Doanh nghiệp, tổ chức chỉ được sử dụng 1 tài khoản giao dịch chứng khoán để giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon ở sàn giao dịch carbon trong nước.

Thông tin do Bộ Tài chính đưa ra tại Khóa đào tạo "Tuyên truyền, phổ biến chính sách, quy định pháp luật về xây dựng thị trường carbon trong nước", diễn ra ngày 13/4 tại Hà Nội.

Hoạt động nằm trong khuôn khổ Dự án Hỗ trợ kỹ thuật “Nâng cao năng lực cho Bộ Tài chính trong nghiên cứu mô hình và chuẩn bị vận hành thử nghiệm sàn giao dịch tín chỉ carbon tại Việt Nam” do Văn phòng dịch vụ dự án Liên hợp quốc (UNOPS) tài trợ.

Chuẩn bị vận hành sàn giao dịch carbon

Sàn giao dịch carbon là nơi thực hiện các giao dịch trao đổi hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon. Theo bà Vũ Thị Châu Quỳnh, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Tài chính): Thời gian qua, Bộ Tài chính đã phối hợp chặt chẽ với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cùng các bộ, ngành liên quan để xây dựng, hoàn thiện khung chính sách, pháp luật; cũng như chuẩn bị các điều kiện cần thiết để sẵn sàng vận hành thí điểm sàn giao dịch carbon trong nước. Điều này nhằm đảm bảo hoạt động giao dịch diễn ra minh bạch, công khai và an toàn cho các chủ thể tham gia.

Ông Phạm Nam Hưng, Phòng Thị trường carbon, Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, nếu cơ sở phát thải vượt mức cho phép sẽ phải mua thêm hạn ngạch theo quy định pháp luật. Ngược lại, nếu giảm phát thải hiệu quả, doanh nghiệp có thể tiết kiệm hoặc bán lại hạn ngạch dư thừa để thu lợi nhuận. Ảnh: Trung Nguyên.

Về hàng hóa giao dịch trên sàn gồm hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon, ông Phạm Nam Hưng, Phòng Thị trường carbon, Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết: Hạn ngạch phát thải hiện đã được phân bổ cho 110 cơ sở phát thải lớn trong lĩnh vực nhiệt điện, sắt thép và xi măng, với tổng lượng phân bổ hơn 500 triệu tấn trong giai đoạn 2025 - 2026. Nếu cơ sở phát thải vượt mức cho phép sẽ phải mua thêm hạn ngạch theo quy định pháp luật. Ngược lại, nếu giảm phát thải hiệu quả, doanh nghiệp có thể tiết kiệm hoặc bán lại hạn ngạch dư thừa để thu lợi nhuận.

Về tín chỉ carbon, các doanh nghiệp và nhà đầu tư có thể phát triển các dự án giảm phát thải để tạo ra tín chỉ, sau đó đưa vào thị trường. Đáng chú ý, Việt Nam cho phép các doanh nghiệp sử dụng tín chỉ carbon để bù trừ cho phần phát thải vượt hạn ngạch, với tỷ lệ lên tới 30%. Đây là điểm khác biệt so với một số thị trường quốc tế nhằm tạo điều kiện linh hoạt cho doanh nghiệp trong giai đoạn đầu chuyển đổi, đầu tư giảm phát thải.

“Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, hạn ngạch phát thải có xu hướng ngày càng siết chặt. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp phải chủ động thích ứng, đồng thời tăng cường đầu tư đổi mới công nghệ ngay từ bây giờ”, ông Hưng nhấn mạnh.

Lưu ý đối với các dự án tạo tín chỉ carbon, ông Hưng cho biết, có 3 loại tín chỉ đủ điều kiện đưa vào giao dịch ở thị trường carbon trong nước, đó là tín chỉ theo cơ chế trao đổi, bù trừ tín chỉ carbon trong nước; cơ chế song phương, đa phương theo Điều 6.2 Thỏa thuận Paris và cơ chế theo Điều 6.4 Thỏa thuận Paris.

Các tín chỉ theo cơ chế quốc tế như: Verra, Gold Stanrdart... nếu không đáp ứng các điều kiện đưa vào thị trường trong nước vẫn có thể trao đổi trên thị trường quốc tế theo quy định tại Nghị định số 112/2026/NĐ-CP ngày 1/4/2026 của Chính phủ. Tuy nhiên, tổ chức có chương trình, dự án tạo tín chỉ phải đăng ký số lượng tín chỉ trên Hệ thống đăng ký quốc gia nhằm phục vụ công tác quản lý phát thải trên phạm vi lãnh thổ Việt Nam.

Chỉ dùng duy nhất 1 tài khoản giao dịch 

Thông tin cụ thể về sàn giao dịch carbon trong nước theo Nghị định 29/2026/NĐ-CP ngày 19/1/2026 của Chính phủ, ông Đỗ Thanh Lâm, đại diện Vụ Pháp chế, Bộ Tài chính cho biết: Sàn được thiết kế nhằm thiết lập cơ chế xác định giá minh bạch, phản ánh đúng cung cầu của thị trường. Mô hình vận hành được xây dựng trên nền tảng hạ tầng sẵn có của thị trường chứng khoán.

Cụ thể, Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội sẽ đảm nhiệm chức năng tổ chức giao dịch; Tổng Công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VDSC) thực hiện lưu ký và thanh toán. Chủ thể tham gia giao dịch chính là các doanh nghiệp trao đổi hạn ngạch phát thải; các doanh nghiệp, tổ chức, nhà đầu tư trao đổi tín chỉ carbon; cùng các tổ chức trung gian hỗ trợ giao dịch (công ty chứng khoán và ngân hàng thanh toán). 

Cách tiếp cận này giúp tận dụng tối đa hệ thống công nghệ, kinh nghiệm quản lý và nguồn nhân lực đã được kiểm chứng, qua đó tiết kiệm chi phí xã hội và rút ngắn thời gian triển khai. Việc áp dụng các chuẩn mực vận hành của thị trường chứng khoán cũng góp phần nâng cao tính an toàn, bảo mật và giảm thiểu rủi ro thanh toán. Ông Lâm nhấn mạnh, các hành vi thao túng thị trường, cung cấp thông tin sai lệch hoặc lợi dụng kẽ hở để trục lợi đều bị nghiêm cấm và sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định.

Theo bà Nguyễn Thị Thu Hà, Giám đốc phòng Thị trường chứng khoán phái sinh, Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội), doanh nghiệp, tổ chức muốn tham gia giao dịch bắt buộc phải có mã số thuế và hoàn tất đăng ký trên Hệ thống đăng ký quốc gia của Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Do tận dụng nền tảng hạ tầng chứng khoán sẵn có, chủ thể giao dịch cần có tài khoản tại các công ty chứng khoán và chỉ được sử dụng 1 tài khoản giao dịch chứng khoán. Họ cũng phải có đủ tiền khi đặt lệnh mua và đủ hàng hóa hạn ngạch phát thải khí nhà kính/tín chỉ carbon khi đặt lệnh bán. Các doanh nghiệp, tổ chức có thể sử dụng ngay tài khoản chứng khoán hiện có để tham gia sàn, trường hợp chưa có tài khoản cần mở mới. Bà Hà cũng cho biết sẽ có sự tách biệt rõ ràng giữa thị trường carbon và thị trường chứng khoán để đảm bảo tính chuyên biệt, minh bạch trong quản lý.

Tại buổi tập huấn, bà Đặng Hồng Hạnh - Giám đốc Điều hành VNEEC, Trưởng nhóm Tư vấn đã trình bày chi tiết về lộ trình tham gia thị trường carbon tại Việt Nam, tập trung phân tích những thách thức mà doanh nghiệp phải đối mặt khi tiếp cận hệ thống trao đổi hạn ngạch phát thải cùng vai trò then chốt của các cơ chế quản lý vận hành. Bên cạnh khung pháp lý mới nhất, khóa đào tạo cũng mở rộng góc nhìn quốc tế thông qua các bài học thực tiễn về công cụ ổn định thị trường, cơ chế giám sát và quản trị rủi ro trên sàn giao dịch từ những thị trường carbon tiên phong của Liên minh châu Âu, Vương quốc Anh, Trung Quốc. 

Ông John Robert Cotton, Phó Giám đốc, Chương trình Đối tác Chuyển dịch Năng lượng Đông Nam Á (ETP) đánh giá cao sự phối hợp chặt chẽ giữa Bộ Tài chính cùng các bộ, ngành trong việc xây dựng khung thể chế và định hướng vận hành sàn giao dịch carbon, thể hiện cam kết mạnh mẽ của Việt Nam đối với mục tiêu Net zero. Những trao đổi thực tiễn từ các chuyên gia sẽ tiếp tục nâng cao hiệu quả chương trình, tạo động lực thúc đẩy thị trường carbon Việt Nam phát triển bền vững trong thời gian tới.

Link gốc