Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) đang gặp khó khăn khi lạm phát vượt mục tiêu, buộc tổ chức này phải cân nhắc tăng lãi suất trong khi kinh tế Khu vực đồng tiền chung châu Âu (Eurozone) đối mặt rủi ro suy thoái.
Áp lực từ chi phí năng lượng tăng cao do xung đột địa chính trị khiến công cụ chính sách truyền thống khó hiệu quả, tạo ra "tiến thoái lưỡng nan" giữa kiềm chế lạm phát và hỗ trợ tăng trưởng.
Ngân hàng Trung ương châu Âu thận trọng trước áp lực lạm phát. Nguồn ảnh: Tekedia.com
Dù lạm phát tại Khu vực đồng tiền chung châu Âu được dự báo vượt mục tiêu 2% trong năm 2026, ECB vẫn chưa vội thắt chặt chính sách tiền tệ. Thị trường tài chính đã bắt đầu đặt cược vào khả năng tăng lãi suất, với kỳ vọng lãi suất chủ chốt có thể đạt ít nhất 2,5% vào cuối năm nay.
Vấn đề không chỉ nằm ở mức lạm phát, mà ở bản chất của nó. Áp lực giá hiện nay chủ yếu đến từ phía cung, đặc biệt là năng lượng, thay vì nhu cầu nội địa. Rủi ro gián đoạn nguồn cung dầu và khí đốt qua eo biển Hormuz, trong bối cảnh xung đột Iran leo thang, đã đẩy chi phí vận tải, sản xuất và tiêu dùng tăng mạnh.
Theo Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF), trong một kịch bản cực đoan, việc gián đoạn dòng chảy năng lượng có thể khiến nguồn cung dầu và khí đốt toàn cầu sụt giảm khoảng 20%, buộc các tổ chức tài chính phải hạ dự báo tăng trưởng và nâng dự báo lạm phát. Nếu kịch bản này xảy ra, ECB có thể đối mặt với nguy cơ tái lập trạng thái đình lạm - tức tăng trưởng trì trệ đi cùng lạm phát cao - vốn là tình huống đặc biệt khó xử đối với mọi ngân hàng trung ương.
Sự khác biệt này mang tính quyết định đối với chính sách tiền tệ. Tăng lãi suất có thể làm giảm nhu cầu, nhưng không thể giải quyết tình trạng thiếu hụt nguồn cung. Điều đó đồng nghĩa với việc ECB có nguy cơ làm chậm tăng trưởng mà không kiểm soát được lạm phát - một bài toán chính sách ngày càng khó xử.
Biên bản cuộc họp tháng 3-2026 được công bố ngày 17-4 cho thấy, ECB nhận thức rõ rủi ro này. Dù cảnh báo nguy cơ lạm phát gia tăng do cú sốc năng lượng, cơ quan này vẫn giữ nguyên lãi suất ở mức 2%, với lập luận rằng chưa có đủ bằng chứng cho thấy áp lực giá sẽ lan rộng hoặc kéo dài bất thường. Quyết định này cho thấy, ECB hiện ưu tiên tránh phản ứng quá mức trước một cú sốc mà bản chất có thể chỉ mang tính tạm thời.
Thay vì phản ứng theo các kịch bản tiêu cực, ECB lựa chọn cách tiếp cận dựa trên dữ liệu. Các chỉ số như kỳ vọng lạm phát, giá bán của doanh nghiệp, lợi nhuận, thị trường lao động và lạm phát cơ bản sẽ quyết định bước đi tiếp theo.
Trả lời Đài CNBC, Chủ tịch Bundesbank và là thành viên Hội đồng quản trị ECB Joachim Nagel cho rằng, các nhà hoạch định chính sách đang phải đối mặt với nhiều kịch bản trái chiều, khi biến động giá dầu và căng thẳng địa chính trị có thể nhanh chóng làm thay đổi triển vọng kinh tế.
Phát biểu ngày 14-4 tại Washington (Mỹ) bên lề Hội nghị mùa xuân của Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB), Chủ tịch Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) Christine Lagarde cho biết, nền kinh tế Khu vực đồng tiền chung châu Âu hiện đang nằm giữa kịch bản cơ sở và kịch bản tiêu cực mà ECB xây dựng, trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông kéo dài hơn sáu tuần đã làm gia tăng chi phí năng lượng và gây áp lực lên triển vọng tăng trưởng.
Mặc dù lạm phát tại châu Âu đã vượt mục tiêu 2%, lãnh đạo ECB cho rằng, các yếu tố hiện tại chưa đủ để biện minh cho việc thắt chặt chính sách tiền tệ ngay lập tức. Theo bà Christine Lagarde, ECB vẫn duy trì định hướng chính sách dựa trên mục tiêu ổn định giá cả gắn với ổn định tài chính.
Trong bối cảnh tăng trưởng vẫn yếu và chi phí vay vốn ở mức cao, ECB buộc phải cân nhắc kỹ lưỡng giữa kiểm soát lạm phát và duy trì đà phục hồi kinh tế. Thực chất, đây không còn chỉ là bài toán điều chỉnh lãi suất, mà là bài toán quản trị rủi ro vĩ mô trong môi trường nhiều cú sốc chồng lấn.
Bài toán hiện tại không chỉ là thời điểm tăng lãi suất, mà là hiệu quả của chính sách. Khi lạm phát đến từ phía cung, việc siết chặt tiền tệ có thể làm chậm tăng trưởng mà không hạ nhiệt giá cả, qua đó đặt ECB vào một trong những tình thế chính sách khó khăn nhất trong nhiều năm. Về ngắn hạn, thách thức lớn không chỉ là ECB có tăng lãi suất hay không, mà còn là liệu cơ quan này có thể duy trì được uy tín kiểm soát lạm phát mà không làm tổn hại thêm triển vọng tăng trưởng vốn đã mong manh của Eurozone.
Phương Dung
