Xung đột tại Trung Đông khiến nguồn cung dầu thô bị gián đoạn nghiêm trọng, đẩy giá dầu tăng cao, không chỉ gây áp lực lạm phát mà còn đe dọa làm chậm tăng trưởng kinh tế toàn cầu, đặc biệt tại Mỹ.
Các chuyên gia cảnh báo nguy cơ đình lạm - lạm phát cao đi kèm tăng trưởng trì trệ, khiến Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (FED) đứng trước tình trạng tiến thoái lưỡng nan.
Giá dầu tăng mạnh, làm gia tăng áp lực lạm phát, khiến FED tiếp tục giữ nguyên lãi suất trong cuộc họp vừa qua. Nguồn: Fed/CNBC.
Cú sốc dầu mỏ
Xung đột tại Trung Đông, đặc biệt là nguy cơ gián đoạn kéo dài vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz đã khiến thị trường năng lượng phản ứng mạnh do có khoảng 20% nguồn cung dầu và khí đốt toàn cầu đi qua tuyến hàng hải này.
Trong những ngày đầu tháng 3/2026, giá dầu Brent đã vượt mốc 100 USD/thùng, thậm chí có thời điểm tiến sát 120 USD/thùng khi nhà đầu tư lo ngại nguồn cung bị thắt chặt. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), cuộc xung đột Trung Đông đã gây ra một trong những cú sốc nguồn cung lớn nhất trong lịch sử thị trường dầu, với hơn 10 triệu thùng/ngày bị gián đoạn.
Các nhà kinh tế cho rằng cú sốc dầu mỏ có tác động trực tiếp tới lạm phát. Theo ước tính của Capital Economics, khi giá dầu tăng 5% có thể khiến lạm phát tại các nền kinh tế phát triển tăng thêm khoảng 0,1 điểm phần trăm. Không chỉ lạm phát, tăng trưởng kinh tế cũng chịu ảnh hưởng tiêu cực. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) ước tính giá dầu tăng 10% có thể khiến GDP toàn cầu giảm từ 0,1–0,2%.
Theo ông Kaspar Hense, Quản lý danh mục tại RBC BlueBay Asset Management, nếu xung đột Trung Đông kéo dài và giá dầu tiếp tục tăng, có thể sẽ kéo theo nguy cơ đình lạm kiểu thập niên 1970. “Đây là kịch bản đặc biệt khó đối với các ngân hàng trung ương vì hai mục tiêu chính sách kiềm chế lạm phát và hỗ trợ tăng trưởng trở nên mâu thuẫn”, ông Kaspar Hense nhấn mạnh.
FED hiện có hai mục tiêu gồm ổn định giá cả và đảm bảo việc làm. Tuy nhiên, cú sốc dầu mỏ khiến hai mục tiêu này trở nên xung đột. Nếu FED tăng lãi suất để kiềm chế lạm phát, nền kinh tế vốn đang chậm lại có thể rơi vào suy thoái sâu hơn. Ngược lại, nếu FED giảm lãi suất để hỗ trợ tăng trưởng, lạm phát có thể tăng mạnh do giá năng lượng cao. Đây cũng chính là lý do FED giữ nguyên lãi suất trong cuộc họp vừa qua.
Lãi suất của FED qua các năm.
Nhóm chuyên gia thuộc Bank of America cũng cảnh báo rằng giá dầu tăng có thể khiến FED phải điều chỉnh dự báo lạm phát lên cao hơn, đồng nghĩa với khả năng duy trì lãi suất ở mức cao trong thời gian dài.
Cú sốc dầu mỏ thường khiến nhà đầu tư tìm đến tài sản an toàn, trong đó đồng USD vẫn là nơi trú ẩn chính của dòng vốn toàn cầu. Hơn nữa, nếu FED duy trì lãi suất cao, đồng USD có thể tiếp tục mạnh lên so với các đồng tiền khác. Điều này sẽ kéo theo các hệ quả lớn: dòng vốn toàn cầu quay lại Mỹ, gây áp lực rút vốn khỏi các thị trường mới nổi; chi phí vay nợ bằng USD tăng lên đối với các nền kinh tế đang phát triển và gây áp lực giảm giá đối với các đồng tiền châu Á.
Tác động đối với Việt Nam
Đối với Việt Nam, cú sốc giá dầu và khả năng FED duy trì lãi suất cao kéo dài có thể tạo ra những tác động lan tỏa đáng kể thông qua ba kênh chính: lạm phát, tỷ giá và dòng vốn. Cụ thể, giá dầu leo thang sẽ làm gia tăng áp lực lạm phát; FED duy trì lãi suất cao kéo dài sẽ hỗ trợ cho USD, qua đó làm tăng tỷ giá USD/VND, đồng thời khiến dòng vốn ngoại có thể chuyển hướng.
Tuy nhiên, nhờ nền tảng vĩ mô ổn định, dự trữ ngoại hối tương đối vững và chính sách tiền tệ linh hoạt của Ngân hàng Nhà nước, nhiều chuyên gia cho rằng Việt Nam vẫn có khả năng kiểm soát được những cú sốc bên ngoài.
Trong bối cảnh này, khả năng thích ứng và chủ động nắm bắt thông tin thị trường sẽ quyết định mức độ tận dụng được “khoảng trống” mà sự dịch chuyển của chuỗi cung ứng toàn cầu đang tạo ra.
Đối với các doanh nghiệp, khi chi phí năng lượng và logistics tăng, trong khi đồng USD mạnh lên khiến chi phí nhập khẩu đầu vào đắt đỏ hơn, buộc doanh nghiệp phải điều chỉnh chiến lược để thích ứng.
Theo bà Nguyễn Thị Thu Hà, Chuyên gia tư vấn của Quỹ đầu tư tác động Rabo Foundation (thuộc Rabobank, Hà Lan), tác động của giá dầu và lạm phát toàn cầu không xảy ra ngay lập tức nhưng sẽ “thẩm thấu” dần vào toàn bộ chuỗi sản xuất, thương mại. Do đó, các doanh nghiệp Việt Nam cần tập trung vào các giải pháp bền vững; đồng thời rà soát lại dây chuyền sản xuất, tận dụng các nguồn năng lượng tái tạo cũng như quản trị rủi ro thông qua việc chia sẻ tổn thất với đối tác.
“Các doanh nghiệp cần thay đổi tư duy, từ việc phụ thuộc vào nguồn cung sẵn có sang việc chủ động ứng phó với sự đứt gãy cung ứng dài hạn”, bà Hà cho biết.
Trong khi đó, ông Phan Hữu Trọng Nhân, Giám đốc Công ty TNHH TM-DV XNK Việt Argo cho rằng, các doanh nghiệp cần thích ứng linh hoạt, cũng như chủ động khai thác lợi thế giao thương của Việt Nam để chuyển hướng sang các thị trường như Australia, New Zealand, Nhật Bản, Nga… khi các khu vực khác gặp khó khăn.
Đặc biệt, trong bối cảnh chi phí tăng, doanh nghiệp không thể chỉ dựa vào mở rộng quy mô mà cần tập trung nhiều hơn vào công nghệ, tiết kiệm năng lượng và quản trị rủi ro thị trường để duy trì khả năng cạnh tranh.
Cẩm Anh
