Chính quyền Donald Trump mở loạt cuộc điều tra thương mại nhằm vào nhiều nền kinh tế - động thái được xem là tìm cơ sở pháp lý mới để áp thuế nhập khẩu sau phán quyết bất lợi từ Tòa án Tối cao Hoa Kỳ.
Ông Trump sẽ viện dẫn Điều 301 để điều tra và áp thuế lên nhiều đối tác thương mại
Cơ sở pháp lý để áp thuế mới
Chính quyền Tổng thống Donald Trump hôm thứ Tư thông báo mở loạt cuộc điều tra thương mại mới nhằm vào Trung Quốc, Mexico, Liên minh châu Âu, Nhật Bản, Ấn Độ, Đài Loan, Hàn Quốc, Singapore, Thụy Sĩ, Na Uy, Indonesia, Malaysia, Campuchia, Bangladesh và Thái Lan.
Động thái này được xem là nỗ lực tìm cơ sở pháp lý mới để áp thuế nhập khẩu, sau khi Tòa án Tối cao Hoa Kỳ gần đây phán quyết rằng cơ chế thuế quan đối ứng mà ông Trump sử dụng trước đó là không hợp pháp.
Các cuộc điều tra dự kiến sẽ tập trung vào những hành vi thương mại bị cho là gây tổn hại cho ngành sản xuất và chuỗi cung ứng của Hoa Kỳ. Nếu kết luận có vi phạm, chính quyền Trump có thể áp dụng các biện pháp thuế quan mới theo khuôn khổ pháp lý khác, qua đó duy trì sức ép thương mại đối với các đối tác lớn.
Ông Jamieson Greer, người đứng đầu Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) cho biết, các cuộc điều tra theo Điều 301 sẽ tập trung xem xét các hành vi, chính sách và thực tiễn của một số nền kinh tế liên quan đến tình trạng dư thừa năng lực mang tính cấu trúc trong các ngành sản xuất.
Theo quy trình của Điều 301, USTR sẽ tiếp nhận các ý kiến bằng văn bản liên quan đến cuộc điều tra và tổ chức một phiên điều trần công khai. Đồng thời sẽ tham vấn với các đối tác thương mại đang nằm trong diện bị điều tra.
Sau khi hoàn tất quá trình này, USTR sẽ đưa ra kết luận và phân tích cuối cùng. Nếu cần thiết, chúng tôi sẽ đề xuất các biện pháp đáp trả, có thể bao gồm áp thuế quan, phí dịch vụ hoặc các công cụ thương mại khác.
Các mức thuế theo Điều 301 có thể được sử dụng để thay thế ít nhất một phần các biện pháp thuế quan đối ứng mà ông Donald Trump đã áp đặt lên phần lớn các quốc gia trên thế giới trong năm ngoái, vốn được triển khai mà không có sự phê chuẩn của Quốc hội Hoa Kỳ.
Trong phán quyết với tỷ lệ 6 : 3 vào ngày 20/2, Tòa án Tối cao Hoa Kỳ cho rằng ông Donald Trump không có thẩm quyền áp đặt các mức thuế này theo Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA), như ông từng viện dẫn.
Chỉ vài giờ sau phán quyết này, ông Donald Trump đã ký sắc lệnh hành pháp áp mức thuế toàn cầu mới 10% theo Điều 122 của Đạo luật Thương mại Hoa Kỳ năm 1974. Theo quy định, các mức thuế áp dụng theo Điều 122 chỉ có hiệu lực tối đa trong vòng 150 ngày.
Ông Scott Bessent, Bộ trưởng Tài chính Hoa Kỳ, cho biết: “Tôi tin chắc rằng các mức thuế quan sẽ trở lại mức trước đây trong vòng khoảng 5 tháng, và đó là những thẩm quyền rất đầy đủ.”
Áp lực kép lên kinh tế toàn cầu
Chính sách thương mại "cứng rắn" của ông Trump vẫn không thay đổi
Việc thương mại toàn cầu đứng trước nguy cơ chịu cú sốc mới từ các biện pháp thuế quan của ông Donald Trump trong bối cảnh giá dầu quốc tế tiếp tục biến động mạnh do xung động Trung Đông, có thể tạo ra nhiều rủi ro đan xen đối với kinh tế thế giới.
Trước hết, sự kết hợp giữa chủ nghĩa bảo hộ thương mại và chi phí năng lượng tăng cao có thể làm gia tăng áp lực lạm phát toàn cầu. Thuế quan khiến giá hàng nhập khẩu tăng, trong khi dầu mỏ - đầu vào quan trọng của vận tải và sản xuất, leo thang sẽ đẩy chi phí sản xuất lên cao hơn nữa. Điều này có thể buộc nhiều ngân hàng trung ương phải duy trì chính sách tiền tệ thắt chặt lâu hơn dự kiến.
Bên cạnh đó, căng thẳng thương mại giữa các nền kinh tế lớn như Hoa Kỳ, Trung Quốc và Liên minh châu Âu (EU) có nguy cơ làm gia tăng tình trạng phân mảnh chuỗi cung ứng toàn cầu.
Doanh nghiệp có thể phải tái cấu trúc mạng lưới sản xuất, chuyển dịch nhà máy hoặc tìm nguồn cung mới nhằm tránh các rào cản thuế quan, kéo theo chi phí đầu tư và vận hành tăng đáng kể. Trong ngắn hạn, quá trình điều chỉnh này dễ dẫn tới gián đoạn thương mại và giảm hiệu quả sản xuất.
Ngoài ra, các nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu năng lượng, đặc biệt tại châu Á, có thể chịu tác động kép từ chi phí dầu tăng và nhu cầu thương mại suy yếu. Khi chi phí sản xuất cao hơn nhưng xuất khẩu gặp khó khăn, tăng trưởng kinh tế có nguy cơ chậm lại. Trong bối cảnh đó, thị trường tài chính toàn cầu cũng có thể trở nên biến động hơn khi dòng vốn dịch chuyển theo kỳ vọng lạm phát và lãi suất.
Nếu các căng thẳng thương mại tiếp tục leo thang trong khi thị trường năng lượng chưa ổn định, kinh tế toàn cầu có thể phải đối mặt với nguy cơ tăng trưởng thấp đi kèm lạm phát cao - kịch bản từng gây nhiều thách thức cho hệ thống kinh tế thế giới trong quá khứ.
Trương Khắc Trà
