Việc xây dựng một sàn giao dịch vàng mới là sự thay đổi nền tảng trong tư duy quản lý, chứ không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật.

Đó là nhận định của ông Nguyễn Minh Tuấn, CEO AFA Capital khi trao đổi với Diễn đàn Doanh nghiệp.

Chuyên gia Nguyễn Minh Tuấn - CEO AFA Capital

- Sau hơn 15 năm kể từ khi các sàn giao dịch vàng trước đây chấm dứt hoạt động, việc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đề xuất tái lập sàn giao dịch vàng đang thu hút sự quan tâm lớn. Theo ông, đâu là bối cảnh và ý nghĩa chiến lược của bước đi này?

Việc tái lập sàn giao dịch vàng diễn ra trong một bối cảnh hoàn toàn khác so với thời điểm năm 2010. Khi đó, các sàn vàng tồn tại chủ yếu như một sân chơi đầu cơ, thiếu khung pháp lý, sử dụng đòn bẩy lớn và không gắn với nhu cầu thực. Chính vì vậy, việc đóng cửa các sàn vàng thời điểm đó là quyết định cần thiết để ngăn rủi ro hệ thống và hiện tượng “vàng hóa” nền kinh tế.

Ngày nay, thị trường vàng đang bộc lộ những vấn đề mang tính cơ cấu, đặc biệt là thiếu hụt vàng nguyên liệu kéo dài, khiến một bộ phận lớn doanh nghiệp chế tác trong nước phải ngừng hoạt động. Trong bối cảnh đó, việc xây dựng một sàn giao dịch vàng mới không nhằm khuyến khích đầu cơ, mà hướng tới minh bạch hóa thị trường, quản lý hiệu quả dòng vàng và hỗ trợ trực tiếp cho khu vực sản xuất - nơi tạo ra giá trị gia tăng.

Định hướng hiện nay là xây dựng một trung tâm giao dịch vàng vật chất, nơi vàng được giao nhận thực sự, có kiểm định, lưu ký và gắn chặt với chuỗi sản xuất, phân phối. Mục tiêu không còn là kiếm lời từ chênh lệch giá, mà là tạo một hạ tầng thị trường để quản lý xuất nhập khẩu vàng nguyên liệu, ổn định nguồn cung và minh bạch hóa giao dịch.

- Hiện nay đang có ba mô hình sàn giao dịch vàng được đặt lên bàn thảo luận. Dưới góc nhìn của ông, mô hình nào là phù hợp nhất với điều kiện Việt Nam?

Ba mô hình được đề xuất đại diện cho ba cách tiếp cận khác nhau. Mô hình đưa vàng lên Sở Giao dịch hàng hóa tiềm ẩn nhiều rủi ro, bởi rất dễ trượt sang giao dịch phái sinh, thiếu giao nhận vàng vật chất, điều mà chúng ta cần tránh bằng mọi giá. Hai mô hình còn lại gồm sàn giao dịch vàng quốc gia độc lập, hoặc sàn vàng trong Trung tâm Tài chính Quốc tế đều có cơ sở để cân nhắc.

Tôi ủng hộ mô hình sàn giao dịch vàng quốc gia hoặc tích hợp trong Trung tâm Tài chính Quốc tế. Mô hình này cho phép kiểm soát chặt chẽ hơn từ khâu nhập khẩu, lưu ký, giao dịch đến phân phối, bảo đảm sàn vàng phục vụ mục tiêu chiến lược quốc gia, thay vì trở thành sân chơi tài chính thuần túy.

Việc thành lập sàn giao dịch vàng sẽ được triển khai theo lộ trình thận trọng, nhằm khơi thông nguồn vàng trong dân, minh bạch hóa thị trường và tăng cường hiệu quả quản lý Nhà nước đối với hoạt động kinh doanh vàng.

- NHNN đã đề xuất lộ trình phát triển sàn vàng theo ba giai đoạn. Vì sao cần tiếp cận theo cách “đi từng bước” như vậy, thưa ông?

Lộ trình ba giai đoạn thể hiện sự thận trọng rất cần thiết. Giai đoạn đầu tập trung vào vàng nguyên liệu là hoàn toàn hợp lý, bởi đây chính là “điểm nghẽn” lớn nhất hiện nay của thị trường. Khi nguồn cung nguyên liệu được khơi thông, ngành chế tác trong nước mới có thể phục hồi và phát triển.

Chỉ khi giai đoạn này vận hành ổn định, minh bạch, chúng ta mới nên chuyển sang giai đoạn giao dịch vàng miếng, tức là mở ra một kênh đầu tư chính thức. Các sản phẩm phái sinh hay kết nối quốc tế chỉ nên được tính đến ở giai đoạn sau cùng, khi hệ thống quản lý đã đủ năng lực và thị trường đã “trưởng thành”. Nếu đảo ngược lộ trình này, rủi ro đầu cơ và bất ổn là rất lớn.

- Nhìn ra quốc tế, nhiều ý kiến cho rằng Việt Nam nên học hỏi mô hình Sở Giao dịch vàng Thượng Hải hơn là London. Quan điểm của ông về vấn đề này như thế nào?

Mô hình của Hiệp hội Thị trường Vàng London (LBMA) rất thành công, nhưng mang tính bán buôn, chỉ dành cho các định chế lớn, không phù hợp với mục tiêu của Việt Nam là vừa phục vụ sản xuất, vừa tạo kênh đầu tư minh bạch cho công chúng.

Ngược lại, Sở Giao dịch vàng Thượng Hải (SGE) có nhiều điểm tương đồng với bối cảnh Việt Nam. SGE bắt đầu từ giao dịch vàng vật chất, có lộ trình mở dần cho nhà đầu tư cá nhân thông qua hệ thống ngân hàng, sau đó mới phát triển các sản phẩm phái sinh và kết nối quốc tế. Việc NHNN tham khảo kinh nghiệm của Sở Giao dịch vàng Thượng Hải cho thấy định hướng đi theo con đường thận trọng, có kiểm soát, thay vì chạy theo tốc độ.

- Vậy theo ông, những rủi ro lớn nhất khi vận hành sàn giao dịch vàng là gì và cần “chốt chặn” bằng những nguyên tắc nào?

Rủi ro lớn nhất vẫn là trượt sang đầu cơ tài chính, sử dụng đòn bẩy và làm méo mó thị trường. Bên cạnh đó là rủi ro quản trị, nếu thiếu cơ chế lưu ký, kiểm định và giám sát chặt chẽ. Do đó, nguyên tắc không thể thỏa hiệp là giao dịch vàng vật chất thực sự, không đòn bẩy cao trong giai đoạn đầu và quản lý tập trung. Song song với đó là ứng dụng số hóa để tăng minh bạch, nhưng phải đi kèm kiểm soát rủi ro, tránh lặp lại “vết xe đổ” của các sàn vàng trước đây.

- Ông kỳ vọng điều gì nếu Việt Nam xây dựng thành công một sàn giao dịch vàng theo đúng định hướng này?

Nếu làm đúng, sàn giao dịch vàng sẽ không chỉ là công cụ quản lý thị trường, mà còn trở thành một cấu phần quan trọng của hạ tầng tài chính - hàng hóa quốc gia. Khi đó, vàng không còn là nguồn lực “nằm chết”, mà được đưa vào lưu thông, hỗ trợ sản xuất, tạo việc làm và gia tăng giá trị. Quan trọng hơn, chúng ta có thể kiểm soát được nguy cơ “vàng hóa” nền kinh tế, đồng thời xây dựng một thị trường vàng minh bạch, hiện đại và phù hợp với thông lệ quốc tế.

- Trân trọng cảm ơn ông!

Ngọc Diễm

Link gốc