Doanh nghiệp Việt trước thách thức chuyển đổi xanh và bài toán tài chính

Hãy là người đầu tiên thích bài này

Câu hỏi lớn nhất đặt ra cho cộng đồng doanh nghiệp Việt không còn là 'có nên chuyển đổi xanh hay không', mà là 'làm thế nào để chuyển đổi xanh mà không phá vỡ bài toán tài chính'.

Một tòa nhà tiết kiệm năng lượng vừa đưa vào hoạt động tại TP.HCM - Ảnh: ANH TUẤN

Đó là vấn đề được nhiều chuyên gia tham gia thảo luận tại diễn đàn Green Innovation Summit - The Innovation Insider #2, với chủ đề “Năng lượng thông minh cho sản xuất bền vững: Xu hướng 2026?”, vừa diễn ra tại TP.HCM.

Khi chuyển đổi xanh là yếu tố bắt buộc

Năm 2026, nhiều đạo luật của châu Âu liên quan đến kinh tế xanh như: Chỉ thị về thẩm định chuỗi cung ứng; Cơ chế điều chỉnh biên giới Carbon; Hộ chiếu sản phẩm kỹ thuật số, chuyển từ giai đoạn định hướng sang thực thi.

Nhiều chuyên gia trong lĩnh vực kinh tế nhận định điều này đồng nghĩa với việc toàn bộ chuỗi cung ứng - từ doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp xuất khẩu đến SME nội địa - đều bị kéo vào một “luật chơi mới”, nơi dữ liệu phát thải, minh bạch năng lượng và trách nhiệm ESG (môi trường - xã hội - quản trị) trở thành điều kiện bắt buộc để tồn tại.

Bà Lê Nguyễn Duy Oanh - Phó giám đốc Trung tâm Phát triển công nghiệp hỗ trợ (CSID), Sở Công Thương TP.HCM - cho rằng một trong những thách thức lớn nhất của doanh nghiệp Việt Nam hiện nay không chỉ nằm ở chi phí đầu tư, mà quan trọng hơn là sự thiếu vắng một khung hành động rõ ràng cho quá trình chuyển đổi.

Từ kinh nghiệm nhiều năm đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp công nghiệp trên địa bàn TP.HCM, bà Duy Oanh khuyến nghị các doanh nghiệp cần chủ động nghiên cứu và từng bước tích hợp các công nghệ mới, đặc biệt là năng lượng xanh, năng lượng tái tạo, song song với việc phát triển nguồn nhân lực sẵn sàng cho chuyển đổi kép “xanh và số”.

Theo bà, những định hướng này sẽ góp phần hình thành một hệ sinh thái chuyển đổi đủ điều kiện, giúp doanh nghiệp không chỉ chủ động thích ứng mà còn đo lường được lợi ích kinh tế thực chất, qua đó góp phần vào lực đẩy chung của vai trò đầu tàu kinh tế của TP.HCM trong giai đoạn phát triển mới.

Bắt đầu từ những điều đơn giản

Từ góc nhìn thị trường quốc tế, Bà Phạm Thị Ngọc Thủy - Giám đốc Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV) - chỉ ra một thực tế: năm 2026 sẽ là thời điểm “phân hóa” rõ rệt giữa các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo bà Thủy, khi các cơ chế mới được áp dụng đồng loạt, doanh nghiệp không còn nhiều “vùng đệm” để trì hoãn. Việt Nam hiện vẫn là nền kinh tế có cường độ phát thải trên một đơn vị GDP cao hơn mức bình quân của nhóm nước thu nhập trung bình.

Nếu không sớm chuẩn bị dữ liệu carbon, hệ thống đo lường và quản trị ESG, doanh nghiệp không chỉ chịu chi phí thuế cao hơn mà còn có nguy cơ bị loại khỏi chuỗi cung ứng - một rủi ro mang tính cấu trúc, không dễ đảo ngược. Từ đó các chuyên gia nhấn mạnh xanh hóa không còn là câu chuyện hình ảnh hay truyền thông, mà là bài toán quản trị rủi ro sống còn.

Chia sẻ kinh nghiệm của mình, ông Giang Ngọc Phương - Phó tổng giám đốc Công ty cổ phần KCN Hiệp Phước, TP.HCM - cho rằng chuyển đổi xanh hiện nay là một cuộc đua sinh tồn trước áp lực khắt khe từ thị trường Âu - Mỹ. Tuy nhiên rào cản về vốn không nên là lý do để doanh nghiệp chần chừ.

Thực tế tại KCN Hiệp Phước - nơi 74% doanh nghiệp đã sẵn sàng nhập cuộc - chính là chưa cần đến những công nghệ triệu đô, doanh nghiệp có thể bắt đầu ngay từ việc “quản trị vận hành tinh gọn”.

Theo ông Phương, chỉ bằng cách tối ưu hóa những hệ thống cốt lõi như lò hơi hay mạng lưới điện nội bộ, một doanh nghiệp đã có thể cắt giảm tới 35% điện năng tiêu thụ. Đây là bài học về sự thực dụng trong kinh doanh: xanh hóa từ tư duy quản trị trước khi xanh hóa bằng công nghệ đắt tiền.