Khủng hoảng năng lượng Trung Đông tạo cú hích chính trị và tài chính cho tham vọng chuyển đổi điện sạch.
Các hộ dân khác trong làng sẽ được cấp 400 tỷ won dưới hình thức vay vốn lãi suất thấp để đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án lắp đặt tấm pin năng lượng mặt trời. Ảnh: Hợp tác xã năng lượng mặt trời làng Guyang-ri.
Làng quê nhỏ và “cú lột xác” nhờ điện mặt trời
Theo tờ The Guardian, tại Guyang-ri, một ngôi làng nông nghiệp chỉ khoảng 70 hộ dân, cách Seoul chừng 90 phút di chuyển về phía Đông Nam, những bữa ăn trưa miễn phí đã trở thành nhịp sống quen thuộc. Sáu ngày mỗi tuần, người dân cùng nhau quây quần bên những mâm cơm cộng đồng, tất cả được tài trợ từ hệ thống điện mặt trời công suất 1 MW của làng, mang lại lợi nhuận ròng khoảng 10 triệu won (tương đương 6.800 USD) mỗi tháng.
Theo trưởng làng Jeon Joo-young, việc cùng ăn trưa mỗi ngày giúp cư dân gắn kết hơn, trò chuyện nhiều hơn và tạo nên sự đoàn kết mà trước đây khó có được. Ông cho biết, trước khi dự án điện mặt trời đi vào hoạt động năm 2022, Guyang-ri gần như không có nhà hàng, thiếu hạ tầng sinh hoạt chung và việc đi lại cũng hạn chế.
Nguồn thu từ năng lượng sạch đã thay đổi toàn diện đời sống nơi đây. Người dân có xe buýt phục vụ người cao tuổi, khu chơi bóng bàn và các hoạt động văn hóa cộng đồng. Đáng chú ý, thay vì chia lợi nhuận trực tiếp cho từng hộ, cả làng quyết định dùng nguồn tiền cho phúc lợi chung, một lựa chọn do chính cư dân thống nhất.
Guyang-ri hiện được xem là mô hình mẫu cho chương trình “Làng thu nhập điện mặt trời” đang mở rộng nhanh chóng tại Hàn Quốc. Chính phủ đặt mục tiêu xây dựng 2.500 làng kiểu này vào năm 2030, riêng năm nay dự kiến đạt 700 làng, tăng mạnh so với khoảng 150 trước đó.
Khủng hoảng Iran tạo áp lực chuyển đổi năng lượng
Động lực thúc đẩy chương trình này đến từ một yếu tố bên ngoài: căng thẳng tại Trung Đông, đặc biệt liên quan đến Iran. Hàn Quốc - quốc gia nhập khẩu hơn 90% năng lượng sơ cấp, trong đó khoảng 70% dầu thô đi qua eo biển Hormuz - đang đối mặt với rủi ro an ninh năng lượng ngày càng rõ rệt.
Tổng thống Lee Jae Myung nhiều lần cảnh báo sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch là điểm yếu nguy hiểm, thậm chí cho rằng “vận mệnh quốc gia” phụ thuộc vào quá trình chuyển đổi năng lượng.
Dù nhiều mục tiêu đã được đặt ra từ trước, như đạt 20% điện từ nguồn tái tạo vào năm 2030 và loại bỏ điện than vào năm 2040, giới chức cho biết khủng hoảng Iran đã khiến tốc độ triển khai tăng đáng kể, đi kèm với nguồn tài chính lớn hơn.
Chính phủ đã phân bổ khoảng 500 tỷ won trong ngân sách bổ sung cho chuyển đổi năng lượng, tập trung nâng cấp lưới điện và nâng tổng hỗ trợ hàng năm cho các dự án tái tạo lên mức kỷ lục 1.100 tỷ won (670 triệu USD). Ngoài ra, 400 tỷ won dưới dạng khoản vay lãi suất thấp cũng được dành riêng để đẩy nhanh chương trình làng điện mặt trời.
Bộ trưởng Khí hậu, Năng lượng và Môi trường Kim Sung-whan nhận định, xung đột tại Trung Đông đang khiến nhiều quốc gia tăng tốc chuyển đổi sang năng lượng sạch, và Hàn Quốc không thể đứng ngoài xu thế này.
Các tấm pin mặt trời nổi trên biển ở Goheung, Hàn Quốc. Ảnh: Getty Images
Những rào cản tồn tại
Tuy nhiên, đà mở rộng năng lượng tái tạo đang vấp phải rào cản lớn từ hạ tầng lưới điện. Các khu vực phía nam và Tây Nam, nơi tập trung nhiều dự án điện gió, điện mặt trời đã gần chạm ngưỡng công suất. Nhiều dự án phải chờ kết nối, thậm chí một phần công suất bị lãng phí.
Theo giáo sư kinh tế năng lượng Hong Jong Ho thuộc Đại học Quốc gia Seoul, cuộc khủng hoảng năng lượng của Hàn Quốc thực chất đã tồn tại từ trước xung đột Iran. Ông cho rằng giá điện được giữ ở mức thấp trong thời gian dài do trợ cấp của nhà nước, khiến người dân quen với việc sử dụng điện giá rẻ và làm giảm động lực đầu tư vào hạ tầng năng lượng sạch.
Tập đoàn Điện lực Hàn Quốc (Kepco), đơn vị gần như độc quyền trong sản xuất, truyền tải và phân phối điện, đang tập trung xây dựng các đường dây truyền tải cao áp từ miền Nam lên Seoul. Tuy nhiên, quá trình này có thể kéo dài hơn một thập kỷ và vấp phải phản đối từ người dân địa phương, những người cho rằng họ phải hy sinh đất đai mà không được hưởng lợi về giá điện.
Việc mở rộng điện mặt trời cũng làm lộ rõ sự phụ thuộc của Hàn Quốc vào chuỗi cung ứng từ Trung Quốc - quốc gia chiếm phần lớn thị phần tấm pin nhờ chi phí thấp. Chính phủ đã đưa ra các biện pháp như yêu cầu sử dụng module nội địa trong các dự án làng điện mặt trời và dự kiến áp dụng chứng nhận dấu chân carbon với hàng nhập khẩu.
Dù vậy, nhiều tổ chức môi trường cho rằng các chính sách hiện tại vẫn chưa đủ mạnh. Gahee Han, đại diện tổ chức Các giải pháp cho khí hậu (SFOC), nhận định chính phủ đã thể hiện ý định chính trị rõ ràng nhưng câu hỏi là liệu điều đó có chuyển hóa thành hành động cụ thể hay không.
Một nghịch lý được chỉ ra là trong khi dành khoảng 500 tỷ won cho chuyển đổi năng lượng, chính phủ lại chi tới 5.000 tỷ won để bù đắp giá nhiên liệu hóa thạch, bao gồm trợ cấp trực tiếp cho các nhà máy lọc dầu.
“Chính phủ vừa kìm hãm tín hiệu giá, vừa kêu gọi người dân tiết kiệm năng lượng”, bà Han nói, cho rằng điều này phản ánh tư duy vẫn bảo vệ ngành nhiên liệu hóa thạch.
Bên cạnh đó, một số nhà máy điện than được trì hoãn đóng cửa, các lò phản ứng hạt nhân được tái khởi động để đảm bảo ổn định lưới điện trong bối cảnh khủng hoảng Trung Đông. Nội các gần đây cũng xác nhận các khoản thanh toán công suất sẽ tiếp tục được duy trì cho 21 nhà máy điện than sau năm 2040 như nguồn dự phòng khẩn cấp.
Theo giới quan sát, Hàn Quốc đang đứng trước một “cửa sổ cơ hội” để tái cấu trúc hệ thống năng lượng. Tuy nhiên, việc tận dụng được cơ hội này hay không phụ thuộc vào quyết tâm cải cách thể chế và khả năng giải quyết các mâu thuẫn nội tại.
Khủng hoảng Trung Đông có thể là chất xúc tác mạnh mẽ, nhưng chính những rào cản trong nước mới là yếu tố quyết định tương lai năng lượng của Hàn Quốc.
Bảo Hân/Báo Tin tức và Dân tộc
