Một trong những mục tiêu quan trọng của chiến dịch quân sự do Mỹ tiến hành hồi tuần trước nhằm bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro là gửi đi một thông điệp rõ ràng tới Trung Quốc: hãy tránh xa châu Mỹ.

Trong ít nhất 2 thập kỷ qua, Bắc Kinh đã tìm cách mở rộng ảnh hưởng tại Mỹ Latinh, không chỉ nhằm khai thác các cơ hội kinh tế mà còn để xây dựng chỗ đứng chiến lược ngay sát bên đối thủ địa chính trị hàng đầu của mình.

Sự hiện diện ngày càng rõ nét của Trung Quốc, từ các trạm theo dõi vệ tinh ở Argentina, một cảng biển tại Peru cho tới các gói hỗ trợ kinh tế quy mô lớn dành cho Venezuela, đã trở thành nguồn cơn gây khó chịu cho nhiều đời chính quyền Mỹ, trong đó có chính quyền của Tổng thống Donald Trump.

Các nhân viên thực thi pháp luật đưa Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro và vợ, bà Cilia Flores, ra trực thăng, khi ông Maduro trên đường đến tòa án liên bang ở Manhattan, thành phố New York, Mỹ ngày 5/1 (Ảnh: REUTERS)

Một số quan chức trong chính quyền Tổng thống Trump nói với Reuters rằng động thái mạnh tay nhằm vào ông Maduro một phần xuất phát từ mục tiêu kiềm chế tham vọng của Trung Quốc tại châu Mỹ.

Gửi thông điệp cứng rắn tới Trung Quốc

Thông điệp này được ông Trump phát đi một cách trực diện ngày 9/1 trong cuộc họp với các lãnh đạo ngành dầu mỏ, khi ông bày tỏ sự không hài lòng với việc Trung Quốc và Nga hiện diện ngay “sân sau” của Mỹ.

“Tôi đã nói với Trung Quốc và Nga rằng: ‘Chúng tôi rất hòa thuận với các bạn, chúng tôi quý mến các bạn, nhưng chúng tôi không muốn các bạn ở đó, các bạn sẽ không được ở đó’”, ông Trump nói. Tổng thống Mỹ cho biết ông sẵn sàng nói với Trung Quốc rằng Washington “mở cửa hợp tác kinh doanh” và Bắc Kinh có thể “mua bao nhiêu dầu tùy thích từ chúng tôi, ở đó hoặc ngay tại Mỹ”.

Cuộc đột kích rạng sáng 3/1, khi lực lượng biệt kích Mỹ tiến vào Caracas và bắt giữ Tổng thống Venezuela cùng phu nhân, được giới chức Mỹ mô tả là một chiến thắng mang tính biểu tượng, giáng đòn mạnh vào lợi ích cũng như uy tín của Trung Quốc tại khu vực.

Các hệ thống phòng không bị vô hiệu hóa nhanh chóng trong chiến dịch này do Trung Quốc và Nga cung cấp. Ông Trump cho biết từ 30 triệu đến 50 triệu thùng dầu đang chịu lệnh trừng phạt, phần lớn trước đây dự kiến được vận chuyển tới các cảng Trung Quốc, sẽ được chuyển hướng sang Mỹ.

Theo các nhà phân tích, việc ông Maduro bị bắt đã phơi bày giới hạn trong khả năng gây ảnh hưởng của Bắc Kinh tại châu Mỹ. 

Trong tuyên bố gửi Reuters, Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington bác bỏ điều mà họ gọi là các hành động “đơn phương, bất hợp pháp và mang tính bắt nạt” của Mỹ. Người phát ngôn Đại sứ quán, ông Lưu Bằng Vũ, khẳng định Trung Quốc vẫn duy trì quan hệ hợp tác hữu nghị với các quốc gia Mỹ Latinh và Caribe, bất chấp diễn biến tình hình.

Nhà Trắng không phản hồi yêu cầu bình luận. Tuy nhiên, một quan chức chính quyền Mỹ cho biết “Trung Quốc nên lo ngại về vị thế của họ ở Tây bán cầu”, đồng thời cho rằng ngày càng nhiều đối tác trong khu vực nhận ra Bắc Kinh không thể bảo vệ họ khi khủng hoảng xảy ra.

Chính sách Trung Quốc đầy mâu thuẫn của Tổng thống Trump

Chính sách của chính quyền Tổng thống Trump đối với Trung Quốc lâu nay vẫn bị đánh giá là thiếu nhất quán: một mặt tìm cách nhượng bộ để hạ nhiệt căng thẳng thương mại, mặt khác lại thể hiện lập trường cứng rắn hơn thông qua việc tăng cường ủng hộ Đài Loan. Chiến dịch tại Venezuela dường như đã đẩy chính sách này theo hướng diều hâu rõ nét hơn.

Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu trong một cuộc họp với các giám đốc điều hành ngành công nghiệp dầu mỏ, tại Nhà Trắng hôm 9/1 (Ảnh: REUTERS)

Thời điểm diễn ra cuộc tấn công càng khiến Bắc Kinh rơi vào thế khó xử. Chỉ vài giờ trước khi bị bắt giữ, ông Maduro đã tiếp đặc phái viên Trung Quốc về khu vực Mỹ Latinh, ông Qiu Xiaoqi, tại Caracas – lần xuất hiện công khai cuối cùng của ông trước khi rơi vào tay lực lượng Mỹ.

Một quan chức Mỹ khác cho biết cuộc gặp được dàn dựng trước ống kính máy quay ngay cả khi quân đội Mỹ đang bí mật chuẩn bị chiến dịch, cho thấy Trung Quốc đã hoàn toàn bị bất ngờ.

Trong nhiều năm, Trung Quốc đã rót hàng tỷ USD vào các nhà máy lọc dầu và cơ sở hạ tầng của Venezuela, tạo ra phao cứu sinh kinh tế cho Caracas sau khi Mỹ và các đồng minh siết chặt trừng phạt từ năm 2017.

Cùng với Nga, Bắc Kinh còn cung cấp tài chính và trang thiết bị cho quân đội Venezuela, bao gồm các hệ thống radar từng được quảng bá là có khả năng phát hiện máy bay quân sự tiên tiến của Mỹ. Tuy nhiên, những hệ thống này gần như không gây ra trở ngại nào cho cuộc đột kích mà phía Mỹ tuyên bố đã được tiến hành mà không chịu tổn thất.

“Bất kỳ quốc gia nào đang sử dụng thiết bị quốc phòng của Trung Quốc đều đang xem xét lại hệ thống phòng không của mình và tự hỏi liệu họ có thực sự an toàn trước Mỹ hay không”, ông Michael Sobolik, chuyên gia cao cấp tại Viện Hudson, nhận định.

“Họ cũng nhận ra rằng những bảo đảm ngoại giao của Trung Quốc dành cho Iran và Venezuela đã không mang lại bất kỳ sự bảo vệ thực chất nào khi quân đội Mỹ can thiệp”, ông Michael nhấn mạnh thêm.

Theo một nguồn tin tình báo, Trung Quốc hiện đang nghiên cứu những điểm yếu bộc lộ trong hệ thống phòng thủ của Venezuela nhằm củng cố năng lực của chính mình.

Chính quyền Tổng thống Trump cũng tiếp tục gây sức ép nhằm đẩy các công ty Trung Quốc ra khỏi hoạt động khai thác cảng biển quanh kênh đào Panama, tuyến hàng hải chiến lược nối liền Đại Tây Dương và Thái Bình Dương.

Một quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết Washington “vẫn lo ngại” về ảnh hưởng của Trung Quốc gần kênh đào, nhưng đánh giá cao các bước đi của Panama, bao gồm việc rút khỏi Sáng kiến Vành đai và Con đường và tiến hành kiểm toán các nhượng quyền cảng do tập đoàn CK Hutchison của Hồng Kông nắm giữ.

Dù hiện ở thế yếu, các nhà phân tích cảnh báo rằng nếu Mỹ kéo dài sự can dự quân sự tại Venezuela hoặc nếu tình hình an ninh tại đây xấu đi, điều đó có thể mở ra cơ hội để Bắc Kinh từng bước khôi phục ảnh hưởng.

Theo Reuters

Bích Hợp

Link gốc