Khi năm 2025 khép lại, đã đến lúc nhìn lại hàng loạt dự báo từng được đưa ra cho lĩnh vực năng lượng vào thời điểm đầu năm. Cuối năm 2024, các nhà phân tích và chuyên gia liên tục công bố những kịch bản khác nhau, phác họa một năm được coi là bước ngoặt của quá trình chuyển dịch năng lượng.
Mục tiêu của bài viết là so sánh những kỳ vọng đặt ra cho năm 2025 với những gì đã diễn ra, qua đó nhận diện các điểm trùng khớp, sai lệch và những khoảng trống trong nhận thức. Việc đối chiếu giữa kịch bản và thực tế giúp làm rõ các động lực đang chi phối hệ thống năng lượng, đồng thời hỗ trợ cải thiện năng lực dự báo trong bối cảnh hệ thống này ngày càng phức tạp và gắn kết chặt chẽ.
2025 - năm được giới chuyên gia coi là bước ngoặt
Cuối năm 2024, nhiều nhà phân tích xem 2025 là năm bản lề của ngành năng lượng toàn cầu, một điểm chuyển nơi quá trình chuyển sang các công nghệ phát thải thấp được kỳ vọng sẽ được khẳng định rõ nét. Làn sóng đầu tư kỷ lục vào điện mặt trời, điện gió, lưu trữ năng lượng và giao thông điện đã làm dấy lên kỳ vọng về một bước ngoặt quyết định. Tuy nhiên, năm vừa qua cho thấy quỹ đạo năng lượng luôn gắn chặt với các lựa chọn chính trị, kinh tế và địa chính trị, và ngay cả những dự báo được xây dựng kỹ lưỡng nhất cũng khó tránh khỏi các ảnh hưởng từ bên ngoài.
Tại Mỹ, chính sách năng lượng của chính quyền ông Trump tiếp tục ảnh hưởng đến thị trường toàn cầu, với trọng tâm là thúc đẩy khai thác trong nước dầu khí, các biện pháp hỗ trợ ngành nhiên liệu hóa thạch và cách tiếp cận ít chặt chẽ hơn đối với các quy định môi trường. Những định hướng này tạo ra nhiều hệ quả: Chúng củng cố vị thế của Mỹ như một nhà xuất khẩu LNG lớn, làm thay đổi các dòng chảy thương mại toàn cầu và ảnh hưởng trực tiếp đến giá năng lượng tại châu Âu và châu Á. Đồng thời, chúng cũng làm chậm lại một số nỗ lực chuyển dịch trong nước, nhưng lại mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp Mỹ xuất khẩu công nghệ năng lượng, đặc biệt trong các lĩnh vực hạ tầng lưu trữ, điện hạt nhân và khí tự nhiên.
Trong bối cảnh đó, năm 2025 không chỉ là năm của các chính sách khí hậu và tiến bộ công nghệ, mà còn là thời điểm các lựa chọn chính trị của Mỹ ảnh hưởng rõ rệt đến quyết định đầu tư và các cân nhắc ở tầm quốc tế. Khái niệm "bước ngoặt" vẫn đúng, nhưng nó đã hiện diện theo cách phức tạp hơn: Sự đan xen giữa tiến bộ công nghệ, những hạn chế trong vận hành và các căng thẳng địa chính trị, trong đó vai trò của chính quyền Mỹ và định hướng năng lượng của họ là một yếu tố mang tính cấu trúc.
(Ảnh minh họa)
Khí đốt và LNG: Trụ cột năng lượng dưới áp lực, tâm điểm của tái cấu trúc địa chính trị
Cuối năm 2024, nhiều chuyên gia dự báo khí tự nhiên sẽ ổn định, thậm chí dần suy giảm trong cơ cấu năng lượng toàn cầu từ năm 2025. Nhận định này dựa trên kỳ vọng năng lượng tái tạo tăng tốc và nỗ lực của nhiều khu vực nhằm giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Tuy nhiên, thực tế năm 2025 cho thấy một bức tranh phức tạp hơn. Khí đốt, đặc biệt là khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), đã khẳng định vai trò trung tâm trong cân bằng năng lượng toàn cầu, không chỉ vì lý do kỹ thuật mà còn bởi các yếu tố chính trị và địa chính trị sâu sắc.
Theo Viện Nghiên cứu Năng lượng Oxford, LNG hiện chiếm gần 45% giao dịch khí đốt toàn cầu, so với khoảng 30% cách đây một thập kỷ. Xu hướng này tiếp tục trong năm 2025, được thúc đẩy bởi nhu cầu mạnh mẽ từ châu Á và vai trò của LNG như một "bảo hiểm" trước các rủi ro khí hậu và áp lực lên lưới điện. Nhưng vượt ra ngoài các con số, LNG đã trở thành một công cụ chiến lược, nằm ở giao điểm của an ninh năng lượng, ngoại giao và ảnh hưởng kinh tế.
Mỹ đã củng cố vị thế là nhà xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới, qua đó thay đổi lâu dài vai trò của mình trên bản đồ năng lượng quốc tế. Trong bối cảnh chính trị chứng kiến sự trở lại của ông Donald Trump trên chính trường Mỹ, vấn đề năng lượng một lần nữa mang màu sắc giao dịch rõ nét. LNG của Mỹ trở thành công cụ chính sách đối ngoại được sử dụng công khai, được quảng bá như đòn bẩy cho chủ quyền quốc gia, tạo việc làm và gia tăng ảnh hưởng địa chính trị, đặc biệt đối với châu Âu và các đồng minh. Năm 2025, nhiều ý kiến cho rằng an ninh năng lượng của châu Âu vẫn phần nào phụ thuộc vào các lựa chọn chính trị từ Washington.
Trước sự tái cấu trúc này, Nga tiếp tục chiến lược chuyển hướng các dòng khí đốt sang châu Á, đồng thời duy trì sự hiện diện gián tiếp trên thị trường LNG toàn cầu. Dù xuất khẩu khí đốt của Nga sang châu Âu đã sụt giảm lâu dài, Moscow vẫn chưa biến mất khỏi bức tranh khí đốt thế giới. Năm 2025, Nga vẫn đóng vai trò nhất định trong việc định hình nguồn cung, cho thấy khí đốt vẫn là một thị trường toàn cầu, nhạy cảm không chỉ với các yếu tố kinh tế cơ bản mà còn với những tính toán chính trị.
Tại châu Âu, LNG đã trở thành giải pháp trong ngắn và trung hạn, đôi khi đi ngược lại các lộ trình khí hậu đã công bố. Các chính phủ phải giải một bài toán phức tạp: Vừa bảo đảm an ninh nguồn cung, kiềm chế giá cho người tiêu dùng, vừa duy trì uy tín về khí hậu. Trong năm 2025, sự căng thẳng này vẫn hiện hữu. Khí đốt được nhìn nhận như một nguồn năng lượng "khó xử": Không thể thiếu để giữ ổn định hệ thống, nhưng về dài hạn lại khó chấp nhận về mặt chính trị.
Ở châu Á, LNG tiếp tục khẳng định vai trò mang tính nền tảng. Trung Quốc, Ấn Độ và nhiều quốc gia Đông Nam Á vẫn gia tăng nhập khẩu, sử dụng khí đốt như một đòn bẩy chuyển dịch nhằm giảm phụ thuộc vào than, đồng thời củng cố an ninh năng lượng. Nhu cầu mạnh mẽ này góp phần duy trì áp lực lên thị trường toàn cầu, nhắc lại rằng quỹ đạo của LNG giờ đây phụ thuộc nhiều vào các lựa chọn của châu Á không kém gì các chính sách của châu Âu hay Mỹ.
Những diễn biến của năm 2025 cho thấy khí đốt và LNG không còn có thể được nhìn nhận đơn thuần là các nguồn năng lượng chuyển tiếp. Chúng đã trở thành những đối tượng địa chính trị đúng nghĩa, nằm ở trung tâm các tương quan lực lượng quốc tế. Các kịch bản từng dự báo khí đốt sẽ nhanh chóng bị gạt ra bên lề đã va chạm với thực tế của một thế giới phân mảnh, nơi an ninh năng lượng vẫn là ưu tiên cao hơn tốc độ giảm phát thải đối với nhiều quốc gia.
Điện hạt nhân: Sự trở lại mang tính chiến lược toàn cầu, nhưng phần lớn vẫn còn trên lý thuyết
Năm 2024, nhiều chuyên gia dự báo điện hạt nhân sẽ quay trở lại như một hệ quả trực tiếp của quá trình điện hóa mạnh mẽ, sự bùng nổ của các trung tâm dữ liệu và nhu cầu tăng cường chủ quyền năng lượng. Sang năm 2025, xu hướng này được khẳng định rõ hơn trong các phát biểu chính trị và chiến lược. Theo Cơ quan Năng lượng Hạt nhân của OECD, hiện đã có hơn 30 quốc gia đề cập đến vai trò lớn hơn của điện hạt nhân trong các chiến lược dài hạn, so với chỉ khoảng 20 nước vài năm trước đó.
Tuy nhiên, thực tế năm 2025 cho thấy vẫn tồn tại khoảng cách mang tính cấu trúc giữa tham vọng và triển khai. Các thông báo liên quan đến SMR và AMR xuất hiện ngày càng nhiều - tại Mỹ, Canada, Đông Âu và châu Á - nhưng rất ít dự án đi tới quyết định đầu tư cuối cùng. Các chuyên gia của S&P Global đã chỉ ra từ cuối năm 2024 rằng mô hình kinh tế của các lò phản ứng nhỏ vẫn chưa được chứng minh, đặc biệt khi phải cạnh tranh với năng lượng tái tạo kết hợp lưu trữ.
Trên thực tế, chính đội ngũ nhà máy hạt nhân hiện hữu mới là yếu tố đóng vai trò then chốt trong năm 2025. Việc kéo dài thời gian vận hành, tối ưu công tác bảo dưỡng và tái khởi động một số công suất đã góp phần ổn định lưới điện tại nhiều khu vực. Điện hạt nhân vì thế không nổi lên như giải pháp tức thời cho các căng thẳng năng lượng, mà như một "bảo hiểm" dài hạn, cung cấp nguồn điện phát thải thấp, có thể điều độ trong một hệ thống ngày càng phụ thuộc vào điện. Năm 2025 càng củng cố nhận định rằng điện hạt nhân ít mang tính phản ứng ngắn hạn, mà là một lựa chọn chiến lược mang tầm nhìn liên thế hệ.
Trí tuệ nhân tạo: Cú sốc năng lượng đến từ lĩnh vực số
Trong số các dự báo được đưa ra vào cuối năm 2024, rất ít nhận diện được ảnh hưởng nhanh và mang tính cấu trúc của trí tuệ nhân tạo đối với hệ thống năng lượng. Dù một số tổ chức tư vấn như Gartner hay McKinsey từng đề cập đến việc tiêu thụ điện của các trung tâm dữ liệu sẽ tăng dần, thì năm 2025 đã chứng kiến một bước tăng tốc rõ rệt. Theo nhiều ước tính khác nhau, nhu cầu điện từ hạ tầng số có thể chiếm tới 6-8% tổng tiêu thụ điện toàn cầu vào năm 2030, so với khoảng 3% hiện nay.
Trong năm 2025, áp lực này đã thể hiện cụ thể tại nhiều khu vực, đặc biệt là ở Mỹ, Ireland, Hà Lan và Đông Nam Á, nơi các dự án trung tâm dữ liệu làm bùng lên căng thẳng trên lưới điện địa phương. Các đơn vị vận hành buộc phải cân nhắc giữa việc đấu nối cho công nghiệp, nhu cầu sinh hoạt và các mục tiêu khí hậu. Lần đầu tiên, AI trở thành một yếu tố được nêu trực diện trong các cuộc tranh luận về điện hạt nhân, khí đốt và tính linh hoạt của hệ thống.
Trước thực tế đó, các tập đoàn công nghệ lớn đã điều chỉnh chiến lược năng lượng. Google, Microsoft, Amazon hay Alibaba tăng cường đầu tư trực tiếp vào các nguồn năng lượng phát thải thấp, các hợp đồng mua điện dài hạn, thậm chí cả những công suất hạt nhân hoặc khí đốt dành riêng. AI, vốn được kỳ vọng là công cụ tối ưu hóa năng lượng, lại đồng thời bộc lộ vai trò như một động cơ tiêu thụ điện mạnh mẽ. Năm 2025 vì thế nhắc nhở rằng những biến chuyển lớn của hệ thống năng lượng có thể đến từ các lĩnh vực bên ngoài ngành năng lượng, buộc các kịch bản nhu cầu phải được xây dựng theo cách tiếp cận liên ngành và toàn diện hơn.
Khi khép lại năm 2025, có thể thấy các dự báo từ năm 2024 đã nhận diện khá đúng những xu hướng lớn: Sự tăng trưởng của năng lượng tái tạo, vai trò của LNG, những khó khăn trong phát triển hydro khử carbon, sự trở lại mang tính chiến lược của điện hạt nhân và việc giao thông điện được triển khai ngày càng rộng.
Tuy vậy, thực tế cũng cho thấy những giới hạn mang tính cấu trúc, các ràng buộc hạ tầng và độ trễ dài trong triển khai. Năm 2025 không phải là một cú chuyển đột ngột, mà là một năm giúp làm rõ bức tranh: Chuyển dịch năng lượng phụ thuộc không kém vào độ vững chắc của lưới điện, công tác quy hoạch và các lựa chọn kinh tế, bên cạnh các đổi mới công nghệ.
Nh.Thạch-AFP
