Quy mô xuất nhập khẩu của Việt Nam liên tục lập kỷ lục, phản ánh năng lực sản xuất ngày càng mở rộng. Tuy nhiên, phía sau những con số ấn tượng vẫn là bài toán về năng lực thương mại, khả năng làm chủ thị trường và vị trí của doanh nghiệp Việt trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều biến động, hoạt động xuất nhập khẩu tiếp tục nổi lên như một điểm sáng của nền kinh tế Việt Nam. Mặc dù vậy, trao đổi với phóng viên Báo Nhà báo và Công luận, ông Nguyễn Tuấn Việt, Tổng Giám đốc Công ty VIETGO, chuyên gia hàng đầu về xuất khẩu khẳng định: Để hướng tới các mục tiêu cao hơn, Việt Nam cần có những giải pháp căn cơ, dài hạn để nâng cao năng lực thương mại và gia tăng giá trị trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Ông Nguyễn Tuấn Việt, Tổng Giám đốc Công ty VIETGO (bên phải). Ảnh: Việt Vũ.
+ Thưa ông, năm 2025, dự kiến kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam sẽ vượt mốc 900 tỷ USD, đây được coi là con số kỷ lục, cao nhất từ trước tới nay. Ông có nhận định như thế nào về cột mốc quan trọng này?
- Nếu năm 2025, kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam vượt mốc 900 tỷ USD, hoặc thấp hơn một chút, khoảng 850 tỷ USD đã là con số kỷ lục, cao nhất từ trước tới nay. Tôi cho rằng, đây là một tín hiệu đáng mừng, bởi không chỉ riêng năm nay, mà trong suốt cả thập kỷ vừa qua, Việt Nam đã duy trì được đà tăng trưởng của xuất nhập khẩu. Nếu xu hướng này tiếp tục được giữ vững, năm 2026 kim ngạch xuất khẩu hoàn toàn có thể vượt mốc 1.000 tỷ USD.
Lý do đạt được kết quả này, theo tôi, trước hết nằm ở sự điều hành hiệu quả của Chính phủ trong nhiều năm. Trước hết, chúng ta đã xây dựng và tham gia hệ thống các Hiệp định thương mại tự do (FTA) một cách bài bản, hiện có 17 FTA đã có hiệu lực và 2 FTA đang chuẩn bị có hiệu lực. Yếu tố này giúp Việt Nam nằm trong nhóm những quốc gia có mức độ hội nhập FTA hàng đầu thế giới.
Bên cạnh đó, chính sách đối ngoại của Việt Nam được triển khai rất hiệu quả, nhất quán, giúp Việt Nam trở thành “bạn hàng” tiềm năng với nhiều quốc gia khác nhau, ngay cả các quốc gia đang ở thế đối đầu.
Hai yếu tố này tạo điều kiện để hàng hóa Việt Nam hầu như không bị hạn chế thị trường, được hưởng ưu đãi thuế quan tại nhiều quốc gia. Đây cũng là nền tảng quan trọng giúp Việt Nam thu hút vốn đầu tư nước ngoài, đồng thời xây dựng hệ sinh thái sản xuất – xuất khẩu ngày càng vững mạnh.
Ngoài ra, các chính sách của Chính phủ trong việc hỗ trợ cộng đồng doanh nhân cũng đang phát huy hiệu quả, giúp doanh nhân hiểu rõ hơn về các quy định của pháp luật, về những chính sách hỗ trợ từ các cơ quan quản lý Nhà nước. Đặc biệt, các chính sách mới đã đề cao vai trò của đội ngũ doanh nhân trong nền kinh tế. Điều này cho thấy hướng đi đúng đắn trong việc tạo lập môi trường phát triển an toàn, lành mạnh cho doanh nghiệp.
Tôi cho rằng, chỉ khi người dân giàu, doanh nghiệp mạnh thì đất nước mới có thể phát triển bền vững. Ở góc nhìn của một doanh nhân, tôi rất tự hào khi được hoạt động trong một môi trường có một Chính phủ điều hành tốt như vậy.
+ Một số ý kiến cho rằng, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào khu vực FDI, trong khi năng lực của hàng hóa “made in Vietnam” chưa thực sự làm chủ cuộc chơi. Quan điểm của ông về nhận định này ra sao?
- Với một quốc gia đang phát triển, công nghệ, năng lực nghiên cứu – phát triển còn hạn chế, việc mở cửa cho khu vực FDI là chiến lược hoàn toàn đúng đắn. Đây là một quá trình tất yếu, không thể đốt cháy giai đoạn, bởi cần có những mô hình đi trước để doanh nghiệp trong nước học hỏi và làm theo.
Quy mô xuất nhập khẩu của Việt Nam liên tục lập kỷ lục, phản ánh năng lực sản xuất ngày càng mở rộng. Ảnh: Moit.
Mặc dù vậy, thực tế hiện nay cho thấy, dưới sự điều hành của Chính phủ, các doanh nghiệp vừa và nhỏ của Việt Nam đã bắt nhịp rất tốt và đang hòa nhập với đà tăng trưởng chung của nền kinh tế.
Thông qua quá trình hợp tác, tiếp cận công nghệ, học hỏi kinh nghiệm quản trị, thậm chí làm thuê cho doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp Việt Nam đã tích lũy được nhiều bí quyết về kinh doanh và phát triển sản phẩm.
Theo tôi, khối doanh nghiệp vừa và nhỏ của Việt Nam hiện nay đã có sự phát triển rất rõ nét. Cụ thể, trong tổng kim ngạch xuất khẩu khoảng 400 tỷ USD của năm trước, tỷ trọng xuất khẩu của khối doanh nghiệp trong nước đã tiệm cận đáng kể với khu vực FDI, giúp thu hẹp khoảng cách chênh lệch so với các năm trước. Vì vậy, quan niệm cho rằng doanh nghiệp Việt Nam không giữ vai trò chủ đạo đã dần trở nên lỗi thời.
Nếu năm nay kim ngạch xuất khẩu đạt mốc 900 tỷ USD, mức tăng thêm có thể lên tới khoảng 120 tỷ USD trở lên. Khi đó, chưa thể loại trừ khả năng khối doanh nghiệp vừa và nhỏ của Việt Nam sẽ tiếp tục gia tăng tỷ trọng, thậm chí có thể vượt khu vực FDI.
+ Vậy theo ông, ngành xuất nhập khẩu của Việt Nam hiện còn tồn tại những điểm yếu nào khác, chẳng hạn như chi phí logistics, năng lực vận tải, hay công nghiệp hỗ trợ?
- Với kinh nghiệm hơn 20 năm làm xúc tiến thương mại, tôi cho rằng điểm yếu lớn nhất của Việt Nam không nằm ở sản xuất mà ở kỹ năng thương mại. Thực tế cho thấy, để phát triển bền vững, nền kinh tế cần xây dựng được đội ngũ bán hàng mạnh.
Trong nhiều năm qua, không ít doanh nghiệp Việt Nam chỉ dừng lại ở khâu sản xuất, còn việc bán hàng ra thị trường quốc tế lại do các công ty thương mại của Hàn Quốc, Trung Quốc và Đài Loan đảm nhiệm.
Vì vậy, Việt Nam cần phát triển các doanh nghiệp thương mại có năng lực, làm cầu nối giữa sản xuất trong nước và thị trường quốc tế. Nếu có đội ngũ bán hàng tốt, doanh nghiệp thương mại Việt Nam không chỉ xuất khẩu hàng hóa sản xuất trong nước mà còn có thể mua hàng từ các quốc gia khác để xuất khẩu.
Đây chính là mô hình mà Singapore đã áp dụng rất thành công, dù không trực tiếp sản xuất nhiều hàng hóa nhưng vẫn đạt kim ngạch xuất khẩu rất lớn.
Do đó, theo tôi, cần có chính sách khuyến khích doanh nghiệp thương mại, trong đó có việc xem xét tháo gỡ các rào cản liên quan đến thuế VAT đối với doanh nghiệp thương mại mua nông sản, đồng thời cải thiện cơ chế hoàn thuế xuất khẩu. VAT hiện vẫn là một rào cản đối với hoạt động thương mại, chưa thực sự khuyến khích doanh nghiệp tham gia sâu vào chuỗi xuất khẩu.
+ Vừa qua, Việt Nam đã khởi công hàng loạt dự án hạ tầng quan trọng phục vụ logistics như cảng cạn Cát Lái (TP. HCM), cảng container Liên Chiểu (Đà Nẵng), hay cảng lưỡng dụng Hòn Khoai (Cà Mau). Ông đánh giá như thế nào về ý nghĩa của các dự án này đối với việc hoàn thiện hệ thống logistics quốc gia và nâng cao năng lực cạnh tranh xuất khẩu của Việt Nam?
- Việc Việt Nam khởi công hàng loạt dự án hạ tầng cảng biển như Cát Lái, Liên Chiểu, Cà Mau… theo tôi là rất cần thiết và đúng hướng. Với đặc thù địa hình dài và hẹp, việc bố trí nhiều cảng biển dọc bờ biển giúp rút ngắn quãng đường vận chuyển nội địa, giảm chi phí logistics và gia tăng sức cạnh tranh cho hàng hóa.
Điều này đặc biệt quan trọng đối với các mặt hàng nặng, cồng kềnh như xi măng, vật liệu xây dựng, cũng như nông sản như gạo, cà phê, hạt điều và các loại rau quả tươi.
Đối với nông sản tươi, logistics thuận lợi giúp rút ngắn thời gian từ vườn đến bàn ăn của người tiêu dùng nước ngoài, hạn chế hư hỏng và nâng cao khả năng cạnh tranh. Nhiều loại trái cây có thời gian bảo quản rất ngắn, nên việc giảm quãng đường và thời gian vận chuyển nội địa là yếu tố then chốt.
+ Nhìn về dài hạn, ông có kiến nghị gì giúp Việt Nam vừa tăng trưởng xuất khẩu bền vững, vừa nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và giá trị gia tăng trong chuỗi cung ứng toàn cầu?
- Về dài hạn, tôi kiến nghị doanh nghiệp Việt Nam cần nhận thức rõ tầm quan trọng của kiến thức và tư duy thương mại toàn cầu, chủ động học hỏi để nâng cao năng lực. Đồng thời, Nhà nước cần có cách hiểu và hướng dẫn đúng về các tiêu chuẩn xuất khẩu.
Thực tế, không phải tất cả các thị trường đều áp dụng tiêu chuẩn khắt khe, đặc biệt với nông sản. Nhiều khu vực trên thế giới vẫn có yêu cầu rất linh hoạt. Nếu doanh nghiệp cởi bỏ được tâm lý e ngại tiêu chuẩn, cánh cửa xuất khẩu sẽ rộng mở hơn.
Cuối cùng, tôi kiến nghị cần tiếp tục điều chỉnh chính sách thuế, đặc biệt là thuế VAT đầu vào và cơ chế hoàn thuế nhanh, nhằm khuyến khích các doanh nghiệp thương mại trong nước đứng ra mua hàng của các nhà sản xuất để xuất khẩu. Đây chính là đội ngũ bán hàng của nền kinh tế. Nếu không có chính sách phù hợp để khuyến khích, thị trường trong nước rất dễ bị các công ty thương mại nước ngoài khai thác ngay trên chính sân nhà của chúng ta.
+ Xin cảm ơn ông!
Việt Vũ
