Năm 2025 ghi dấu một mốc son trong lịch sử kinh tế Việt Nam khi hoạt động xuất, nhập khẩu chính thức xác lập kỷ lục mới chưa từng có: Hơn 930 tỷ USD. Trong một năm nhiều biến động địa chính trị và rào cản thuế quan khắt khe, kết quả này không chỉ khẳng định vị thế "trụ cột" vững chắc của xuất nhập khẩu với nền kinh tế mà còn đưa Việt Nam vào nhóm 15 quốc gia có quy mô thương mại lớn nhất thế giới, nuôi dưỡng khát vọng vươn lên trở thành siêu cường xuất khẩu.
Vượt sóng gió, xác lập kỷ lục mới
Nhìn lại năm 2025, Chủ tịch Hội đồng quản trị Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex) Lê Tiến Trường đánh giá: Đây là một năm “biến động khó lường”, khi ngành dệt may và hoạt động xuất khẩu Việt Nam liên tục chịu tác động từ các cú sốc bên ngoài. Thị trường xuất khẩu “rung lắc” mạnh đầu tháng 4-2025 sau động thái áp thuế đối ứng bất ngờ lên tới 46% từ phía Hoa Kỳ. Mức thuế này gây ra những lo ngại không nhỏ về khả năng gián đoạn ở thị trường trọng điểm này.
Dù chính sách thuế này sau đó đã được tạm hoãn để đôi bên bước vào đàm phán, song tâm lý thị trường vẫn bị ảnh hưởng lớn. Cùng với đó, căng thẳng thương mại và xung đột toàn cầu diễn ra nhiều nơi khiến đơn hàng từ nhiều thị trường lớn như Liên minh châu Âu (EU) liên tiếp sụt giảm. Trong bối cảnh đó, Vinatex đã lập tức kích hoạt chiến dịch “90 ngày làm việc thần tốc”, huy động tối đa công suất của toàn hệ thống để dứt điểm các đơn hàng quý II trước khi có bất kỳ thay đổi bất lợi nào về thuế quan. Chiến dịch này không chỉ là giải pháp tình thế mà là một bài toán quản trị sản xuất thông minh. Nhờ sự chuẩn bị kỹ lưỡng từ quý I với các hợp đồng dài hơi và sự chủ động và linh hoạt trong điều hành, 6 tháng đầu năm Vinatex vẫn giữ được đà tăng trưởng.
Tuy nhiên, thách thức không dừng lại ở đó. Bước sang nửa cuối năm, khó khăn chuyển hóa từ rào cản chính sách sang áp lực thị trường. Các đối tác lớn yêu cầu doanh nghiệp Việt Nam phải chia sẻ chi phí thuế quan bằng cách hạ giá thành sản phẩm. Cơ cấu đơn hàng cũng thay đổi chóng mặt: Các lô hàng lớn vài triệu sản phẩm dần được thay thế bằng những đơn hàng nhỏ lẻ từ 2.000 đến 3.000 sản phẩm với yêu cầu giao hàng cực nhanh và chất lượng khắt khe hơn. Vinatex đã lựa chọn chiến lược tự lực, linh hoạt tối ưu hóa chuỗi cung ứng nội khối để đảm bảo minh bạch quy tắc xuất xứ, từ đó đạt doanh thu hợp nhất 18.890 tỷ đồng và lợi nhuận 1.355 tỷ đồng trong năm 2025.
Nguồn: Cục Thống kê (Bộ Tài chính) Đồ họa: kinhtedothi.vn
Không riêng dệt may, tinh thần vượt khó còn lan tỏa sang nhiều lĩnh vực, tiêu biểu như ngành gỗ và nông sản. Trong khi các doanh nghiệp gỗ chủ động chuyển mình "xanh hóa" để đáp ứng Quy định chống phá rừng của EU (EUDR) thì ngành nông sản lại trở thành điểm sáng với sự bứt phá của sầu riêng, gạo và cà phê đưa tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản ước đạt trên 70 tỷ USD, vượt mục tiêu 65 tỷ USD Chính phủ giao.
Sự tổng hòa nỗ lực của cộng đồng doanh nghiệp cùng sự điều phối nhạy bén của các cơ quan quản lý đã tạo nên con số kỷ lục 930 tỷ USD tổng kim ngạch xuất nhập khẩu. Việt Nam chính thức vươn lên nhóm 15 quốc gia có quy mô thương mại lớn nhất thế giới, duy trì xuất siêu năm thứ 10 liên tiếp. Theo ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), kết quả này cho thấy xuất khẩu Việt Nam đang chuyển mạnh từ tăng trưởng theo chiều rộng sang chiều sâu, phản ánh bản lĩnh và khả năng thích ứng ngày càng cao của doanh nghiệp trước những cú sốc địa chính trị và thuế quan toàn cầu, đồng thời khẳng định vai trò trụ cột của khu vực thương mại đối với nền kinh tế.
Bứt tốc, hướng tới mốc lịch sử 1.000 tỷ USD
Kết quả kỷ lục của hoạt động xuất nhập khẩu năm 2025 là thành quả tổng hòa từ sự vào cuộc đồng bộ của các bộ, ngành, địa phương và nỗ lực bền bỉ của cộng đồng doanh nghiệp. Bộ Công Thương, trong vai trò “nhạc trưởng”, đã triển khai quyết liệt Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa đến năm 2030. Điểm sáng lớn nhất là việc xây dựng thành công hệ sinh thái tận dụng các hiệp định thương mại tự do (FTA) thực chất, giúp doanh nghiệp không chỉ biết về thuế quan mà còn hiểu về tiêu chuẩn kỹ thuật, phát triển bền vững và cách thức xây dựng thương hiệu tại thị trường bản địa.
Nguồn: Cục Thống kê (Bộ Tài chính) Đồ họa: kinhtedothi.vn
Về thể chế, việc phân cấp mạnh mẽ cho địa phương và cắt giảm hơn 50% yêu cầu hồ sơ hành chính đã giúp dòng chảy hàng hóa thông suốt. Những cải cách này không chỉ giúp giảm chi phí logistics mà còn nâng cao khả năng phản ứng nhanh của doanh nghiệp trước các biến động toàn cầu.
Chuyên gia kinh tế, Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Trang nhận định: Sự thích ứng với các tiêu chuẩn “xanh hóa” chính là "giấy thông hành" giúp hàng Việt tiến sâu vào các thị trường khó tính. Khi thế giới coi bền vững là điều kiện bắt buộc, doanh nghiệp Việt đã biến thách thức thành lợi thế cạnh tranh dài hạn. Bên cạnh đó, sự cộng hưởng của thương mại điện tử xuyên biên giới đã tạo nên thế "kiềng ba chân" vững chãi: Nội lực doanh nghiệp - Chính sách hỗ trợ - Công cụ số hiện đại.
Dưới góc nhìn vĩ mô, Tiến sĩ Nguyễn Minh Phong đánh giá con số 930 tỷ USD là dấu mốc chuyển dịch về chất của nền kinh tế Việt Nam. Từ một quốc gia gia công đơn giản, Việt Nam đã trở thành trung tâm công nghiệp chế biến, chế tạo và công nghệ cao. Minh chứng rõ nét nhất là nhóm hàng công nghệ cao hiện chiếm hơn 70% kim ngạch xuất khẩu. Ông Larry Hu, Giám đốc điều hành Amazon Global Selling Đông Nam Á, cũng chia sẻ góc nhìn đầy lạc quan khi nhận định: “Việt Nam đang chuyển mình từ vị thế một công xưởng sản xuất thành một quốc gia chú trọng phát triển thương hiệu. Doanh nhân Việt giờ đây không chỉ dừng lại ở gia công, mà đã chủ động đổi mới, xây dựng thương hiệu và kể câu chuyện thương hiệu của riêng mình để làm chủ phần giá trị cao hơn trên chuỗi cung ứng toàn cầu. Chính sự chuyển biến này đang định hình vị thế Việt Nam là một động lực tăng trưởng của nền kinh tế số Đông Nam Á”.
Nguồn: Cục Thống kê (Bộ Tài chính) Đồ họa: kinhtedothi.vn
Hiện nay, dư địa để Việt Nam chạm mốc 1.000 tỷ USD là rất lớn. Hệ thống 17 FTA thế hệ mới như Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), Hiệp định Thương mại Việt Nam - Liên minh châu Âu (EVFTA), Hiệp định Thương mại Việt Nam - Anh (UKVFTA), Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) đang bước vào giai đoạn thực thi sâu sắc nhất, tạo lợi thế tuyệt đối về thuế quan. Đồng thời, việc chuẩn hóa chất lượng cho hơn 10.000 sản phẩm OCOP để kết nối với các sàn thương mại điện tử toàn cầu sẽ là nguồn lực bổ sung khổng lồ.
Nhìn lại hành trình 40 năm, từ kim ngạch xuất, nhập khẩu 1 tỷ USD năm 1986, vươn lên 100 tỷ USD năm 2007 và giờ đây tiệm cận 1.000 tỷ USD, có thể nói đây là một kỳ tích của ngành xuất nhập khẩu Việt Nam. Năm 2026 mở ra với nhiều kỳ vọng mới. Mục tiêu 1.000 tỷ USD không chỉ là con số, mà còn là biểu tượng cho vị thế một siêu cường xuất khẩu đang hình thành, hướng tới một nền kinh tế công nghệ cao, hội nhập sâu rộng và sẵn sàng cạnh tranh sòng phẳng trên thị trường thế giới.
Vĩnh Hà
