Quý I/2026 ghi nhận bức tranh doanh nghiệp có nhiều điểm sáng với khoảng 96.000 doanh nghiệp gia nhập mới và quay trở lại thị trường, song áp lực chi phí, cạnh tranh và sức chống chịu vẫn là thách thức lớn. Trao đổi với phóng viên Tạp chí Kinh tế - Tài chính, ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, cộng đồng doanh nghiệp đang nỗ lực thích ứng, duy trì niềm tin kinh doanh, nhưng cần tiếp tục được hỗ trợ để củng cố nền tảng phát triển bền vững.
Ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI).
Phóng viên: Thưa ông, số liệu quý I/2026 cho thấy số lượng doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động tăng hơn 31% so với cùng kỳ. Ông nhìn nhận thế nào về tín hiệu này đối với niềm tin kinh doanh?
Theo báo cáo tình hình kinh tế - xã hội quý I/2026 của Cục Thống kê, cả nước có khoảng 96.000 doanh nghiệp mới thành lập và quay trở lại hoạt động, tăng 31,7% so với cùng kỳ năm trước. Tổng vốn đăng ký bổ sung vào nền kinh tế đạt trên 1,3 triệu tỷ đồng.
Tuy nhiên, số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường vẫn ở mức cao, với gần 63.500 doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh, hơn 16.600 doanh nghiệp chờ giải thể và hơn 11.700 doanh nghiệp hoàn tất giải thể, bình quân khoảng 30.600 doanh nghiệp mỗi tháng.
Về xu hướng kinh doanh, 23,8% doanh nghiệp ngành chế biến, chế tạo đánh giá tình hình quý I tốt hơn quý trước, 46,1% cho rằng ổn định và 30,1% gặp khó khăn. Dự kiến quý II/2026, khoảng 40,8% doanh nghiệp kỳ vọng tình hình sẽ cải thiện, trong khi 21,7% dự báo khó khăn hơn.
Ông Hoàng Quang Phòng: Trước hết phải khẳng định đây là một tín hiệu tích cực. Quý I năm nay có hơn 57.400 doanh nghiệp thành lập mới và hơn 38.600 doanh nghiệp quay trở lại hoạt động, nâng tổng số lên khoảng 96.000 doanh nghiệp, tăng hơn 31% so với cùng kỳ.
Những con số này phản ánh xu hướng tích cực và cho thấy môi trường kinh doanh đã được cải thiện đáng kể. Đây là kết quả của những nỗ lực không ngừng của các cấp chính quyền, cùng với sự chỉ đạo sát sao của Đảng, Nhà nước trong việc tạo lập môi trường kinh doanh thuận lợi, khơi dậy năng lực kinh doanh trong xã hội.
Với vai trò là tổ chức đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp, hộ kinh doanh và người sử dụng lao động trên cả nước, VCCI luôn đồng hành cùng các cơ quan chức năng trong các chương trình hỗ trợ, từ kỹ thuật đến hoạt động sản xuất kinh doanh và khởi nghiệp. Việc hỗ trợ khu vực hộ kinh doanh là rất quan trọng, bởi đây chính là nguồn hình thành doanh nghiệp trong tương lai. Cùng với đó, chúng tôi đang triển khai các chương trình khởi nghiệp quốc gia, phối hợp với hệ thống giáo dục để thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp, tạo điều kiện cho sinh viên sau khi tốt nghiệp lựa chọn con đường doanh nhân bên cạnh các lựa chọn nghề nghiệp khác.
Phóng viên: Tuy nhiên, vốn đăng ký bình quân của doanh nghiệp thành lập mới trong quý I giảm hơn 4% so với cùng kỳ, số lượng doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường vẫn ở mức cao. Thực trạng này phản ánh vấn đề gì, thưa ông?
Ông Hoàng Quang Phòng: Vốn đăng ký bình quân giảm là một thực tế, nhưng cần nhìn trong bối cảnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Hiện nay, nhiều ngành như thương mại điện tử, logistics, công nghệ nền tảng phát triển mạnh nhưng không đòi hỏi vốn lớn ngay từ đầu. Ngược lại, một số lĩnh vực sử dụng nhiều lao động phổ thông đang phải điều chỉnh do tác động của công nghệ. Thậm chí có những ngành phải thu hẹp hoặc chuyển đổi mô hình hoạt động.
Do đó, việc vốn bình quân giảm không hoàn toàn phản ánh xu hướng tiêu cực mà là sự thích ứng với xu thế phát triển chung. Điều quan trọng là hiệu quả hoạt động và khả năng tạo giá trị của doanh nghiệp, không chỉ là quy mô vốn ban đầu.
Về số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường cũng cần được nhìn nhận đầy đủ. Số doanh nghiệp tạm ngừng, chờ giải thể và giải thể vẫn ở mức lớn, cho thấy sức chống chịu của doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, còn hạn chế. Tuy nhiên, đây cũng là một phần của quá trình sàng lọc tự nhiên trong nền kinh tế. Những doanh nghiệp không thích ứng kịp với thị trường sẽ phải rút lui, trong khi các mô hình hiệu quả hơn sẽ phát triển.
Vì vậy, vấn đề đặt ra là tiếp tục cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, giảm chi phí không cần thiết và tăng cường hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị. Khi đó, khả năng trụ vững của doanh nghiệp sẽ được cải thiện.
Các cơ quan quản lý đã có nhiều nỗ lực tạo lập môi trường kinh doanh thuận lợi, khơi dậy năng lực kinh doanh trong xã hội. Ảnh minh hoạ: HD
Phóng viên: Hiện nay, số hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp đang tăng mạnh. Ông nhìn nhận thế nào về xu hướng này và vai trò trong phát triển khu vực doanh nghiệp?
Ông Hoàng Quang Phòng: Đây là một xu hướng tích cực. Việc hộ kinh doanh chuyển đổi lên doanh nghiệp cho thấy nhận thức về kinh doanh minh bạch, bài bản đang được nâng lên. Hiện cả nước có trên 5,5 triệu hộ kinh doanh và hơn 30.000 hợp tác xã. Đây là lực lượng rất lớn, là nguồn hình thành doanh nghiệp trong tương lai. Trong khi đó, chúng ta mới có gần 1 triệu doanh nghiệp và mục tiêu đến năm 2030 là khoảng 2 triệu doanh nghiệp.
Hơn nữa, so với các nước phát triển, mật độ doanh nghiệp trên dân số của Việt Nam vẫn còn thấp. Ở nhiều quốc gia, bình quân cứ 7-10 người dân đã có một doanh nghiệp, trong khi theo tính toán của VCCI, ở Việt Nam hiện nay khoảng 100 người dân mới có một doanh nghiệp. Khoảng cách này cho thấy dư địa phát triển khu vực doanh nghiệp còn rất lớn.
Tôi cho rằng, chỉ số phát triển doanh nghiệp có mối quan hệ chặt chẽ với chỉ số việc làm và mức sống của người dân. Trong bối cảnh khu vực công đang được sắp xếp, tinh gọn theo các chủ trương cải cách và điều chỉnh địa giới hành chính, khả năng tạo việc làm mới sẽ phụ thuộc chủ yếu vào khu vực doanh nghiệp. Muốn làm được điều này, cần có những doanh nghiệp tiên phong, những mô hình kinh doanh hiệu quả, có trách nhiệm, đáp ứng yêu cầu của thị trường, từ đó tạo hiệu ứng lan tỏa và trở thành nguồn cảm hứng cho các chủ thể kinh doanh khác.
Trong thời gian qua, VCCI đã triển khai các chương trình đánh giá năng lực cạnh tranh cấp địa phương. Sắp tới, VCCI sẽ tiếp tục nghiên cứu, bổ sung chỉ số phát triển doanh nghiệp vào hệ thống đánh giá này, nhằm phản ánh đầy đủ hơn chất lượng môi trường kinh doanh và động lực phát triển của từng địa phương.
Phóng viên: Trong bối cảnh chi phí logistics tăng cao và tình hình kinh tế thế giới còn nhiều biến động, theo ông, các doanh nghiệp cần làm gì để duy trì sức cạnh tranh?
Ông Hoàng Quang Phòng: Những diễn biến phức tạp của tình hình thế giới, đặc biệt tại khu vực Trung Đông đang khiến cộng đồng doanh nghiệp đối mặt với nhiều khó khăn. Các điểm nghẽn về logistics, luồng vận chuyển hàng hóa có thể bị ảnh hưởng, thậm chí gián đoạn. Do đó, các doanh nghiệp cần chủ động tính toán các phương án, tìm kiếm các tuyến vận chuyển và hướng đi mới, đồng thời tối ưu chi phí để tránh làm gia tăng giá thành sản phẩm, qua đó giữ vững các thị trường hiện có và từng bước mở rộng sang thị trường mới.
Hiện nay, hàng hóa Việt Nam đã hiện diện tại hơn 200 đối tác thương mại, tuy nhiên hoạt động xuất khẩu vẫn tập trung chủ yếu ở một số thị trường trọng điểm như Trung Quốc, Nhật Bản, Hoa Kỳ và một số quốc gia châu Âu. Nhiều thị trường khác vẫn chưa được khai thác hiệu quả. Vì vậy, VCCI đang phối hợp với các bộ, ngành liên quan để mở rộng các kênh xúc tiến, đưa hàng Việt ra thế giới, đồng thời tận dụng lợi thế từ cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài để quảng bá sản phẩm.
Cùng với đó, chúng tôi phát động các chương trình thúc đẩy tiêu dùng và quảng bá hàng Việt, hướng tới mục tiêu không chỉ chinh phục thị trường trong nước mà còn vươn ra quốc tế. Tuy nhiên, điều cốt lõi cần được nhấn mạnh là trách nhiệm và văn hóa kinh doanh. Doanh nghiệp phải tuân thủ pháp luật, đảm bảo chất lượng sản phẩm đúng như cam kết, qua đó bảo vệ thương hiệu hàng Việt và khẳng định uy tín của Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Kim chỉ nam từ Nghị quyết số 68-NQ/TW
Phóng viên: Sau gần một năm thực hiện Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, ông đánh giá như thế nào về tác động đối với cộng đồng doanh nghiệp?
Ông Hoàng Quang Phòng: Có thể khẳng định Nghị quyết số 68-NQ/TW đã và đang tạo ra những chuyển biến theo hướng tích cực. Doanh nghiệp, doanh nhân đánh giá đây là định hướng quan trọng, là kim chỉ nam cho sự phát triển trong giai đoạn tới. Đồng thời, trong thời gian tới sẽ có thêm các gói chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế tư nhân, tạo điều kiện để khu vực này bứt phá mạnh mẽ hơn.
Bên cạnh đó, chúng tôi mong muốn báo chí và các cơ quan truyền thông tiếp tục lan tỏa tinh thần kinh doanh có trách nhiệm, tinh thần yêu nước tới cộng đồng doanh nghiệp, doanh nhân và hộ kinh doanh trên cả nước. Thực tế cho thấy, bên cạnh nhiều mô hình kinh doanh tích cực, vẫn còn tồn tại một số trường hợp vi phạm, ảnh hưởng đến môi trường kinh doanh chung. Những trường hợp này đã và đang được các cơ quan có thẩm quyền xử lý nghiêm.
Đồng thời cần tiếp tục tăng cường hướng dẫn, nâng cao nhận thức và thúc đẩy tuân thủ pháp luật trong cộng đồng doanh nghiệp. Việc lan tỏa tinh thần kinh doanh có trách nhiệm, gắn với văn hóa kinh doanh và tuân thủ pháp luật là yếu tố quan trọng để nâng cao chất lượng phát triển.
Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn những chia sẻ của ông!
Hương Dịu
