Đề xuất mới của Nghị viện châu Âu (EP) trao thêm quyền cho Ủy ban châu Âu (EC) trong việc kiểm soát xuất khẩu vũ khí của các nước thành viên đang làm dấy lên tranh cãi. Đặc biệt là Pháp, quốc gia cương quyết bảo vệ chủ quyền và quyền tự chủ chiến lược.

Tàu đổ bộ mang trực thăng lớp Mistral của Pháp. Ảnh: XINHUA

EP muốn chuyển giao quyền giám sát và kiểm soát giấy phép xuất khẩu vũ khí sang quốc gia thứ ba cho EC. Các nhà lập pháp Liên minh châu Âu (EU) lập luận rằng, trước những biến động an ninh phức tạp hiện nay, việc thiết lập một quy trình phê duyệt và chứng nhận đồng bộ ở cấp liên minh là cấp thiết để đảm bảo tính thống nhất trong chính sách đối ngoại và quốc phòng chung.

Theo báo Pháp La Tribune, đối với Pháp, đề xuất này là thách thức trực diện đến lợi ích cốt lõi của quốc gia. 5 năm gần đây, Pháp là nước xuất khẩu vũ khí lớn thứ hai thế giới, chỉ sau Mỹ. Kiểm soát xuất khẩu quốc phòng không chỉ là vấn đề kinh tế mà còn gắn chặt với chính sách đối ngoại, các quan hệ đối tác chiến lược và vị thế địa chính trị của Paris. Trước đó, Pháp đã từng phản đối thành công các nỗ lực tương tự từ phía EC, nhưng lần này vấn đề được đưa trở lại thông qua EP.

Một số ý kiến tại Pháp cho rằng đề xuất của EC đồng nghĩa với việc từ bỏ một phần chủ quyền quốc gia trong lĩnh vực đặc biệt nhạy cảm. Nếu quyền quyết định xuất khẩu các hệ thống vũ khí bị chuyển lên cấp liên minh, các thỏa thuận chiến lược với đối tác ngoài EU, trong đó có các hợp đồng lớn giữa Pháp và Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) sẽ bị ảnh hưởng trực tiếp.

Đề xuất sửa đổi trên cũng làm dấy lên lo ngại về nguy cơ cạnh tranh không lành mạnh trong nội bộ ngành công nghiệp quốc phòng châu Âu. Theo ông Nicolas Ravailhe, cố vấn các dự án chiến lược, pháp lý và kinh tế, các quy định mới có thể kích hoạt một “cuộc chiến kinh tế” giữa các doanh nghiệp quốc phòng, làm suy yếu hoặc loại bỏ một số đối thủ, thậm chí tạo điều kiện cho lợi ích của các công ty ngoài liên minh chen chân.

Ngoài ra, giới chuyên gia cũng cho rằng đề xuất mới có nguy cơ đi ngược lại lập trường chung năm 2008 của Hội đồng châu Âu - văn bản vốn được coi là nền tảng pháp lý tối cao trong kiểm soát vũ khí. Theo quy định hiện hành này, các quốc gia thành viên được bảo lưu quyền tự quyết và trực tiếp kiểm soát việc xuất khẩu khí tài dựa trên danh mục chung của khối. Việc áp dụng một cơ chế tập trung cấp châu Âu được cho là sẽ phá vỡ nguyên tắc này.

Trong vài năm trở lại đây, EU xem việc tái cấu trúc công nghiệp quốc phòng là trọng tâm trong chiến lược tự chủ chiến lược. Không chỉ dừng lại ở việc tăng ngân sách, EU đã chuyển dịch sang mô hình mua sắm tập trung và phát triển công nghệ đột phá. Liên minh cũng đang chạy đua với thời gian để củng cố các mảng yếu nhất là phòng không, tác chiến không người lái và tên lửa chiến lược tầm xa.

Dù từng có ưu thế trong thời kỳ cơ giới hóa, ngành công nghiệp quốc phòng châu Âu đang tụt hậu trong cuộc đua công nghệ số, bị bỏ xa trong các lĩnh vực then chốt như trí tuệ nhân tạo (AI), siêu máy tính, vi mạch bán dẫn...Việc điều phối chính sách, sử dụng nguồn lực nghiên cứu và phát triển (R&D) giữa các thành viên EU thấp hơn so với Mỹ. Nguồn vốn đầu tư vẫn chủ yếu đổ vào các ngành công nghiệp truyền thống như ô tô, thay vì các lĩnh vực mang tính đột phá như internet vạn vật (IoT), AI, máy tính lượng tử.

PHƯƠNG NAM

Link gốc