Trên thị trường hiện nay, người bán hàng nhận tiền chủ yếu qua mã QR chuyển khoản thay vì mã thanh toán, gây khó khăn cho quản lý và làm giảm tính minh bạch của giao dịch.
Hộ kinh doanh sử dụng QR thanh toán nhận tiền của khách hàng có lợi ích được khấu trừ vào chi phí thuế - Ảnh: Đ.Hải
Thanh toán QR chủ yếu chuyển khoản
Chủ một tiệm bán thiết bị công nghệ (đường Lê Hồng Phong, Q.5, TP. Hồ Chí Minh), sau khi thỏa thuận giá cả với khách hàng, gửi một tin nhắn soạn sẵn có số tài khoản và mã QR từ tài khoản cá nhân cho khách, hướng dẫn “ghi nội dung chuyển tiền, tên + số điện thoại. Lưu ý không ghi tên sản phẩm…”.
Hình thức giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt bằng mã QR chuyển khoản hiện nay phổ biến, nhất là các hộ kinh doanh nhỏ lẻ thường dùng tài khoản cá nhân thanh toán. Người mua và người bán đều sử dụng công cụ chuyển khoản để được miễn phí. Từ đó, các hộ kinh doanh sử dụng mã chuyển khoản cho các giao dịch thanh toán mà bản chất là doanh thu, làm cho cơ quan nhà nước rất khó quản lý thuế.
Các đơn vị bán hàng cho biết, nếu thống nhất sử dụng mã QR thanh toán hoạt động chấp nhận thanh toán không dùng tiền mặt bằng mã QR thanh toán sẽ thuận lợi hơn vừa thanh toán, vừa chuyển khoản. Trước đây, khó khăn lớn nhất là các đơn vị chấp nhận thanh toán phải sử dụng rất nhiều mã QR khác nhau tại cùng một điểm bán hàng, đồng thời phải mở nhiều tài khoản ngân hàng và tài khoản ví điện tử của các trung gian thanh toán khác nhau. Qua đó, việc tổng hợp doanh số kinh doanh cũng phức tạp, chưa kể phải duy trì số dư tại tất cả các tài khoản để có thể áp dụng các mã QR khác nhau, làm cho chi phí thanh toán đội lên rất nhiều trong hoạt động kinh doanh.
Về phía đơn vị bán hàng chấp nhận thanh toán bằng mã QR, chị Hà Thu, chủ một cửa tiệm kinh doanh mặt hàng thời trang (đường Hai Bà Trưng, TP. Hồ Chí Minh) bộc bạch, khách hàng mua những món phụ kiện năm bảy chục ngàn đồng chuyển khoản bằng quét mã QR, không phải nhập số tài khoản như trước, rất thuận tiện. Cửa hàng thuê một hệ thống phần mềm của công ty fintech để hạch toán mảng này.
Về phía người dùng, nếu đơn vị bán hàng sử dụng mã QR thanh toán, có ghi tên hộ kinh doanh tạo niềm tin hơn cho người trả tiền không tiền mặt qua ứng dụng thanh toán của ngân hàng. Bởi hiện nay việc thanh toán không dùng tiền mặt khó nhận biết đó là mã của ngân hàng hay của đơn vị nào khác có chính thống để sử dụng.
Bên cạnh đó, tạo mã QR thanh toán còn thu hút được một lượng khách du lịch đến Việt Nam do một số nước như Thái Lan, Campuchia và Việt Nam đã ký kết hợp tác liên thông mã QR thanh toán. Công dân của họ sử dụng mã QR thanh toán, các điểm bán hàng chấp nhận thanh toán của ta nếu không sử dụng mã QR chuyển khoản mà chỉ sử dụng QR chuyển khoản sẽ khó thu hút khách hàng.
Sử dụng QR thanh toán cần đồng bộ
QR là dịch vụ thanh toán không tiếp xúc. So với hình thức thanh toán cà thẻ trên máy POS, hình thức thanh toán không tiếp xúc này có chi phí đầu tư, quản lý thấp, khả năng mở rộng thị trường nhanh. Việt Nam nằm trong nhóm nước ở Đông Nam Á phát triển mã QR nhanh nhất, trên cơ sở Ngân hàng Trung ương ban hành tiêu chuẩn cơ sở cho ngân hàng thương mại và các trung gian thanh toán.
Trong khoảng mấy năm gần đây, đặc biệt từ sau dịch Covid-19, đã hình thành thói quen sử dụng QR thay thế đáng kể cho thanh toán tiền mặt. Nhiều ngân hàng thương mại lớn đã áp dụng QR tĩnh có thể tích hợp cho tất cả các trường học, bệnh viện, thiết bị đầu cuối, máy bán hàng.
Từ chỗ hầu hết các ngân hàng thương mại lớn hiện nay đã phát triển QR chuyển khoản, đến nay nhiều ngân hàng đã triển khai QR thanh toán với số lượng điểm chấp nhận đang tăng lên đáng kể.
Theo số liệu thống kê của các tổ chức thẻ, quốc gia láng giềng của Việt Nam là Indonesia hiện có hơn 40 triệu điểm QR thanh toán; Thái Lan (quốc gia đã kết nối thành công QR xuyên biên giới với Việt Nam) có 8 triệu điểm chấp nhận QR thanh toán, doanh số khoảng 9 tỷ baht/ngày; Singapore, Malaysia cũng là hai nước thành công trong thực hiện một tiêu chuẩn cơ sở về QR để các thực thể trên thị trường làm theo, với doanh số tương đương Thái Lan.
Bà Nguyễn Thị Quỳnh Giao, Phó tổng giám đốc BIDV cho rằng, việc các đơn vị kinh doanh sử dụng QR chuyển khoản có thể làm cho du khách nước ngoài chưa thể thanh toán QR khi đến Việt Nam do thị trường của chúng ta chủ yếu sử dụng QR chuyển khoản.
Các ngân hàng thương mại cho biết đang phải gánh vác một khoản đầu tư và duy trì chi phí rất lớn để phát triển thị trường. Đặc biệt, sự phân mảnh của thị trường QR thời gian qua đặt ra yêu cầu cần một sự tách bạch rõ ràng giữa chuyển khoản và thanh toán.
Đại diện BIDV đề xuất, ngân hàng thương mại và các trung gian thanh toán nên cung ứng QR thanh toán cho các doanh nghiệp, hộ kinh doanh được cấp phép kinh doanh để thanh toán hàng hóa, dịch vụ, đồng thời khuyến mãi cho hộ kinh doanh khi đặt mã chấp nhận QR thanh toán. QR chuyển khoản chỉ áp dụng ở các đơn vị nhỏ lẻ cho chuyển tiền cá nhân.
Theo các ngân hàng để kiểm soát QR thanh toán và QR chuyển khoản cần liên thông hai mã này. Sau đó, trong 2-3 năm đầu để đạt mục tiêu phủ sóng toàn thị trường QR thanh toán, tất cả các nhà cung ứng áp dụng một mức chi phí chung cho hộ kinh doanh để các tổ chức tín dụng không cạnh tranh nhau. Qua một thời gian tạo lập thói quen sử dụng QR thanh toán, ngân hàng và các trung gian thanh toán sẽ có chính sách riêng theo gói sản phẩm và cạnh tranh bằng hệ sinh thái cung cấp trong hoạt động thanh toán. Những việc này cần có sự tham gia của các cơ quan Hiệp hội Ngân hàng, tổ chức thẻ, và các tổ chức tín dụng cùng tham gia.
Quy định mới tác bạch tài khoản thanh toán tổ chức với tài khoản cá nhân
Từ ngày 1/3/2026, Thông tư 25/2025/TT-NHNN (sửa đổi, bổ sung Điều 13 Thông tư 17/2024/TT-NHNN) tại điều 4 quy định, ngân hàng thương mại cần bổ sung về số hiệu và nguyên tắc đặt tên tài khoản thanh toán.
Đối với tài khoản cá nhân: Tên tài khoản phải đúng theo họ và tên trên giấy tờ tùy thân của chủ tài khoản.
Đối với tài khoản tổ chức (bao gồm doanh nghiệp, hộ kinh doanh có đăng ký): Tên tài khoản phải bao gồm tên tổ chức theo giấy phép thành lập, quyết định thành lập hoặc giấy tờ pháp lý tương đương.
Đối với tài khoản thanh toán chung: Tên tài khoản do ngân hàng đặt, phải thể hiện được tên của các chủ tài khoản và không trùng với tài khoản khác.
Quy định này góp phần phân định rõ tài khoản cá nhân và tài khoản của tổ chức/hộ kinh doanh, hạn chế việc sử dụng tài khoản cá nhân để nhận tiền trong hoạt động mua bán hàng hóa, dịch vụ.
Ngân hàng phải xây dựng bộ tiêu chí nhận diện tài khoản có dấu hiệu nghi ngờ gian lận, lừa đảo, vi phạm pháp luật; định kỳ kiểm tra, đối chiếu và xác minh lại thông tin khách hàng trong quá trình sử dụng tài khoản (Điều 19).
Đ. Hải
