Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 đang đến gần, nhu cầu đổi tiền mới, tiền lẻ để lì xì của người dân gia tăng. Tuy nhiên, các dịch vụ này tiềm ẩn nhiều rủi ro và vi phạm quy định của pháp luật. Theo ông Trần Hoài Nam, Giám đốc Trung tâm ngân hàng số TPBank, cốt lõi của câu chuyện an toàn trong thanh toán, đặc biệt trong các dịp cao điểm như Tết vẫn nằm ở truyền thông và nhận thức của khách hàng.
Chia sẻ tại Toạ đàm “Sử dụng tiền văn minh và thanh toán an toàn trong dịp Tết”, ông Trần Hoài Nam nhận định, các vấn đề liên quan đến lừa đảo và tội phạm an ninh mạng hiện nay đã trở thành một thách thức vô cùng nhức nhối. Đáng chú ý, lừa đảo không còn chỉ bùng phát vào các dịp lễ, Tết, mà gần như xuất hiện trong mọi thời điểm, bất cứ khi nào Nhà nước hoặc Chính phủ triển khai một chương trình, chính sách mới. Các đối tượng xấu thường nhanh chóng nắm bắt thông tin, lợi dụng những chủ trương mang ý nghĩa an sinh xã hội để dựng lên các kịch bản lừa đảo.
Ông Trần Hoài Nam, Giám đốc Trung tâm ngân hàng số TPBank
Điển hình như trong đợt triển khai chương trình 80 năm Cách mạng tháng Tám và Quốc khánh 2/9 vừa qua, chỉ xoay quanh câu chuyện hỗ trợ, nhận quà, nhận tiền từ Nhà nước, nhưng đã xuất hiện hàng loạt tin nhắn, đường link giả mạo nhằm chiếm đoạt thông tin cá nhân và tiền trong tài khoản của người dân.
Theo ông Trần Hoài Nam, sử dụng tiền văn minh không chỉ dừng ở việc thanh toán không dùng tiền mặt hay ứng dụng công nghệ số, mà quan trọng hơn là sự tỉnh táo, thận trọng trong từng hành vi tài chính. Thực tế cho thấy, các ngân hàng ghi nhận tội phạm lừa đảo thường lợi dụng hai tâm lý phổ biến của người dân để trục lợi.
Trước hết là tâm lý tuân thủ. Những thông tin mang tính “bắt buộc” như cập nhật VNeID, đổi căn cước công dân hay bổ sung mã số thuế dễ khiến người dân lo ngại vi phạm quy định, từ đó vội vàng làm theo, nhấp vào các đường link hoặc tin nhắn không rõ nguồn gốc. Chỉ một thao tác thiếu cảnh giác cũng có thể khiến thiết bị bị chiếm quyền kiểm soát, thông tin cá nhân bị đánh cắp và tiền trong tài khoản bị rút sạch.
Toàn cảnh toạ đàm
Tiếp nữa là tâm lý “được lợi”, hay cảm giác “hời”. Những lời mời gọi như “nhận thưởng”, “nhận tiền”, “nhận quà tri ân”, “khuyến mại dịp Tết” xuất hiện dày đặc vào cuối năm, đặc biệt trên mạng xã hội. Dù đánh vào tâm lý nào, điểm chung trong các thủ đoạn này là tạo áp lực về thời gian: nếu không làm ngay, người dân sẽ “mất quyền lợi” hoặc “bị xử lý vì không tuân thủ”.
“Chính vì vậy, thông điệp mà ngân hàng liên tục nhấn mạnh là: càng gấp, càng phải chậm lại. Khi gặp những yêu cầu khẩn cấp, người dân cần bình tĩnh kiểm tra, xác minh thông tin; tuyệt đối không nhấp vào đường link lạ, không cung cấp OTP, không chia sẻ số căn cước công dân, số điện thoại hay bất kỳ thông tin cá nhân nào qua tin nhắn, cuộc gọi, Zalo hoặc các nền tảng trực tuyến khi chưa xác định rõ đối tượng liên hệ” ông Trần Hoài Nam khuyến nghị.
Bên cạnh rủi ro lừa đảo, thực tế cho thấy hoạt động đổi tiền lẻ, tiền mới hiện nay đang diễn ra sôi động trên môi trường mạng, tiềm ẩn nhiều nguy cơ. Người đổi tiền có thể bị giao thiếu tiền, nhận tiền không đúng chất lượng cam kết, thậm chí là tiền giả. Thực tế đã có trường hợp khách hàng chuyển tiền đặt cọc nhưng sau đó bị đối tượng chặn liên lạc, chiếm đoạt toàn bộ số tiền.
Không chỉ rủi ro về tài sản, hành vi đổi tiền trái phép còn tiềm ẩn nguy cơ vi phạm pháp luật. Theo quy định tại Nghị định 88/2019/NĐ-CP, hành vi đổi tiền không đúng quy định có thể bị xử phạt từ 20 đến 40 triệu đồng.
NHNN Việt Nam cũng quy định rõ, chỉ Ngân hàng Nhà nước (Sở Giao dịch, Chi nhánh), các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài và Kho bạc Nhà nước mới được thực hiện việc thu, đổi tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông. Pháp luật không cho phép cá nhân hoặc tổ chức tự phát đổi tiền mới, tiền lẻ để thu phí chênh lệch. Do đó, các giao dịch đổi tiền trái phép sẽ không được pháp luật bảo vệ khi xảy ra tranh chấp hoặc khiếu nại.
Trước thực trạng trên, người dân nâng cao cảnh giác, không sử dụng các dịch vụ đổi tiền mới, tiền lẻ qua mạng xã hội trong dịp Tết Nguyên đán. Việc đổi tiền nên được thực hiện tại các ngân hàng, tổ chức tín dụng theo đúng quy định pháp luật để bảo đảm an toàn và quyền lợi chính đáng.
Khi phát hiện các hành vi lợi dụng hoạt động đổi tiền để lừa đảo, trục lợi hoặc lưu hành tiền giả, người dân cần kịp thời trình báo cơ quan chức năng để xử lý. Sự tỉnh táo của mỗi cá nhân sẽ góp phần giúp những ngày Tết diễn ra an toàn, trọn vẹn, tránh những rủi ro đáng tiếc chỉ vì chạy theo thói quen đổi tiền lẻ không đúng quy định.
Ngọc Ánh
