C&aacute;ch tiếp cận cảnh quan dựa v&agrave;o hệ sinh th&aacute;i nhấn mạnh vai tr&ograve; ng&agrave;y c&agrave;ng lớn của đất đai trong cấu tr&uacute;c ph&aacute;t triển v&agrave; t&agrave;i kh&oacute;a quốc gia.

Quy hoạch kh&ocirc;ng gian ph&aacute;t triển quốc gia l&agrave; c&ocirc;ng cụ chiến lược nhằm tổ chức l&atilde;nh thổ một c&aacute;ch khoa học, khai th&aacute;c hiệu quả t&agrave;i nguy&ecirc;n v&agrave; ph&acirc;n bổ hợp l&yacute; c&aacute;c nguồn lực cho từng v&ugrave;ng, miền. Quy hoạch kh&ocirc;ng chỉ x&aacute;c định cấu tr&uacute;c kh&ocirc;ng gian kinh tế - x&atilde; hội, hệ thống đ&ocirc; thị, hạ tầng giao th&ocirc;ng, năng lượng, m&agrave; c&ograve;n gắn với bảo vệ m&ocirc;i trường, bảo tồn đa dạng sinh học v&agrave; bảo đảm quốc ph&ograve;ng, an ninh.

Loạt b&agrave;i sẽ ph&acirc;n t&iacute;ch những quan điểm mới trong x&acirc;y dựng quy hoạch, dựa tr&ecirc;n động lực v&agrave; nền tảng sẵn c&oacute;, g&oacute;p phần định hướng kh&ocirc;ng gian ph&aacute;t triển, th&uacute;c đẩy li&ecirc;n kết v&ugrave;ng, chuyển đổi xanh v&agrave; chuyển đổi số.&nbsp;

<img src="https://static.fireant.vn/Upload/20260227/images/image(22).png" style="height:657px; width:1186px" />

Quan điểm định hướng kh&ocirc;ng gian ph&aacute;t triển quốc gia

Quan điểm quy hoạch kh&ocirc;ng gian ph&aacute;t triển của Đảng qua từng thời kỳ h&igrave;nh th&agrave;nh song h&agrave;nh c&ugrave;ng tiến tr&igrave;nh đổi mới tư duy ph&aacute;t triển quốc gia. Từ những năm đầu sau Đại hội VI, nhận thức về đất đai v&agrave; kh&ocirc;ng gian ph&aacute;t triển gắn chặt với mục ti&ecirc;u bảo đảm an ninh lương thực, ổn định đời sống x&atilde; hội, khắc phục khủng hoảng kinh tế k&eacute;o d&agrave;i. Đất đai được xem như tư liệu thiết yếu phục vụ sản xuất n&ocirc;ng nghiệp, bảo đảm sinh kế cho đại bộ phận d&acirc;n cư n&ocirc;ng th&ocirc;n. Quy hoạch thời kỳ đ&oacute; tập trung v&agrave;o ph&acirc;n bổ diện t&iacute;ch canh t&aacute;c, bảo vệ quỹ đất l&uacute;a, củng cố hệ thống thủy lợi, hạn chế chuyển mục đ&iacute;ch sử dụng. C&aacute;ch tiếp cận mang t&iacute;nh kế hoạch h&oacute;a cao, chịu ảnh hưởng r&otilde; n&eacute;t từ m&ocirc; h&igrave;nh quản l&yacute; tập trung, đặt trọng t&acirc;m v&agrave;o sản lượng v&agrave; tự cung tự cấp.

Bước sang giai đoạn c&ocirc;ng nghiệp h&oacute;a gắn với c&aacute;c kỳ Đại hội VIII, IX, X, XI, tư duy quy hoạch kh&ocirc;ng gian ph&aacute;t triển c&oacute; sự dịch chuyển mạnh theo hướng phục vụ tăng trưởng nhanh. Đất đai dần được nh&igrave;n nhận như nguồn vốn quan trọng cho ph&aacute;t triển hạ tầng, thu h&uacute;t đầu tư, mở rộng đ&ocirc; thị, h&igrave;nh th&agrave;nh khu c&ocirc;ng nghiệp v&agrave; khu chế xuất. Quy hoạch kh&ocirc;ng gian ưu ti&ecirc;n mở rộng diện t&iacute;ch x&acirc;y dựng, ph&aacute;t triển c&aacute;c trục giao th&ocirc;ng lớn, h&igrave;nh th&agrave;nh c&aacute;c v&ugrave;ng động lực kinh tế.

Kh&ocirc;ng gian ph&aacute;t triển chủ yếu được tổ chức theo mặt phẳng hai chiều, dựa tr&ecirc;n ranh giới h&agrave;nh ch&iacute;nh, với mục ti&ecirc;u khai th&aacute;c tối đa quỹ đất cho sản xuất c&ocirc;ng nghiệp v&agrave; dịch vụ. Nguồn thu ng&acirc;n s&aacute;ch từ đất gia tăng nhanh, tạo dư địa t&agrave;i kh&oacute;a cho đầu tư c&ocirc;ng, song đi k&egrave;m &aacute;p lực m&ocirc;i trường, gia tăng m&acirc;u thuẫn lợi &iacute;ch, đ&ograve;i hỏi điều chỉnh tư duy quản trị.

Từ Đại hội XII v&agrave; XIII, quan điểm của Đảng về quy hoạch kh&ocirc;ng gian ph&aacute;t triển chuyển sang nhấn mạnh t&iacute;nh bền vững, hiệu quả d&agrave;i hạn, h&agrave;i h&ograve;a giữa kinh tế, x&atilde; hội, m&ocirc;i trường. Đất đai được x&aacute;c định l&agrave; nguồn lực nội sinh, t&agrave;i sản đặc biệt của quốc gia, cần được quản l&yacute; theo cơ chế thị trường c&oacute; định hướng.

Quy hoạch kh&ocirc;ng gian kh&ocirc;ng dừng ở ph&acirc;n bổ diện t&iacute;ch, hướng tới tổ chức c&aacute;c v&ugrave;ng ph&aacute;t triển dựa tr&ecirc;n li&ecirc;n kết, lợi thế so s&aacute;nh, khả năng chống chịu với biến đổi kh&iacute; hậu. Tư duy t&iacute;ch hợp đa ng&agrave;nh, đa lĩnh vực được thể chế h&oacute;a th&ocirc;ng qua Luật Quy hoạch, tạo nền tảng cho thống nhất quy hoạch sử dụng đất, quy hoạch x&acirc;y dựng, quy hoạch ng&agrave;nh. Kh&ocirc;ng gian ph&aacute;t triển gắn với hệ sinh th&aacute;i tự nhi&ecirc;n, lưu vực s&ocirc;ng, dải ven biển, hạn chế c&aacute;ch tiếp cận cắt kh&uacute;c theo đơn vị h&agrave;nh ch&iacute;nh.

Định hướng chuẩn bị cho Đại hội XIV mở ra tầm nh&igrave;n mới về quy hoạch kh&ocirc;ng gian ph&aacute;t triển quốc gia. Kh&ocirc;ng gian ph&aacute;t triển được mở rộng vượt khỏi giới hạn bề mặt l&atilde;nh thổ, hướng tới cấu tr&uacute;c đa tầng bao gồm kh&ocirc;ng gian ngầm, kh&ocirc;ng gian bề mặt, kh&ocirc;ng gian biển, kh&ocirc;ng gian tầm thấp thấp, kh&ocirc;ng gian tầm cao, kh&ocirc;ng gian vũ trụ, v&agrave; kh&ocirc;ng gian số.

Quy hoạch l&agrave; c&ocirc;ng cụ quản trị chiến lược, dựa tr&ecirc;n dữ liệu, c&ocirc;ng nghệ số, m&ocirc; h&igrave;nh m&ocirc; phỏng, phục vụ ph&acirc;n t&iacute;ch d&agrave;i hạn. Đất đai được quản trị song sinh số, vừa mang gi&aacute; trị vật chất hữu h&igrave;nh vừa gắn với gi&aacute; trị dữ liệu, gi&aacute; trị kh&ocirc;ng gian đa chiều, gi&aacute; trị sinh th&aacute;i, gi&aacute; trị đổi mới s&aacute;ng tạo. Quan điểm ph&aacute;t triển đặt con người v&agrave; hệ sinh th&aacute;i v&agrave;o vị tr&iacute; trung t&acirc;m, coi chất lượng sống, an ninh m&ocirc;i trường, an ninh quốc gia l&agrave; ti&ecirc;u ch&iacute; cốt l&otilde;i.

Xuy&ecirc;n suốt c&aacute;c thời kỳ, quan điểm quy hoạch kh&ocirc;ng gian ph&aacute;t triển của Đảng thể hiện khả năng th&iacute;ch ứng linh hoạt trước y&ecirc;u cầu ph&aacute;t triển từng giai đoạn. Từ ưu ti&ecirc;n an ninh lương thực, chuyển sang phục vụ c&ocirc;ng nghiệp h&oacute;a, rồi hướng tới bền vững v&agrave; đổi mới s&aacute;ng tạo, tư duy quy hoạch ng&agrave;y c&agrave;ng to&agrave;n diện, d&agrave;i hạn, dựa tr&ecirc;n nền tảng khoa học v&agrave; quản trị hiện đại. Định hướng kỷ nguy&ecirc;n sinh th&aacute;i đ&ograve;i hỏi quy hoạch kh&ocirc;ng gian trở th&agrave;nh trụ cột kiến tạo ph&aacute;t triển, bảo đảm khai th&aacute;c hiệu quả nguồn lực đất đai, duy tr&igrave; c&acirc;n bằng sinh th&aacute;i, n&acirc;ng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, hướng tới mục ti&ecirc;u ph&aacute;t triển ổn định, thịnh vượng l&acirc;u d&agrave;i.

Quy hoạch kh&ocirc;ng gian ph&aacute;t triển quốc gia trong kỷ nguy&ecirc;n sinh th&aacute;i

Quy hoạch kh&ocirc;ng gian ph&aacute;t triển quốc gia trong kỷ nguy&ecirc;n sinh th&aacute;i được đặt tr&ecirc;n nền tảng tiếp cận quyền kh&ocirc;ng gian như một hệ thống thống nhất, nơi mỗi lớp kh&ocirc;ng gian mang gi&aacute; trị kinh tế, sinh th&aacute;i, x&atilde; hội ri&ecirc;ng biệt. Đất đai kh&ocirc;ng c&ograve;n được hiểu thuần t&uacute;y dưới dạng bề mặt h&agrave;nh ch&iacute;nh phục vụ x&acirc;y dựng hay canh t&aacute;c, m&agrave; trở th&agrave;nh điểm giao thoa của quyền kho&aacute;ng sản, quyền khai th&aacute;c gỗ, quyền bảo vệ bảo tồn đầu nguồn, quyền quản l&yacute; hệ thống s&ocirc;ng v&agrave; hồ, quyền nước ngầm, quyền kh&ocirc;ng gian bờ biển, quyền kh&ocirc;ng gian biển, quyền kh&ocirc;ng gian ngầm, quyền kh&ocirc;ng gian tầm thấp, quyền kh&ocirc;ng gian tầm cao v&agrave; quyền kh&ocirc;ng gian vũ trụ gắn với khai th&aacute;c th&ocirc;ng tin. Mỗi quyền tồn tại song song trong c&ugrave;ng một l&atilde;nh thổ vật l&yacute;, y&ecirc;u cầu tư duy quản trị dựa tr&ecirc;n ph&acirc;n lớp kh&ocirc;ng gian, t&iacute;ch hợp dữ liệu, kiểm so&aacute;t rủi ro sinh th&aacute;i d&agrave;i hạn.

&nbsp;

<img src="https://static.fireant.vn/Upload/20260227/images/image(24).png" style="height:322px; width:599px" />

C&aacute;ch tiếp cận quản trị kh&ocirc;ng gian đa chiều được cụ thể h&oacute;a th&ocirc;ng qua m&ocirc; h&igrave;nh 3 ranh giới v&agrave; 4 khu vực chức năng. Ba ranh giới đ&oacute;ng vai tr&ograve; kiểm so&aacute;t cứng đối với h&agrave;nh vi sử dụng kh&ocirc;ng gian. Ranh giới bảo vệ nghi&ecirc;m ngặt bao tr&ugrave;m đất chuy&ecirc;n trồng l&uacute;a nước, rừng đặc dụng, rừng ph&ograve;ng hộ đầu nguồn, khu bảo tồn thi&ecirc;n nhi&ecirc;n, di sản văn h&oacute;a cấp quốc gia. Gi&aacute; trị nằm ở dịch vụ hệ sinh th&aacute;i như điều tiết nước, lưu trữ carbon, bảo vệ đa dạng sinh học, duy tr&igrave; an ninh lương thực cho khoảng 100 triệu d&acirc;n. Cơ chế quản l&yacute; &aacute;p dụng nguy&ecirc;n tắc cấm ph&aacute;t triển đối với hoạt động x&acirc;m hại cấu tr&uacute;c tự nhi&ecirc;n, y&ecirc;u cầu kiểm so&aacute;t ở cấp cao nhất khi ph&aacute;t sinh nhu cầu chuyển đổi.

Ranh giới hạn chế ph&aacute;t triển h&igrave;nh th&agrave;nh v&ugrave;ng đệm sinh th&aacute;i đ&oacute;ng vai tr&ograve; giảm xung lực giữa hoạt động kinh tế v&agrave; hệ tự nhi&ecirc;n. Kh&ocirc;ng gian tại đ&acirc;y bao gồm h&agrave;nh lang tho&aacute;t lũ, v&ugrave;ng đất ngập nước, khu vực c&oacute; nguy cơ sạt lở, sụt l&uacute;n, v&agrave;nh đai xanh đ&ocirc; thị. Hoạt động kinh tế được cho ph&eacute;p theo điều kiện chặt chẽ, mật độ x&acirc;y dựng thấp, hạn chế b&ecirc; t&ocirc;ng h&oacute;a, ưu ti&ecirc;n n&ocirc;ng nghiệp sinh th&aacute;i, du lịch sinh th&aacute;i, hạ tầng xanh. C&aacute;ch tổ chức kh&ocirc;ng gian gi&uacute;p giảm chi ph&iacute; x&atilde; hội do thi&ecirc;n tai, bảo to&agrave;n chức năng điều tiết tự nhi&ecirc;n của l&atilde;nh thổ. Ranh giới khuyến kh&iacute;ch ph&aacute;t triển tập trung tại c&aacute;c đ&ocirc; thị trung t&acirc;m, khu c&ocirc;ng nghiệp, khu kinh tế, h&agrave;nh lang giao th&ocirc;ng chiến lược.

Kh&ocirc;ng gian ph&aacute;t triển được tổ chức theo chiều cao, chiều s&acirc;u nhằm tối ưu hệ số sử dụng đất, giảm mở rộng tr&agrave;n lan. Ph&aacute;t triển đ&ocirc; thị theo định hướng giao th&ocirc;ng c&ocirc;ng cộng, khai th&aacute;c kh&ocirc;ng gian ngầm cho giao th&ocirc;ng, thương mại, b&atilde;i đỗ xe trở th&agrave;nh giải ph&aacute;p chủ đạo khi quỹ đất bề mặt suy giảm. Quy luật thị trường được vận h&agrave;nh đầy đủ dưới sự điều tiết của nh&agrave; nước th&ocirc;ng qua quy hoạch t&iacute;ch hợp v&agrave; c&ocirc;ng cụ t&agrave;i ch&iacute;nh đất đai.

&nbsp;

<img src="https://static.fireant.vn/Upload/20260227/images/image(23).png" style="height:356px; width:594px" />

Ba ranh giới được &aacute;p dụng linh hoạt tr&ecirc;n c&aacute;c khu vực chức năng. Khu vực bảo tồn v&agrave; dự trữ sinh quyển đ&oacute;ng vai tr&ograve; kho dự trữ gen, nền tảng cho kinh tế xanh, kinh tế carbon, du lịch sinh th&aacute;i chất lượng cao. Khu vực n&ocirc;ng nghiệp c&ocirc;ng nghệ cao hướng tới t&iacute;ch tụ đất đai quy m&ocirc; lớn, ứng dụng IoT, dữ liệu vệ tinh, drone gi&aacute;m s&aacute;t m&ugrave;a vụ, gắn chặt với an ninh nước v&agrave; logistics v&ugrave;ng.

Khu vực đ&ocirc; thị v&agrave; c&ocirc;ng nghiệp hiện đại trở th&agrave;nh trung t&acirc;m của kinh tế số, kinh tế tuần ho&agrave;n, với m&ocirc; h&igrave;nh khu c&ocirc;ng nghiệp sinh th&aacute;i nơi d&ograve;ng vật chất được t&aacute;i sử dụng li&ecirc;n ho&agrave;n. Khu vực kinh tế biển v&agrave; hải đảo giữ vai tr&ograve; trụ cột cho chiến lược biển quốc gia, y&ecirc;u cầu ph&acirc;n định r&otilde; quyền kh&ocirc;ng gian giữa điện gi&oacute; ngo&agrave;i khơi, nu&ocirc;i trồng thủy sản, du lịch biển, bảo tồn sinh th&aacute;i biển.

Quản trị hệ thống kh&ocirc;ng gian phức hợp đ&ograve;i hỏi hạ tầng dữ liệu số hiện đại. Ti&ecirc;u chuẩn ISO 19152 LADM phi&ecirc;n bản II cung cấp ng&ocirc;n ngữ chung cho m&ocirc; h&igrave;nh h&oacute;a quan hệ giữa chủ thể v&agrave; đơn vị kh&ocirc;ng gian th&ocirc;ng qua quyền, nghĩa vụ, hạn chế. M&ocirc; h&igrave;nh cho ph&eacute;p đăng k&yacute; quyền đối với kh&ocirc;ng gian 2D, 3D, 4D, bao phủ kh&ocirc;ng gian ngầm, kh&ocirc;ng gian biển, kh&ocirc;ng gian tr&ecirc;n cao. Quy hoạch được chuyển h&oacute;a th&agrave;nh lớp dữ liệu sống, cho ph&eacute;p hệ thống tự động kiểm tra tu&acirc;n thủ, giảm phụ thuộc v&agrave;o can thiệp thủ c&ocirc;ng, n&acirc;ng cao minh bạch.

Trong kỷ nguy&ecirc;n sinh th&aacute;i, dữ liệu đất đai trở th&agrave;nh t&agrave;i sản quốc gia c&oacute; gi&aacute; trị cao. Chuẩn h&oacute;a dữ liệu tạo điều kiện h&igrave;nh th&agrave;nh kinh tế dữ liệu, th&uacute;c đẩy hệ sinh th&aacute;i PropTech, FinTech, hỗ trợ định gi&aacute; t&agrave;i sản ch&iacute;nh x&aacute;c, ph&acirc;n bổ vốn hiệu quả, ổn định kinh tế vĩ m&ocirc;.

Quy hoạch kh&ocirc;ng gian ph&aacute;t triển quốc gia v&igrave; vậy mang &yacute; nghĩa tổ chức lại to&agrave;n bộ quyền kh&ocirc;ng gian theo c&aacute;ch h&agrave;i h&ograve;a giữa tăng trưởng, bảo tồn, an ninh sinh th&aacute;i, an ninh x&atilde; hội. Khi mỗi lớp kh&ocirc;ng gian được nhận diện, đo lường, quản trị bằng dữ liệu v&agrave; thể chế ph&ugrave; hợp, đất đai, l&ograve;ng đất, biển cả, bầu trời v&agrave; kh&ocirc;ng gian vũ trụ trở th&agrave;nh nền tảng cho ph&aacute;t triển bền vững d&agrave;i hạn của quốc gia trong kỷ nguy&ecirc;n sinh th&aacute;i.

<a href="https://nongnghiepmoitruong.vn/quy-hoach-khong-gian-phat-trien-quoc-gia-bai-1-dua-vao-he-sinh-thai-d798620.html">Link gốc</a>

Cách tiếp cận cảnh quan dựa vào hệ sinh thái nhấn mạnh vai trò ngày càng lớn của đất đai trong cấu trúc phát triển và tài khóa quốc gia.
