Minh bạch thông tin được xem là nền tảng cốt lõi của thị trường chứng khoán hiện đại. Trong bối cảnh thị trường Việt Nam ngày càng phát triển về quy mô và mức độ phức tạp, yêu cầu minh bạch không còn là lựa chọn mà đã trở thành chuẩn mực bắt buộc. Tuy nhiên, thực tế cho thấy tình trạng chậm công bố, che giấu hoặc công bố sai lệch thông tin vẫn còn diễn ra, gây xói mòn niềm tin nhà đầu tư và buộc cơ quan quản lý phải áp dụng các chế tài ngày càng nghiêm khắc.
Chậm, sai hay che giấu thông tin, doanh nghiệp trả giá đắt trên thị trường chứng khoán
Trong bối cảnh thị trường chứng khoán ngày càng phát triển về quy mô và mức độ phức tạp, nghĩa vụ công bố thông tin được xem là “xương sống” bảo đảm sự vận hành lành mạnh của thị trường. Việc doanh nghiệp và các chủ thể liên quan không tuân thủ đầy đủ nghĩa vụ này không chỉ gây ra rủi ro cho nhà đầu tư, mà còn đe dọa trực tiếp đến tính công bằng, minh bạch là yếu tố sống còn của thị trường vốn.
Về bản chất, nghĩa vụ công bố thông tin là trách nhiệm pháp lý của các chủ thể tham gia thị trường chứng khoán trong việc cung cấp đầy đủ, trung thực và kịp thời những thông tin có thể ảnh hưởng đến hoạt động của doanh nghiệp cũng như quyền và lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư. Đây là cơ chế quan trọng nhằm hạn chế tình trạng bất cân xứng thông tin, nguyên nhân sâu xa dẫn đến các quyết định đầu tư sai lệch, biến động giá bất thường và nguy cơ thao túng thị trường.
Theo quy định pháp luật hiện hành, phạm vi các chủ thể có nghĩa vụ công bố thông tin không chỉ giới hạn ở doanh nghiệp niêm yết. Doanh nghiệp đăng ký giao dịch, công ty đại chúng chưa niêm yết, cùng với người nội bộ, người có liên quan và cổ đông lớn đều thuộc diện phải tuân thủ nghĩa vụ này. Đáng chú ý, trách nhiệm công bố thông tin không chỉ đặt lên vai pháp nhân doanh nghiệp mà còn gắn với từng cá nhân giữ vị trí quản lý, điều hành hoặc có ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động của doanh nghiệp khi phát sinh giao dịch hoặc sự kiện theo quy định.
Hoạt động công bố thông tin phải tuân thủ những nguyên tắc cốt lõi gồm: chính xác, đầy đủ, kịp thời và bảo đảm khả năng tiếp cận công bằng cho mọi nhà đầu tư. Chỉ khi thông tin được cung cấp đồng đều, thị trường mới có thể vận hành trên cơ sở niềm tin và sự công bằng.
Trong thực tiễn, nghĩa vụ công bố thông tin của doanh nghiệp được chia thành nhiều nhóm, gắn với các mốc thời gian cụ thể. Báo cáo tài chính quý phải được công bố trong vòng 20 ngày kể từ ngày kết thúc quý kế toán, nhằm phản ánh kịp thời tình hình hoạt động và kết quả kinh doanh ngắn hạn. Báo cáo tài chính bán niên, nếu có soát xét, phải được công bố trong vòng 30 ngày kể từ ngày kết thúc kỳ kế toán bán niên, bảo đảm độ tin cậy của số liệu trước khi đưa ra công chúng.
Đối với báo cáo tài chính năm, doanh nghiệp có thời hạn tối đa 90 ngày kể từ ngày kết thúc năm tài chính để công bố, kèm theo báo cáo kiểm toán độc lập. Đây được xem là bộ hồ sơ quan trọng nhất, cung cấp cái nhìn toàn diện về sức khỏe tài chính và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Tiếp đó, báo cáo thường niên phải được công bố trong vòng 20 ngày kể từ ngày công bố báo cáo tài chính năm, nhưng không muộn hơn 110 ngày kể từ ngày kết thúc năm tài chính. Báo cáo này không chỉ tổng hợp số liệu tài chính mà còn thể hiện chiến lược phát triển, định hướng dài hạn và chất lượng quản trị doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, báo cáo quản trị công ty phải được công bố trong thời hạn 30 ngày kể từ khi kết thúc sáu tháng đầu năm và kết thúc năm dương lịch. Đây là căn cứ quan trọng để nhà đầu tư đánh giá mức độ tuân thủ chuẩn mực quản trị và tính minh bạch trong điều hành doanh nghiệp.
Đặc biệt, khi xảy ra các sự kiện bất thường có ảnh hưởng lớn đến hoạt động sản xuất kinh doanh, tình hình tài chính hoặc quyền lợi cổ đông, doanh nghiệp buộc phải công bố thông tin trong vòng 24 giờ kể từ khi sự kiện xảy ra. Những thay đổi về nhân sự quản lý chủ chốt, quyết định đầu tư hoặc thoái vốn quy mô lớn, tranh chấp pháp lý, nguy cơ mất khả năng thanh toán hay giao dịch cổ phiếu của người nội bộ và cổ đông lớn đều thuộc diện phải công bố khẩn cấp.
Ngoài các nghĩa vụ định kỳ và bất thường, doanh nghiệp còn phải công bố thông tin theo yêu cầu của cơ quan quản lý hoặc Sở giao dịch chứng khoán, thường là để giải trình các biến động bất thường về giá và khối lượng giao dịch, qua đó góp phần ổn định thị trường.
Khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, cơ quan quản lý sẽ tiến hành rà soát, xác minh nội dung và thời điểm công bố thông tin. Các hành vi như chậm công bố, không công bố, công bố không đầy đủ hoặc sai lệch đều có thể bị xử lý theo quy định pháp luật. Hình thức phổ biến nhất là xử phạt vi phạm hành chính với mức phạt tiền tùy theo tính chất và mức độ vi phạm. Những trường hợp nghiêm trọng, đặc biệt là không công bố thông tin bất thường trong vòng 24 giờ hoặc cung cấp thông tin sai lệch gây hiểu nhầm cho thị trường, thường phải đối mặt với mức phạt cao hơn kèm theo biện pháp khắc phục bắt buộc.
Không dừng lại ở đó, doanh nghiệp vi phạm còn có thể bị buộc công bố lại thông tin, giải trình nguyên nhân, thậm chí bị áp dụng các biện pháp cảnh báo, kiểm soát hoặc hạn chế giao dịch. Trong trường hợp vi phạm có dấu hiệu cấu thành tội phạm, hồ sơ sẽ được chuyển sang cơ quan điều tra để xem xét trách nhiệm hình sự, đặc biệt khi hành vi nhằm thao túng giá, trục lợi hoặc gây thiệt hại nghiêm trọng cho nhà đầu tư.
Thực tế cho thấy, việc siết chặt chế tài xử phạt không nhằm mục tiêu “hình sự hóa” hoạt động doanh nghiệp, mà để nâng cao ý thức tuân thủ, củng cố kỷ cương thị trường và bảo vệ niềm tin của nhà đầu tư. Minh bạch không chỉ là nghĩa vụ pháp lý, mà còn là thước đo uy tín và năng lực quản trị của mỗi doanh nghiệp trên thị trường chứng khoán.
Phan Hà
