Chính phủ vừa ban hành Nghị định 57/2026/NĐ-CP quy định về cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp, trong đó làm rõ nguyên tắc xử lý tài sản thừa, thiếu và các vấn đề tài chính phát sinh khi doanh nghiệp nhà nước chuyển sang mô hình công ty cổ phần. Quy định mới được kỳ vọng tăng cường minh bạch, bảo toàn vốn nhà nước và siết chặt trách nhiệm trong quá trình cổ phần hóa.
Theo Nghị định, doanh nghiệp thực hiện cổ phần hóa phải có trách nhiệm sắp xếp, sử dụng tối đa số lao động hiện có tại thời điểm ban hành quyết định cổ phần hóa; đồng thời giải quyết đầy đủ chế độ đối với người lao động nghỉ việc, thôi việc theo quy định pháp luật.
Công ty cổ phần hình thành sau chuyển đổi có trách nhiệm kế thừa toàn bộ quyền, nghĩa vụ và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp trước đó, bao gồm nghĩa vụ với người lao động, các khoản nợ (kể cả nợ thuế), hợp đồng đã ký và các nghĩa vụ tài chính khác. Doanh nghiệp cũng được quyền tuyển dụng, bố trí, sử dụng lao động và phối hợp với cơ quan chức năng để giải quyết chế độ, chính sách theo quy định.
Trước thời điểm chính thức chuyển sang mô hình công ty cổ phần, doanh nghiệp cổ phần hóa phải phối hợp với các cơ quan liên quan rà soát, xử lý các vấn đề tài chính để xác định chính xác giá trị phần vốn nhà nước.
Nghị định quy định cụ thể cơ chế xử lý tài sản thừa hoặc thiếu so với giá trị doanh nghiệp đã được cơ quan đại diện chủ sở hữu phê duyệt, tùy theo việc doanh nghiệp còn hay không còn vốn nhà nước sau cổ phần hóa, cũng như đã thực hiện quyết toán hay chưa.
Đối với doanh nghiệp còn vốn nhà nước sau cổ phần hóa:
Tài sản thừa: Nếu chưa quyết toán tại thời điểm chuyển đổi, tài sản thừa được xử lý tăng vốn nhà nước tại công ty cổ phần (trường hợp công ty có nhu cầu sử dụng và được Đại hội đồng cổ đông thông qua), hoặc bàn giao cho Công ty Mua bán nợ Việt Nam nếu không có nhu cầu sử dụng; Nếu đã quyết toán, tài sản thừa được bàn giao cho Công ty Mua bán nợ Việt Nam theo quy định.
Tài sản thiếu: Sau khi trừ phần bồi thường của tổ chức, cá nhân liên quan (nếu có): Nếu chưa quyết toán, khoản thiếu được hạch toán vào chi phí sản xuất, kinh doanh trong giai đoạn từ thời điểm xác định giá trị doanh nghiệp đến khi chính thức chuyển đổi; Nếu đã quyết toán, thực hiện giảm phần vốn nhà nước tại công ty cổ phần (khi được Đại hội đồng cổ đông thông qua) hoặc hạch toán vào chi phí sản xuất, kinh doanh nếu không được thông qua.
Đối với doanh nghiệp không còn vốn nhà nước sau cổ phần hóa:
Tài sản thừa, được bàn giao cho Công ty Mua bán nợ Việt Nam.
Tài sản thiếu, sau khi trừ phần bồi thường (nếu có), được hạch toán vào chi phí sản xuất, kinh doanh của công ty cổ phần.
Việc quy định rõ cơ chế xử lý tài sản thừa, thiếu được đánh giá là bước hoàn thiện khung pháp lý trong quá trình cơ cấu lại vốn nhà nước, góp phần minh bạch hóa trách nhiệm tài chính, hạn chế thất thoát và bảo đảm quyền lợi của Nhà nước cũng như các cổ đông sau cổ phần hóa.
Huy Tùng
