Đà tăng trưởng của Việt Nam năm nay đang đối mặt với sự bất định ở hoạt động thương mại quốc tế, dù tăng trưởng GDP được dự báo vẫn thuộc nhóm cao nhất khu vực, theo các định chế tài chính quốc tế.
Dò xét các rào cản thương mại
Trao đổi với báo chí sáng ngày 13-1, bà Nguyễn Thúy Hạnh, Tổng giám đốc Ngân hàng Standard Chartered Việt Nam, nói các doanh nghiệp, khách hàng của ngân hàng cho biết một vấn đề chưa chắc chắn ảnh hưởng đến khả năng tăng trưởng năm nay vẫn là câu chuyện của thuế đối ứng. Cụ thể là việc tiếp tục đàm phán với Chính phủ Mỹ để kết luận phần thuế của “hàng hóa chuyển tải” ("transshipment") ở mức bao nhiêu là rất quan trọng.
Năm 2025, mặc dù chịu mức thuế đối ứng 20%, Việt Nam đã giành thêm thị phần xuất khẩu sang Mỹ đối với các sản phẩm như điện thoại, dệt may và giày dép, theo HSBC.
Thương mại quốc tế của Việt Nam đi từ sự lo lắng đến lạc quan. Mặc dù được đánh giá là một trong những nền kinh tế bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi rủi ro thuế quan ở châu Á, thương mại năm ngoái đạt mức cao kỷ lục 928 tỉ đô la, tăng 18% so với cùng kỳ năm trước, nhờ việc đẩy nhanh đơn hàng, theo báo cáo của HSBC.
Vấn đề là sau khi tác động của việc đẩy nhanh đơn hàng đặt trước sang thị trường Mỹ đã dần giảm bớt, Việt Nam còn được hưởng lợi từ việc xuất khẩu những sản phẩm mang tính “phù hợp”, gồm các sản phẩm điện tử. Xuất khẩu điện tử chiếm 35% tổng kim ngạch xuất khẩu, trong khi xuất khẩu sang Mỹ tăng gần 30% so với cùng kỳ năm trước.
Do đó, một trong những lo ngại của giới phân tích hiện nay là đà xuất khẩu trong năm 2026 có thể chững lại. Trước đó, ông Suan Teck Kin, Giám đốc Khối Nghiên cứu Thị trường và Kinh tế toàn cầu, Ngân hàng UOB Singapore, nhắc đến khả năng suy giảm của xuất khẩu sau giai đoạn đẩy mạnh trước đó, cùng với sự bất định về chính sách thuế của Mỹ, là những rủi ro có thể kìm hãm quỹ đạo tăng trưởng.
Bà Nguyễn Thúy Hạnh (giữa), Tổng giám đốc kiêm Giám đốc Khối Khách hàng Doanh nghiệp và Đầu tư, Ngân hàng Standard Chartered Việt Nam; cùng ông Edward Lee (bên trái) và ông Tim Leelahaphan (phải) chia sẻ về những rủi ro trong năm 2026. Ảnh: V.D.
Theo ông Edward Lee, Chuyên gia Kinh tế trưởng, khu vực ASEAN và Nam Á, ngân hàng Standard Chartered, rủi ro trong thời gian tới là thỏa thuận thương mại hiện nay chỉ là tạm thời. Chẳng hạn như thương chiến Mỹ Trung về đất hiếm chỉ kéo dài đến cuối năm nay. Tương tự là trường hợp Việt Nam vẫn chưa ký kết xong về thỏa thuận thuế chuyển tải.
Các thỏa thuận thương mại còn nằm trong rủi ro địa chính trị khu vực, ngay cả Mỹ cũng sẽ có cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Bản thân chính sách thương mại của Mỹ cũng phải chờ phán quyết của tòa án tối cao và tương lai của đồng đô la Mỹ.
Tuy nhiên, khu vực Đông Nam Á được đánh giá là khu vực ổn định nhất và là điểm đến lý tưởng cho dòng vốn FDI, nhờ khả năng sản xuất mang tính cạnh tranh và “thân thiện” với tất cả các bên trong bối cảnh phân mảnh thương mại toàn cầu.
Theo chuyên gia Standard Chartered, hiện nhiều nhà đầu tư nước ngoài đang ở trạng thái "đứng ngoài quan sát", để xem Việt Nam có đạt được các thỏa thuận thương mại tốt hơn so với các đối thủ cạnh tranh trong khu vực hay không.
Bình luận tương tự, theo bộ phận Nghiên cứu đầu tư toàn cầu HSBC, điểm còn mơ hồ nhưng đặc biệt quan trọng đối với Việt Nam là việc Mỹ tuyên bố áp thuế 40% đối với "hàng hóa chuyển tải" mà không có định nghĩa chính xác và cách thức thực thi. Một vấn đề khác quan trọng đối với nhiều nền kinh tế châu Á là số phận của các loại thuế quan tiềm năng trong lĩnh vực bán dẫn.
Nguồn: HSBC.
Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng cao
Ông Tim Leelahaphan, Chuyên gia Kinh tế cấp cao, thị trường Việt Nam và Thái Lan, ngân hàng Standard Chartered, nhóm nghiên cứu toàn cầu của ngân hàng có cái nhìn tích cực về nền kinh tế Việt Nam. Trong đó dự báo thận trọng với mức tăng trưởng trong nửa đầu năm, đến nửa cuối năm sẽ có sự phục hồi mạnh mẽ.
Theo đó, mức dự báo tăng trưởng GDP năm nay là 7,2%. Con số này nằm giữa so với dự báo đưa ra của HSBC (6,7%) và UOB (7,5%) trong báo cáo mới đây.
Theo ông Tim, đây vẫn là một con số rất cao đối với Việt Nam, đặc biệt là khi nhìn vào giai đoạn bình quân ba năm qua. Việt Nam vẫn là nền kinh tế có mức tăng trưởng cao nhất trong khu vực ASEAN.
Điểm tích cực là các chỉ số kinh tế như xuất khẩu tiếp tục tăng tốc vào cuối năm ngoái. Ở phía còn lại, các chỉ số khác sản xuất công nghiệp, doanh số bán lẻ và tiêu dùng dù vẫn ổn định nhưng đang đi ngang trong quí 4 năm ngoái.
Ở góc độ rộng hơn câu chuyện tăng trưởng của thế giới, khu vực và bức tranh đầu tư toàn cầu tiếp tục ảnh hưởng lớn đến Việt Nam. Đây đều là những “cơn gió ngược” mang tính bất định.
Cụ thể, theo ông Edward Lee, tăng trưởng toàn cầu dự kiến duy trì ở mức 3,3-3,4%, tương đương với năm ngoái nhưng vẫn chậm hơn mức tăng trưởng trước đại dịch Covid-19. Trong đó, tăng trưởng khu vực châu Á dự kiến sẽ chậm lại, đặc biệt là Trung Quốc, từ đó ảnh hưởng chung đến cả khu vực.
Các yếu tố hỗ trợ sẽ là việc các ngân hàng trung ương cắt giảm lãi suất, lạm phát nằm trong tầm kiểm soát, chính sách tài khóa hỗ trợ. Trong khi lo ngại tập trung chủ yếu ở diễn biến giảm lãi suất đô la và định giá các công ty AI bị ảnh hưởng. “Mọi thứ nhìn bên ngoài có vẻ ổn định nhưng bên dưới tiềm ẩn rất nhiều rủi ro”, ông Edward Lee mô tả kinh tế toàn cầu năm nay.
Dũng Nguyễn
