Hiệu quả sử dụng vốn thấp, năng lực cạnh tranh doanh nghiệp c&ograve;n hạn chế v&agrave; cơ chế vận h&agrave;nh thị trường chưa th&ocirc;ng suốt đang l&agrave; những r&agrave;o cản lớn đối với mục ti&ecirc;u tăng trưởng cao của Việt Nam. Trao đổi với ph&oacute;ng vi&ecirc;n Tạp ch&iacute; Kinh tế - T&agrave;i ch&iacute;nh, TS. Nguyễn B&aacute; H&ugrave;ng - Chuy&ecirc;n gia Kinh tế trưởng Ng&acirc;n h&agrave;ng Ph&aacute;t triển ch&acirc;u &Aacute; (ADB) tại Việt Nam, cho rằng cải thiện hiệu suất v&agrave; th&aacute;o gỡ điểm nghẽn thể chế ch&iacute;nh l&agrave; &ldquo;kh&ocirc;ng gian cải c&aacute;ch&rdquo; quan trọng nhất để nền kinh tế bứt ph&aacute;.

Ph&oacute;ng vi&ecirc;n: Thưa &ocirc;ng, trong giai đoạn tới với mục ti&ecirc;u tăng trưởng đầy tham vọng, đ&acirc;u l&agrave; những động lực tăng trưởng ch&iacute;nh v&agrave; những th&aacute;ch thức trọng t&acirc;m m&agrave; Việt Nam cần vượt qua?

<img alt="" src="https://static.fireant.vn/Upload/20260221/images/img-158020260221154037.jpg" style="height:400px; width:600px" />

TS. Nguyễn B&aacute; H&ugrave;ng - Chuy&ecirc;n gia Kinh tế trưởng Ng&acirc;n h&agrave;ng Ph&aacute;t triển ch&acirc;u &Aacute; (ADB) tại Việt Nam.

TS. Nguyễn B&aacute; H&ugrave;ng: T&ocirc;i muốn bắt đầu từ g&oacute;c độ th&aacute;ch thức, bởi theo t&ocirc;i, th&aacute;ch thức cũng ch&iacute;nh l&agrave; cơ hội. Hiện nay, một trong những th&aacute;ch thức lớn nhất của Việt Nam l&agrave; sức cạnh tranh của doanh nghiệp, đặc biệt l&agrave; doanh nghiệp trong nước, vẫn c&ograve;n tương đối hạn chế. Phần lớn doanh nghiệp c&oacute; quy m&ocirc; nhỏ, năng lực c&ocirc;ng nghệ chưa cao, khả năng tham gia s&acirc;u v&agrave;o chuỗi gi&aacute; trị to&agrave;n cầu c&ograve;n khi&ecirc;m tốn. Trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ng&agrave;y c&agrave;ng gay gắt, nếu kh&ocirc;ng cải thiện được năng lực nội tại, doanh nghiệp Việt Nam sẽ kh&oacute; tận dụng được cơ hội từ c&aacute;c hiệp định thương mại v&agrave; xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng.

Thứ hai, hiệu quả vận h&agrave;nh của nền kinh tế n&oacute;i chung vẫn chưa đạt được mức như mong muốn. Điều n&agrave;y thể hiện ở c&aacute;ch vận h&agrave;nh của c&aacute;c thị trường từ thị trường vốn, thị trường lao động đến thị trường đất đai. Việc triển khai c&aacute;c dự &aacute;n, đặc biệt l&agrave; dự &aacute;n đầu tư c&ocirc;ng, đ&ocirc;i khi c&ograve;n chậm trễ; thủ tục h&agrave;nh ch&iacute;nh v&agrave; m&ocirc;i trường đầu tư kinh doanh vẫn c&ograve;n những r&agrave;o cản khiến doanh nghiệp mất nhiều thời gian v&agrave; chi ph&iacute; tu&acirc;n thủ. Những yếu tố n&agrave;y l&agrave;m giảm hiệu suất sử dụng nguồn lực v&agrave; l&agrave;m tăng chi ph&iacute; cho to&agrave;n bộ nền kinh tế.

Tuy nhi&ecirc;n, t&ocirc;i muốn nhấn mạnh rằng những th&aacute;ch thức n&agrave;y vừa c&oacute; yếu tố kh&aacute;ch quan, vừa c&oacute; yếu tố chủ quan. Trong đ&oacute;, yếu tố chủ quan tức l&agrave; thể chế, ch&iacute;nh s&aacute;ch v&agrave; c&aacute;ch thức tổ chức thực thi đ&oacute;ng vai tr&ograve; rất quan trọng. Ch&iacute;nh v&igrave; vậy, nếu ch&uacute;ng ta giải quyết được c&aacute;c điểm nghẽn về thể chế v&agrave; n&acirc;ng cao hiệu quả vận h&agrave;nh, th&igrave; những &ldquo;th&aacute;ch thức&rdquo; hiện nay sẽ nhanh ch&oacute;ng trở th&agrave;nh động lực tăng trưởng mới cho giai đoạn tới.

Ph&oacute;ng vi&ecirc;n: Với mục ti&ecirc;u tăng trưởng cao trong thời gian tới, theo &ocirc;ng, Việt Nam n&ecirc;n triển khai những giải ph&aacute;p trọng t&acirc;m n&agrave;o?

TS. Nguyễn B&aacute; H&ugrave;ng: T&ocirc;i cho rằng trước hết cần nh&igrave;n nhận mục ti&ecirc;u tăng trưởng cao như một định hướng d&agrave;i hạn, chứ kh&ocirc;ng chỉ l&agrave; con số của một v&agrave;i năm. Một mục ti&ecirc;u tham vọng c&oacute; t&aacute;c dụng tạo &aacute;p lực t&iacute;ch cực để ch&uacute;ng ta cải c&aacute;ch to&agrave;n diện v&agrave; s&acirc;u rộng hơn. Khi đặt ra một đ&iacute;ch đến cao, Ch&iacute;nh phủ v&agrave; c&aacute;c cơ quan quản l&yacute; buộc phải r&agrave; so&aacute;t lại c&aacute;ch vận h&agrave;nh của nền kinh tế, từ đ&oacute; th&uacute;c đẩy cải c&aacute;ch thể chế, cải thiện m&ocirc;i trường đầu tư kinh doanh v&agrave; n&acirc;ng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Giải ph&aacute;p đầu ti&ecirc;n, theo t&ocirc;i, l&agrave; cải thiện mạnh mẽ m&ocirc;i trường đầu tư kinh doanh. Doanh nghiệp khi tham gia thị trường cần một hệ thống ph&aacute;p l&yacute; r&otilde; r&agrave;ng, minh bạch v&agrave; c&oacute; chi ph&iacute; tu&acirc;n thủ thấp. Nếu g&aacute;nh nặng thủ tục được giảm thiểu, doanh nghiệp c&oacute; thể tập trung nguồn lực v&agrave;o sản xuất, đổi mới c&ocirc;ng nghệ v&agrave; mở rộng thị trường. Đ&acirc;y l&agrave; yếu tố nền tảng để tạo động lực tăng trưởng từ khu vực tư nh&acirc;n - khu vực c&oacute; khả năng tạo ra gi&aacute; trị gia tăng v&agrave; việc l&agrave;m lớn nhất cho nền kinh tế.

Thứ hai, khi m&ocirc;i trường kinh doanh được cải thiện v&agrave; nền kinh tế trở n&ecirc;n s&ocirc;i động hơn, việc l&agrave;m sẽ được tạo ra nhiều hơn. Thu nhập của người lao động tăng l&ecirc;n sẽ k&eacute;o theo sự gia tăng của ti&ecirc;u d&ugrave;ng nội địa, một trụ cột quan trọng của tăng trưởng bền vững. Trong bối cảnh kinh tế to&agrave;n cầu c&ograve;n nhiều biến động, việc củng cố thị trường trong nước th&ocirc;ng qua n&acirc;ng cao thu nhập v&agrave; mở rộng tầng lớp trung lưu sẽ gi&uacute;p Việt Nam giảm bớt sự phụ thuộc v&agrave;o c&aacute;c c&uacute; sốc b&ecirc;n ngo&agrave;i.

Ph&oacute;ng vi&ecirc;n: &Ocirc;ng c&oacute; nhấn mạnh đến vai tr&ograve; của khoa học - c&ocirc;ng nghệ. Cụ thể, Việt Nam cần l&agrave;m g&igrave; để biến lĩnh vực n&agrave;y th&agrave;nh động lực tăng trưởng?

TS. Nguyễn B&aacute; H&ugrave;ng: Hiện nay, nếu so s&aacute;nh mặt bằng khoa học - c&ocirc;ng nghệ của Việt Nam với nhiều quốc gia ph&aacute;t triển trong khu vực v&agrave; tr&ecirc;n thế giới, ch&uacute;ng ta vẫn c&ograve;n khoảng c&aacute;ch tương đối xa. Điều n&agrave;y thể hiện ở mức chi cho nghi&ecirc;n cứu - ph&aacute;t triển (R&amp;D), số lượng bằng s&aacute;ng chế, mức độ ứng dụng c&ocirc;ng nghệ cao trong sản xuất. V&igrave; vậy, nếu muốn n&acirc;ng cao năng suất v&agrave; cạnh tranh quốc tế, Việt Nam cần tập trung đầu tư cho khoa học - c&ocirc;ng nghệ một c&aacute;ch b&agrave;i bản v&agrave; c&oacute; chiến lược d&agrave;i hạn.

<img alt="" src="https://static.fireant.vn/Upload/20260221/images/vn2-6594217833440155182482320260221155353.jpg" style="height:332px; width:600px" />

Dư địa lớn nhất của Việt Nam kh&ocirc;ng chỉ nằm ở việc huy động th&ecirc;m vốn m&agrave; ở việc sử dụng vốn hiệu quả hơn.

Ở g&oacute;c độ ch&iacute;nh s&aacute;ch, điều n&agrave;y bao gồm cả việc n&acirc;ng cao chất lượng đ&agrave;o tạo nguồn nh&acirc;n lực v&agrave; cải c&aacute;ch thị trường vốn. Doanh nghiệp chỉ c&oacute; thể đầu tư n&acirc;ng cấp c&ocirc;ng nghệ khi họ c&oacute; khả năng tiếp cận nguồn vốn d&agrave;i hạn với chi ph&iacute; hợp l&yacute;. Nếu thị trường t&agrave;i ch&iacute;nh ph&aacute;t triển s&acirc;u rộng hơn, đặc biệt l&agrave; thị trường vốn trung v&agrave; d&agrave;i hạn, doanh nghiệp sẽ c&oacute; điều kiện đầu tư cho đổi mới s&aacute;ng tạo thay v&igrave; chỉ tập trung v&agrave;o c&aacute;c hoạt động ngắn hạn.

Khi doanh nghiệp n&acirc;ng cấp được c&ocirc;ng nghệ v&agrave; cải thiện năng suất, họ c&oacute; thể tham gia s&acirc;u hơn v&agrave;o chuỗi gi&aacute; trị to&agrave;n cầu v&agrave; mở rộng thị phần tr&ecirc;n thị trường quốc tế. Điều n&agrave;y kh&ocirc;ng chỉ gi&uacute;p gia tăng xuất khẩu m&agrave; c&ograve;n n&acirc;ng cao vị thế của Việt Nam trong mạng lưới sản xuất to&agrave;n cầu. Như vậy, khoa học - c&ocirc;ng nghệ kh&ocirc;ng chỉ l&agrave; một lĩnh vực ri&ecirc;ng lẻ, m&agrave; l&agrave; động lực xuy&ecirc;n suốt, c&oacute; khả năng n&acirc;ng cao chất lượng tăng trưởng trong d&agrave;i hạn.

Ph&oacute;ng vi&ecirc;n: Trong ngắn hạn, đ&acirc;u l&agrave; c&ocirc;ng cụ ch&iacute;nh s&aacute;ch c&oacute; thể tạo &ldquo;đ&ograve;n bẩy&rdquo; cho tăng trưởng, thưa &ocirc;ng?

TS. Nguyễn B&aacute; H&ugrave;ng: Trong giai đoạn trước mắt, t&ocirc;i cho rằng Việt Nam đang c&oacute; một lợi thế rất quan trọng khi kh&ocirc;ng gian ch&iacute;nh s&aacute;ch t&agrave;i kh&oacute;a tương đối rộng. Với mức nợ c&ocirc;ng hiện chỉ khoảng 34% GDP, thấp hơn đ&aacute;ng kể so với nhiều quốc gia trong khu vực, Ch&iacute;nh phủ c&oacute; dư địa để sử dụng c&aacute;c c&ocirc;ng cụ t&agrave;i kh&oacute;a nhằm hỗ trợ tăng trưởng m&agrave; vẫn đảm bảo an to&agrave;n nợ c&ocirc;ng.

C&aacute;c c&ocirc;ng cụ n&agrave;y bao gồm đầu tư c&ocirc;ng v&agrave;o hạ tầng, chi ti&ecirc;u cho gi&aacute;o dục, đ&agrave;o tạo kỹ năng v&agrave; ph&aacute;t triển khoa học - c&ocirc;ng nghệ. Tuy nhi&ecirc;n, điều quan trọng l&agrave; c&aacute;c khoản chi n&agrave;y cần mang t&iacute;nh chiến lược v&agrave; c&oacute; hiệu quả cao, thay v&igrave; d&agrave;n trải. Nếu đầu tư c&ocirc;ng được triển khai đ&uacute;ng trọng t&acirc;m, n&oacute; sẽ tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ sang khu vực tư nh&acirc;n, k&iacute;ch th&iacute;ch đầu tư v&agrave; ti&ecirc;u d&ugrave;ng.

B&ecirc;n cạnh đ&oacute;, việc n&acirc;ng cao hiệu quả giải ng&acirc;n v&agrave; gi&aacute;m s&aacute;t dự &aacute;n cũng rất quan trọng. Kh&ocirc;ng gian t&agrave;i kh&oacute;a chỉ thực sự ph&aacute;t huy t&aacute;c dụng khi nguồn vốn được sử dụng hiệu quả. Nếu cải thiện được kh&acirc;u thực thi v&agrave; n&acirc;ng cao tr&aacute;ch nhiệm giải tr&igrave;nh, đầu tư c&ocirc;ng c&oacute; thể trở th&agrave;nh &ldquo;đ&ograve;n bẩy&rdquo; quan trọng gi&uacute;p nền kinh tế đạt được mục ti&ecirc;u tăng trưởng trong những năm tới.

Ph&oacute;ng vi&ecirc;n: Theo &ocirc;ng, hiệu suất thấp của nền kinh tế hiện nay bắt nguồn từ đ&acirc;u v&agrave; cần cải thiện theo hướng n&agrave;o để n&acirc;ng cao chất lượng tăng trưởng?

TS. Nguyễn B&aacute; H&ugrave;ng: Khi n&oacute;i đến hiệu suất, t&ocirc;i thường sử dụng chỉ số ICOR (Incremental Capital Output Ratio, hệ số sử dụng vốn tăng th&ecirc;m). Chỉ số n&agrave;y phản &aacute;nh để tạo ra một đồng tăng trưởng th&igrave; cần bao nhi&ecirc;u đồng vốn đầu tư. ICOR của Việt Nam hiện nay ở mức trung b&igrave;nh khoảng 6-7; trong đ&oacute; khu vực tư nh&acirc;n khoảng 5, c&ograve;n khu vực Nh&agrave; nước c&oacute; thể l&ecirc;n tới 7-8. Điều n&agrave;y c&oacute; nghĩa l&agrave; để tạo ra một đơn vị tăng trưởng, ch&uacute;ng ta phải bỏ ra lượng vốn tương đối lớn.

Nếu so s&aacute;nh với c&aacute;c quốc gia trong khu vực như Malaysia, Indonesia hay Th&aacute;i Lan ở giai đoạn ph&aacute;t triển tương tự, ICOR của họ chỉ khoảng 3. Điều đ&oacute; cho thấy hiệu quả sử dụng vốn của Việt Nam c&ograve;n kh&aacute; thấp. N&oacute;i c&aacute;ch kh&aacute;c, c&ugrave;ng một lượng vốn đầu tư, ch&uacute;ng ta c&oacute; thể đạt mức tăng trưởng cao hơn nhiều nếu n&acirc;ng cao được hiệu quả ph&acirc;n bổ v&agrave; sử dụng nguồn lực.

Ch&iacute;nh v&igrave; vậy, dư địa lớn nhất của Việt Nam kh&ocirc;ng chỉ nằm ở việc huy động th&ecirc;m vốn, m&agrave; ở việc sử dụng vốn hiệu quả hơn. Nếu cải thiện được hiệu suất, ch&uacute;ng ta c&oacute; thể &ldquo;một đồng vốn tạo ra hai đồng tăng trưởng&rdquo;. Đ&acirc;y l&agrave; kh&ocirc;ng gian cải c&aacute;ch rất lớn v&agrave; cũng l&agrave; cơ hội quan trọng để đạt được mục ti&ecirc;u tăng trưởng cao m&agrave; kh&ocirc;ng cần phụ thuộc qu&aacute; nhiều v&agrave;o việc gia tăng đầu tư bằng mọi gi&aacute;.

Ph&oacute;ng vi&ecirc;n: Tr&acirc;n trọng cảm ơn &ocirc;ng!

<a href="https://tapchikinhtetaichinh.vn/tang-truong-cao-doi-hoi-cai-cach-sau-ve-the-che-va-hieu-suat-148282.html">Link gốc</a>

Hiệu quả sử dụng vốn thấp, năng lực cạnh tranh doanh nghiệp còn hạn chế và cơ chế vận hành thị trường chưa thông suốt đang là những rào cản lớn đối với mục tiêu tăng trưởng cao của Việt Nam. Trao đổi với phóng viên Tạp chí Kinh tế - Tài chính, TS. Nguyễn Bá Hùng - Chuyên gia Kinh tế trưởng Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) tại Việt Nam, cho rằng cải thiện hiệu suất và tháo gỡ điểm nghẽn thể chế chính là “không gian cải cách” quan trọng nhất để nền kinh tế bứt phá.
