Kinh tế thế giới bước vào giai đoạn biến động phức tạp đặt ra thách thức lớn đối với nền kinh tế. Trong bối cảnh đó, việc giữ vững “giang sơn sản xuất” đòi hỏi ngành Công Thương phải bản lĩnh, linh hoạt và chủ động hơn bao giờ hết.
Nhìn lại chặng đường 2021 – 2025, đặc biệt là năm 2025 – năm bản lề trước thềm Đại hội XIV của Đảng, có thể khẳng định đây là giai đoạn đầy thử thách đối với kinh tế thế giới và Việt Nam. Đại dịch COVID-19 bùng phát, cạnh tranh chiến lược và xung đột địa chính trị giữa các nước lớn ngày càng gay gắt, sự dịch chuyển của chuỗi cung ứng toàn cầu, các chính sách thuế đối ứng của Chính phủ Hoa Kỳ… Tất cả tạo ra những “làn sóng ngầm” tác động sâu sắc tới trật tự kinh tế và thương mại toàn cầu.
Bản lĩnh trong sóng gió
Công nghiệp và thương mại Việt Nam đối diện với nhiều thách thức khó khăn trong giai đoạn vừa qua.
Dù đối mặt với hàng loạt cú sốc bên ngoài, ngành Công Thương vẫn hoàn thành và vượt nhiều chỉ tiêu quan trọng trong năm 2025 cũng như cả giai đoạn 2021 – 2025. Ngành tiếp tục là một trong những động lực chủ yếu thúc đẩy tăng trưởng, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển theo hướng tự chủ, hiện đại hóa, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế sâu rộng, hiệu quả.
Sản xuất công nghiệp phục hồi rõ nét và duy trì đà tăng trưởng khá, với tốc độ bình quân 6,1%/năm. Đáng chú ý, công nghiệp chế biến, chế tạo – “trái tim” của tăng trưởng công nghiệp, đạt mức tăng bình quân 6,9%/năm; quy mô toàn ngành tăng gần 1,5 lần so với đầu nhiệm kỳ. Tỷ lệ nội địa hóa tiếp tục được cải thiện; nhiều ngành công nghiệp mũi nhọn như điện tử, dệt may, da giày, chế biến nông sản đã hội nhập thành công, từng bước khẳng định vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Thương mại quốc tế ghi nhận những dấu mốc chưa từng có. Kim ngạch xuất nhập khẩu liên tục xác lập kỷ lục mới, riêng năm 2025 đạt trên 930 tỷ USD, gấp đôi so với đầu nhiệm kỳ. Nhiều mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam duy trì thứ hạng cao trên thị trường thế giới. Thặng dư thương mại được giữ vững ở mức cao, góp phần quan trọng vào cân đối vĩ mô, bổ sung dự trữ ngoại hối và củng cố niềm tin của thị trường, nhà đầu tư.
Song song với đó, thị trường trong nước tiếp tục phát triển ổn định, với tốc độ tăng trưởng bình quân 7,7%/năm, thực sự trở thành một trụ cột quan trọng của nền kinh tế. Việc bảo đảm đầy đủ nguồn cung nguyên, nhiên liệu và hàng hóa thiết yếu đã giúp thị trường trong nước phát huy vai trò “bệ đỡ”, hỗ trợ nền kinh tế đứng vững và phục hồi nhanh trước các cú sốc bên ngoài, đặc biệt trong giai đoạn cao điểm của đại dịch COVID-19. Thương mại điện tử tăng trưởng trên 20%/năm, đưa Việt Nam vào nhóm 10 quốc gia có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất thế giới, tạo động lực mới cho kinh tế số và chuyển đổi số doanh nghiệp.
Hội nhập kinh tế quốc tế được triển khai đồng bộ, thực chất và ngày càng hiệu quả. Việc tham gia 17 hiệp định thương mại tự do đã mở ra không gian thị trường gần 6 tỷ người tiêu dùng, góp phần đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, thu hút đầu tư nước ngoài, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và thúc đẩy tái cơ cấu nền kinh tế theo hướng hiện đại, bền vững.
Giữ vững nội lực trong “luật chơi” mới
Nhìn về tương lai, các chuyên gia nhận định kinh tế thế giới tiếp tục xu hướng "chấp nhận rủi ro để tăng trưởng", thương mại quốc tế bước vào giai đoạn nhiều bất ổn, khi các tiêu chuẩn thị trường ngày càng khắt khe, cạnh tranh không chỉ xoay quanh giá cả mà còn xoay quanh “luật chơi”.
Ông Trần Quốc Khánh, nguyên Thứ trưởng Bộ Công Thương, Thường trực Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ
Như ông Trần Quốc Khánh, nguyên Thứ trưởng Bộ Công Thương, Thường trực Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ, phân tích thực tế cho thấy, thương mại toàn cầu đang phải hứng chịu hàng loạt rủi ro. Nhu cầu không ổn định tại các thị trường lớn; sự trỗi dậy của chủ nghĩa dân tộc về kinh tế; những hạn chế trong vai trò điều phối của Tổ chức Thương mại Thế giới; bất ổn địa chính trị kéo dài; cùng các chính sách thương mại mang tính bảo hộ, đơn phương.
Theo chuyên gia, trong bối cảnh đó, yếu tố quyết định chính là nội lực – sự kết hợp giữa năng lực doanh nghiệp và sự điều hành thông minh, linh hoạt của các cấp quản lý, như cách Việt Nam đã thể hiện trong năm 2025.
“Dĩ bất biến, ứng vạn biến” trở thành phương châm hành động. Cái “bất biến” ở đây chính là chất lượng, hiệu quả của sản xuất – kinh doanh và năng lực điều hành.
Một sản phẩm có chất lượng cao, được sản xuất hiệu quả, tuân thủ các tiêu chuẩn xanh, bền vững, sẽ luôn có chỗ đứng trong thương mại toàn cầu, bất chấp môi trường biến động. Về điều hành, phản ứng kịp thời, ứng biến linh hoạt, đa dạng hóa đối tác, chủ động mở đường thị trường mới… chính là chìa khóa để xuất nhập khẩu Việt Nam phát triển bền vững trong “sóng lớn”.
Nhận diện thách thức để bứt phá
Cũng cần thẳng thắn nhìn nhận, bên cạnh những thành tựu nổi bật, ngành Công Thương còn các hạn chế, tồn tại cần khắc phục. Như Thứ trưởng Phan Thị Thắng đã chỉ ra trong phần trao đổi với báo chí đầu năm 2026, công nghiệp phát triển chưa đi vào chiều sâu, giá trị gia tăng còn thấp; thiếu các ngành công nghiệp nền tảng, công nghiệp vật liệu và công nghệ nguồn. Liên kết giữa doanh nghiệp trong nước và khu vực FDI chưa chặt chẽ; chuyển đổi xanh, chuyển đổi thông minh còn chậm.
Bà Phan Thị Thắng, Thứ trưởng Bộ Công Thương.
Hạ tầng và thể chế năng lượng chưa theo kịp yêu cầu phát triển, cơ cấu nguồn điện còn mất cân đối. Xuất khẩu vẫn phụ thuộc nhiều vào khu vực FDI và nguyên liệu nhập khẩu; thị trường và sản phẩm chưa đa dạng. Hạ tầng thương mại, logistics còn thiếu kết nối, chi phí cao; hiệu quả hội nhập kinh tế quốc tế chưa tương xứng với tiềm năng, thiếu các doanh nghiệp, ngành mũi nhọn đủ sức cạnh tranh và dẫn dắt ở tầm khu vực, toàn cầu.
Năm 2026 được dự báo sẽ là một năm rất thách thức đối với xuất khẩu của Việt Nam. Nền so sánh cao của năm 2025, cùng với tăng trưởng kinh tế và nhu cầu tiêu dùng suy giảm tại các thị trường lớn như Hoa Kỳ, EU, Trung Quốc, khiến dư địa tăng trưởng xuất khẩu bị thu hẹp. Trong khi đó, các biện pháp thuế quan, phòng vệ thương mại vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Theo ông Trần Quốc Khánh, trong bối cảnh ấy, việc kỳ vọng tăng trưởng xuất khẩu cao là không hợp lý. Điều quan trọng hơn là nâng cao chất lượng tăng trưởng, củng cố năng lực tự chủ của chuỗi cung ứng, phát triển công nghiệp hỗ trợ, gia tăng tỷ lệ nội địa hóa và giá trị gia tăng trong nước.
Với thị trường trong nước, dư địa vẫn còn lớn. Những chính sách quyết đoán như tiếp tục giảm thuế VAT, cải cách thuế thu nhập cá nhân theo hướng nâng mức giảm trừ gia cảnh và giảm số lượng các bước đánh thuế, thúc đẩy du lịch… sẽ tạo cơ sở để kỳ vọng sức mua phục hồi, đóng góp tích cực cho tăng trưởng GDP.
Một dư địa quan trọng khác của ngành Công Thương là lĩnh vực năng lượng, đặc biệt là các dự án nguồn điện và năng lượng tái tạo như điện gió ngoài khơi. Nếu các vướng mắc về cơ chế, chính sách, thủ tục được tháo gỡ kịp thời, hoàn toàn có thể kỳ vọng một làn sóng đầu tư mới trong năm 2026, qua đó tạo động lực tăng trưởng không chỉ cho một năm, mà cho cả giai đoạn dài hạn.
Giữ vững sản xuất trong một thế giới nhiều biến động không chỉ là nhiệm vụ trước mắt, mà là sứ mệnh chiến lược của ngành Công Thương. Điều đó đòi hỏi tư duy phát triển dài hạn, lấy nội lực làm gốc, lấy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số làm động lực, lấy doanh nghiệp làm trung tâm và lấy thị trường làm thước đo.
Với nền tảng đã được gây dựng, cùng quyết tâm đổi mới mạnh mẽ trong thời gian tới, ngành Công Thương hoàn toàn có cơ sở để tiếp tục giữ vững “giang sơn sản xuất”, góp phần thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, đưa Việt Nam bước vững vàng vào kỷ nguyên phát triển mới.
Minh Khôi
