Các chuyên gia đề xuất sớm nghiên cứu quy trình vận hành hồ chứa, đầu tư hệ thống quan trắc, mô hình tính toán AI để chính xác hơn.

Đề xuất mô hình tính toán AI

Tại Tọa đàm “Thủy điện và bài toán phát triển bền vững hậu bão lũ lịch sử”do Báo Tiền phong tổ chức, ông Trương Việt Bình, Phó trưởng Phòng Quản lý năng lượng, Sở Công thương Đắk Lắk cho biết, trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk hiện có 25 công trình thủy điện, trong đó 3 thủy điện thuộc lưu vực sông Ba. Vào mùa mưa, các công trình thủy điện trên lưu vực sông Ba được vận hành theo nguyên tắc ưu tiên an toàn công trình, góp phần giảm lũ cho hạ du, đảm bảo hiệu quả cấp nước, phát điện và dòng chảy tối thiểu trên lưu vực sông.

Thuỷ điện Sông Ba Hạ nằm trên địa bàn hai tỉnh Gia Lai và Đắk Lắk, do đó hằng năm Cục kỹ thuật an toàn môi trường - Bộ Công Thương chủ trì phối hợp với các chuyên gia, đơn vị có liên quan tổ chức kiểm tra, đánh giá an toàn hồ đập thuỷ điện trước mùa mưa bão.

Theo ông Trương Việt Bình, sau đợt mưa lũ vừa qua, thực hiện ý kiến chỉ đạo của UBND tỉnh Đắk Lắk, Sở Công Thương đã tiến hành kiểm tra tình hình vận hành các công trình thủy điện trên lưu vực sông Ba. Qua kiểm tra, các nhà máy thủy điện báo cáo đã thực hiện đúng quy trình vận hành hồ chứa, chấp hành nghiêm các chỉ đạo lệnh vận hành trong suốt quá trình xảy ra lũ.

Ông Nguyễn An Phú, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Đắk Lắk cho biết, đối với cơ quan quản lý Nhà nước, Sở đã tham mưu các văn bản chỉ đạo gửi Tỉnh uỷ, UBND tỉnh triển khai về địa phương về phòng chống bão lũ.

Nguyên nhân khó khăn trong công tác phòng chống lũ, theo ông Nguyễn An Phú, có một số nội dung như năng lực hồ chứa của địa phương còn nhỏ, trong khi lượng mưa lớn và cao tốc Bắc - Nam làm đê chặn dòng chảy. Đặc biệt bất lợi khi trong tháng 11/2025 triều cường diễn ra từ 20-21h khi lượng mưa đang lớn.

Bà Trần Thị Thu Hằng, Trưởng phòng Lưu vực sông Hồng - Thái Bình, Cục Quản lý Tài nguyên nước, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết: Việc xây dựng quy trình vận hành liên hồ chứa an toàn được triển khai trong bối cảnh hầu hết các công trình hồ chứa lớn, quan trọng đã hoàn thành xây dựng; trong đó, nhiều hồ thủy điện không được thiết kế dung tích phòng lũ riêng. Nguyên tắc vận hành được xác định là ưu tiên an toàn công trình, tham gia cắt, giảm lũ cho hạ du, đồng thời tích nước phục vụ các nhu cầu trong mùa cạn.

Ông Nguyễn An Phú đề xuất Trung ương sớm nghiên cứu quy trình vận hành hồ chứa, đầu tư hệ thống quan trắc, mô hình tính toán AI để chính xác hơn. Ngoài ra, cần sớm xây dựng chế độ vận hành nghiêm ngặt; sớm kiểm soát, điều hành chặt chẽ vì sông đi qua nhiều tỉnh, thành. Không những vậy, các chủ hồ chứa cần cập nhật tình hình phòng chống thiên tai và phải có chế tài với các chủ hồ chứa.

Công tác dự báo mưa lũ còn sai số

Ông Nguyễn Xuân Tùng, Phó Trưởng phòng Ứng phó và khắc phục hậu quả thiên tai, Cục Quản lý thiên tai và phòng chống đê điều, Bộ Nông nghiệp và Môi trường thông tin: Trong hai năm liên tiếp, nhiều vùng miền trên cả nước đã phải đối mặt với thiên tai cực đoan, xuất hiện những trận mưa lịch sử dẫn đến lũ lịch sử.

Thực tế này cho thấy tính cực đoan, bất thường và khó lường của thiên tai, với hiện tượng “lũ chồng lũ” trong thời gian ngắn, gây ra rất nhiều khó khăn cho công tác ứng phó. Trong khi đó, công tác dự báo mưa lũ còn sai số, làm gia tăng thách thức trong vận hành hồ chứa. Thời gian lũ đến nhanh, trong khi năng lực các hồ chứa có hạn, tổng dung tích chỉ chiếm một phần nhỏ so với lưu lượng lũ đổ về.

Theo TS. Hoàng Văn Đại, Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng thủy văn quốc gia: Mưa lũ năm 2025 phản ánh một xu thế khí hậu mới. Ảnh: Trần Thọ.

“Đối với những trận lũ lớn như năm 2025, chúng ta cần có phương án ứng phó cụ thể, để từ đó chính quyền các cấp, đặc biệt là cấp cơ sở phải chủ động triển khai các biện pháp bảo đảm an toàn cho người dân”, ông Nguyễn Xuân Tùng chia sẻ.

TS. Hoàng Văn Đại, Phó Giám đốc Trung tâm Dự báo Khí tượng thủy văn quốc gia cho rằng, mưa lũ năm 2025 không chỉ là các sự kiện cực đoan đơn lẻ, mà phản ánh một xu thế khí hậu mới, trong đó những giá trị từng được coi là hiếm đang dần trở thành phổ biến hơn.

Trong bối cảnh đó, việc nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo sớm, đồng thời chủ động thích ứng với các kịch bản mưa lũ cực đoan vượt ngưỡng lịch sử, là yêu cầu hết sức cấp thiết nhằm giảm thiểu rủi ro và thiệt hại trong thời gian tới.

Đề xuất mua bảo hiểm cho các đập rủi ro cao

Theo GS.TS. Nguyễn Quốc Dũng, Chủ tịch Hội Đập lớn và Phát triển nguồn nước Việt Nam, để hài hòa lợi ích giữa thủy điện, phòng chống lũ và bảo đảm an toàn cho người dân, cần thay đổi căn bản tư duy vận hành và quản lý hồ chứa theo hướng khoa học, linh hoạt và hiện đại.

GS.TS. Nguyễn Quốc Dũng nhấn mạnh việc xem xét mua bảo hiểm cho các đập có rủi ro cao. Ảnh: Trần Thọ.

Dẫn kinh nghiệm của Trung Quốc và Nhật Bản, GS.TS. Nguyễn Quốc Dũng cho biết các quốc gia này có hệ thống pháp luật rõ ràng, quy trình vận hành bài bản và ứng dụng mạnh mẽ khoa học - công nghệ. Vận hành hồ chứa hiện đại không đòi hỏi mọi số liệu đầu vào phải tuyệt đối chính xác, mà quan trọng là xử lý dữ liệu tổng hợp, đánh giá xu thế và ra quyết định sớm. Theo ông cần chủ động hạ mực nước đón lũ, thay vì chờ có lũ mới xả.

Tuy nhiên, việc hạ mực nước hồ chứa tác động đến nhiều bên liên quan, từ doanh nghiệp thủy điện đến người dân vùng hạ du, do đó phải cân bằng lợi ích, tránh vận hành theo các quy trình cứng nhắc. Ông Dũng cho rằng cần tiếp cận đồng bộ trên nhiều phương diện như thể chế, kỹ thuật, an ninh đập, con người và nguồn lực tài chính, trong đó vai trò kiến tạo của Nhà nước và thể chế linh hoạt là yếu tố then chốt. Bên cạnh đó, cần xây dựng bản đồ ngập lụt cho các kịch bản xả lũ lớn, vỡ đập, chuẩn bị phương án ứng phó với tình huống xấu nhất.

Quang cảnh buổi tọa đàm. Ảnh: Trần Thọ.

GS.TS. Nguyễn Quốc Dũng nhấn mạnh, việc xem xét mua bảo hiểm cho các đập có rủi ro cao, dựa trên đánh giá rủi ro cụ thể. Đây không chỉ là giải pháp chia sẻ áp lực cho chủ đập khi xảy ra sự cố, mà còn là công cụ quản trị rủi ro cần thiết trong bối cảnh thiên tai ngày càng cực đoan.

Link gốc