Mục tiêu tiêu dùng và sản xuất bền vững (SDG12) là một trong 17 Mục tiêu phát triển bền vững (SDG) được Liên hiệp quốc thiết lập vào năm 2015. SDG12 khuyến khích các mô hình sản xuất và tiêu dùng xanh hơn thông qua những nỗ lực cung cấp thông tin và chia sẻ các mục tiêu về phát triển bền vững.
Nhà nhập khẩu và người tiêu dùng yêu cầu sản xuất xanh và thân thiện môi trường hơn. Ảnh minh họa: HL
Trên thế giới, công tác tái chế trong suốt vòng đời được thúc đẩy hướng đến nền kinh tế tuần hoàn bền vững. Nhật Bản là nơi có rất nhiều doanh nghiệp hưởng ứng SDG12.
Công ty Nippon Paper Industries hợp tác cùng Hamamatsu Green Wave Co., Ltd. và tổ chức phi lợi nhuận Ecolife Hamamatsu đặt thùng thu gom tại các cơ sở giáo dục môi trường ở thành phố Hamamatsu, Nhật Bản. Bắt đầu từ tháng 4-2021, việc thu gom và phân loại hộp đựng thực phẩm bằng giấy (hộp sữa chua, kem, cốc giấy) từ các hộ gia đình trong thành phố được thực thi. Hộp thu thập được được tái chế thành nguyên liệu sản xuất giấy tại các nhà máy vận hành sản xuất.
Nippon Paper Industries là một điển hình trong việc không ngừng phát triển công nghệ để đẩy mạnh hoạt động tái chế đối với các loại giấy thải khó tái chế, vốn chưa được khai thác hiệu quả trên thị trường. Dự án này mang lại nhiều lợi ích, như (1) nâng cao nhận thức của người tiêu dùng về tầm quan trọng của tái chế; (2) giảm lượng rác thải đốt, góp phần bảo vệ môi trường; (3) giảm dấu chân carbon bằng cách sử dụng tài nguyên gỗ một cách hữu hiệu và lâu dài.
Cũng ở Nhật Bản, tại cơ sở tái chế kim loại quý của Tập đoàn vật liệu Mitsubishi (Mitsubishi Materials Corporation), rác thải điện tử, như các thiết bị điện hoặc điện tử đã hết tuổi thọ, hỏng hóc hoặc lỗi thời và các vật liệu khác được nghiền nát, phân loại, sau đó xử lý thành nguyên liệu thô (xỉ và kim loại) để nấu chảy đồng. Quá trình vận hành giúp tái chế đồng, vàng, bạc và các kim loại cơ bản khác, biến những vật liệu tưởng chừng như bỏ đi thành tài nguyên có giá trị. Bên cạnh đó, nhiệt sinh ra từ quá trình tái chế và nấu chảy đồng cũng được tận dụng để tạo ra điện. Đây là minh chứng cho cam kết của tập đoàn này trong việc sử dụng hiệu quả năng lượng và bảo vệ môi trường.
Itoki (Nhật Bản) là một trường hợp khác: thúc đẩy định hướng xã hội hướng tới tái chế (Recycling-oriented Society) khi khích lệ tiêu dùng có trách nhiệm.
Tháng 5-2021, Itoki đã hợp tác với nền tảng dịch vụ CLAS Inc. cung cấp dịch vụ cho thuê đồ nội thất. Thay vì mua, khách hàng được thuê dùng đồ nội thất Itoki theo thời hạn thỏa thuận. Khi hết hạn hợp đồng, hàng nội thất sẽ được trả lại cho Itoki để tái sử dụng hoặc tái chế theo quy định công ty. Trong báo cáo phát triển bền vững năm 2024, Itoki tiếp tục duy trì cam kết sẽ sử dụng vật liệu bền vững, giảm thiểu rác thải và phát triển các mô hình kinh doanh mới giúp bảo vệ môi trường.
Còn có thể kể đến Hiệp hội Pararesin Nhật Bản (Pararesin Japan Consortium) do công ty Seiko Epson thành lập vào năm 2021 nhằm thúc đẩy phát triển và quảng bá công nghệ pararesin - một loại nhựa sinh khối mới đầy hứa hẹn sử dụng paramylon (một loại polysaccharide có trong tảo Euglena) - có khả năng phân hủy sinh học, chịu nhiệt tốt và có tiềm năng ứng dụng đáng kể trong sản xuất nguyên vật liệu(1).
Hiệp hội Pararesin Nhật Bản bao gồm các công ty, tổ chức học thuật và các tổ chức phi lợi nhuận cùng chung mục tiêu phát triển bền vững. Trong đó, Hiệp hội đặt ra ba nhiệm vụ hoạt động chính: (1) phát triển công nghệ chung về pararesin sử dụng paramylon, (2) thúc đẩy thương mại hóa pararesin và (3) nâng cao nhận thức cộng đồng về lợi ích của pararesin.
Các doanh nghiệp Nhật Bản nêu trên cho thấy thực hiện trách nhiệm xã hội và phát triển bền vững không phải là tối ưu chi phí hoạt động, mà là yếu tố cốt lõi để tăng cường khả năng cạnh tranh và xây dựng lòng tin lâu dài nơi người dân. Đây cũng là những ví dụ tham khảo cho Việt Nam khi hướng đến mục tiêu tiêu dùng và sản xuất bền vững trong thời gian tới. Cụ thể như sau:
Một là, chính phủ cần tạo cơ chế trong việc mở rộng hạ tầng tái chế - ban hành các chính sách về đầu tư và phát triển công nghệ tái chế tiên tiến cho các loại rác thải phức tạp. Đồng thời, thúc đẩy các công ty nội địa hợp tác chặt chẽ với các tổ chức môi trường, chính phủ và cộng đồng để thiết lập một hệ sinh thái xanh, sạch, an toàn, hướng đến mục tiêu tái chế rác thải hiệu quả.
Hai là, áp dụng các giải pháp cung ứng, vận chuyển liên quan đến logistics xanh. Các doanh nghiệp trong nước đặc biệt là trong lĩnh vực sản xuất và thương mại điện tử chủ động nghiên cứu và triển khai các phương pháp vận chuyển xanh như Anritsu Corporation nhằm hạn chế tác hại của vật liệu đóng gói. Về lâu dài, không chỉ tối ưu hóa lượng rác thải ra môi trường mà còn cắt giảm chi phí vận chuyển và vật liệu cho chính doanh nghiệp.
Ba là, tích hợp mục tiêu phát triển bền vững vào chiến lược cốt lõi của doanh nghiệp. Cần thiết lập lộ trình cho các doanh nghiệp (doanh nghiệp niêm yết, doanh nghiệp quy mô lớn, doanh nghiệp vừa và nhỏ) hoạt động tại Việt Nam công bố báo cáo phát triển bền vững liên quan đến các khía cạnh môi trường, xã hội và quản trị (ESG). Qua đó, thúc đẩy các tổ chức, doanh nghiệp nhìn nhận phát triển bền vững không chỉ là trách nhiệm mà còn là cơ hội kinh doanh và đổi mới công nghệ, tìm kiếm các vật liệu thay thế bền vững.
Bốn là, tăng cường chính sách thu hút doanh nghiệp đầu tư xanh nhằm tạo cơ hội việc làm và đào tạo kỹ năng xanh cho người lao động trong sản xuất. Chính phủ thực hiện thông qua các cơ chế về ưu đãi (thuế, lãi suất...) và khuyến khích (hỗ trợ thủ tục hành chính, pháp lý) cho các tập đoàn lớn của Việt Nam và các công ty nước ngoài đầu tư xanh vào các khu vực (tỉnh, thành phố) kém phát triển để tạo việc làm ổn định, phát triển nguồn nhân lực địa phương. Bên cạnh đó, phối với doanh nghiệp tổ chức các khóa học chương trình đào tạo chuyên sâu nhằm nâng cao kỹ năng cho người lao động địa phương, giúp người lao động tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Năm là tạo điều kiện cho việc tiêu chuẩn hóa các quy trình và công nghệ thân thiện với môi trường, như xây dựng cơ chế chia sẻ, nhượng quyền công nghệ cho các doanh nghiệp nhỏ để nhân rộng những tác động tích cực đến kinh tế - xã hội và môi trường. Ngoài ra, xem xét thành lập các hiệp hội hoặc liên minh công nghiệp để chia sẻ kiến thức, công nghệ và tài nguyên bền vững.
Thuỷ Trịnh
