạch v&agrave; đ&oacute;ng g&oacute;p tới 67% mức tăng xuất khẩu.

Tại thị trường Mỹ &ndash; thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam với kim ngạch 138,6 tỷ USD &ndash; tăng trưởng chủ yếu nhờ c&aacute;c tập đo&agrave;n điện tử lớn như Samsung v&agrave; c&aacute;c đối t&aacute;c của Apple, c&ugrave;ng với hiệu ứng &ldquo;frontloading&rdquo; (đẩy đơn h&agrave;ng sớm để n&eacute; thuế).

Nếu c&aacute;ch đ&acirc;y một thập ni&ecirc;n, h&agrave;ng c&ocirc;ng nghiệp nhẹ như dệt may, gi&agrave;y d&eacute;p chiếm tới 60% kim ngạch xuất khẩu sang Mỹ, th&igrave; đến năm 2025, nh&oacute;m h&agrave;ng c&ocirc;ng nghệ đ&atilde; vươn l&ecirc;n dẫn đầu.

Cầu thế giới giảm, thuế quan siết chặt

Tuy nhi&ecirc;n, mặt tr&aacute;i l&agrave; gi&aacute; trị gia tăng giữ lại trong nước c&ograve;n hạn chế. Doanh nghiệp Việt Nam chủ yếu tham gia c&aacute;c kh&acirc;u gia c&ocirc;ng, lắp r&aacute;p, phụ thuộc lớn v&agrave;o nguy&ecirc;n vật liệu nhập khẩu, khiến tỷ lệ nội địa h&oacute;a thấp v&agrave; xuất si&ecirc;u dễ bị thu hẹp khi nhập khẩu tăng mạnh.

Triển vọng năm 2026 được đ&aacute;nh gi&aacute; l&agrave; nhiều bất định. Hiệu ứng &ldquo;frontloading&rdquo; đang dần suy yếu, khi kim ngạch xuất khẩu qu&yacute; IV/2025 đ&atilde; chững lại, giảm 1,7% so với qu&yacute; III.

Ng&acirc;n h&agrave;ng UOB v&agrave; Tổ chức Hợp t&aacute;c v&agrave; Ph&aacute;t triển Kinh tế (OECD) đều cảnh b&aacute;o nhu cầu to&agrave;n cầu c&oacute; thể giảm tốc, đặc biệt khi c&aacute;c ch&iacute;nh s&aacute;ch thuế quan của Mỹ ph&aacute;t huy t&aacute;c động đầy đủ. Chỉ số PMI th&aacute;ng 12/2025 cho thấy đơn h&agrave;ng mới tăng, nhưng ri&ecirc;ng đơn h&agrave;ng xuất khẩu lại giảm lần đầu sau ba th&aacute;ng.

C&ugrave;ng với đ&oacute;, việc xuất khẩu tăng mạnh sang c&aacute;c thị trường lớn như Mỹ khiến Việt Nam đối mặt nguy cơ cao hơn với c&aacute;c vụ điều tra ph&ograve;ng vệ thương mại v&agrave; chống lẩn tr&aacute;nh thuế. Chỉ cần một v&agrave;i trường hợp gian lận xuất xứ, cả ng&agrave;nh h&agrave;ng c&oacute; thể bị &aacute;p thuế chống b&aacute;n ph&aacute; gi&aacute; hoặc thuế đối kh&aacute;ng, l&agrave;m mất lợi thế cạnh tranh ngay lập tức.

Tại hội nghị tổng kết ng&agrave;nh C&ocirc;ng Thương được tổ chức mới đ&acirc;y, Thứ trưởng Bộ C&ocirc;ng Thương Phan Thị Thắng thừa nhận xuất khẩu Việt Nam c&ograve;n thiếu bền vững khi phụ thuộc lớn v&agrave;o khu vực FDI. Nhiều chuy&ecirc;n gia cho rằng đ&atilde; đến l&uacute;c phải chuyển trọng t&acirc;m từ tăng &ldquo;lượng&rdquo; sang tăng &ldquo;chất&rdquo;.

Để khu vực kinh tế trong nước phải trở th&agrave;nh trụ cột thực chất của xuất khẩu. Do đ&oacute;, việc n&acirc;ng cao năng lực sản xuất, xuất khẩu của doanh nghiệp trong nước l&agrave; hết sức cần thiết v&agrave; coi đ&acirc;y l&agrave; điều kiện then chốt để củng cố tự chủ kinh tế, c&acirc;n bằng c&aacute;n c&acirc;n thương mại d&agrave;i hạn với khu vực FDI.

Theo c&aacute;c nh&oacute;m ph&acirc;n t&iacute;ch, giải ph&aacute;p căn cơ l&agrave; n&acirc;ng tỷ lệ nội địa h&oacute;a, ph&aacute;t triển c&ocirc;ng nghiệp hỗ trợ, tăng li&ecirc;n kết giữa doanh nghiệp trong nước v&agrave; FDI, đồng thời đầu tư mạnh cho R&amp;D, c&ocirc;ng nghệ l&otilde;i v&agrave; nh&acirc;n lực chất lượng cao.

B&ecirc;n cạnh đ&oacute;, doanh nghiệp xuất khẩu buộc phải đ&aacute;p ứng c&aacute;c ti&ecirc;u chuẩn ng&agrave;y c&agrave;ng khắt khe về truy xuất nguồn gốc, m&ocirc;i trường, lao động v&agrave; quản trị (ESG) nếu muốn trụ vững tại c&aacute;c thị trường cao cấp.

Về d&agrave;i hạn, xuất khẩu kh&ocirc;ng thể t&aacute;ch rời sản xuất trong nước. Mỗi bước tăng trưởng thương mại cần gắn với việc h&igrave;nh th&agrave;nh c&aacute;c chuỗi cung ứng nội địa ho&agrave;n chỉnh, gia tăng h&agrave;m lượng c&ocirc;ng nghệ v&agrave; gi&aacute; trị giữ lại trong nền kinh tế.

Theo c&aacute;c chuy&ecirc;n gia, nếu khu vực kinh tế trong nước kh&ocirc;ng sớm trở th&agrave;nh trụ cột thực chất của xuất khẩu, Việt Nam sẽ tiếp tục tăng trưởng dựa nhiều v&agrave;o &ldquo;ngoại lực&rdquo; &ndash; một m&ocirc; h&igrave;nh tiềm ẩn rủi ro lớn trước c&aacute;c c&uacute; sốc thương mại to&agrave;n cầu.

Thanh Hoa

<a href="https://vnbusiness.vn/xuat-khau-gan-500-ty-usd-phia-sau-ky-luc-la-not-tram-doanh-nghiep-noi.html">Link gốc</a>

Kim ngạch xuất khẩu năm 2025 tiến sát 500 tỷ USD, tăng trưởng hai chữ số và lập kỷ lục mới. Tuy nhiên, khu vực FDI chiếm hơn 3/4 giá trị xuất khẩu, trong khi doanh nghiệp nội địa suy yếu, đơn hàng giảm và rủi ro kéo dài sang 2026.


Kinh tế