Căng thẳng Trung Đông đang tác động đến câu chuyện xuất khẩu của nhiều doanh nghiệp Việt, trong đó có doanh nghiệp gỗ và rau quả.

Xuất khẩu gỗ duy trì tăng trưởng, nhưng thách thức gia tăng

Ngành gỗ Việt Nam tiếp tục ghi nhận đà tăng trưởng tích cực trong bối cảnh thương mại toàn cầu còn nhiều biến động. Tuy vậy, cùng với việc mở rộng xuất khẩu, doanh nghiệp trong ngành đang phải đối mặt với áp lực ngày càng lớn từ chi phí logistics gia tăng và các rủi ro địa chính trị ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng quốc tế.

Theo ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương), năm 2025 đánh dấu cột mốc quan trọng khi kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ đạt khoảng 17,2 tỷ USD, lần đầu tiên vượt ngưỡng 17 tỷ USD, tăng gần 6% so với năm 2024. Kết quả này đạt được trong bối cảnh nhu cầu tại nhiều thị trường lớn phục hồi chưa đồng đều, trong khi các tiêu chuẩn về truy xuất nguồn gốc, phát thải và phát triển bền vững ngày càng được siết chặt.

Căng thẳng Trung Đông ảnh hưởng đến các doanh nghiệp xuất khẩu tới khu vực này. Ảnh: Báo Thanh Niên.

Mỹ tiếp tục là thị trường xuất khẩu lớn nhất của ngành gỗ Việt Nam với kim ngạch khoảng 9,46 tỷ USD, chiếm hơn 55% tổng giá trị xuất khẩu toàn ngành. Nhật Bản đứng thứ hai với hơn 2,15 tỷ USD, tiếp theo là Trung Quốc với khoảng 2,08 tỷ USD. Nhóm thị trường này đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì tốc độ tăng trưởng ổn định của ngành.

Ở góc độ sản phẩm, cơ cấu xuất khẩu cũng đang chuyển dịch theo hướng gia tăng giá trị. Nhóm nội thất gỗ hiện chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng kim ngạch, phản ánh sự cải thiện về năng lực thiết kế, chế biến sâu và khả năng đáp ứng các đơn hàng có yêu cầu kỹ thuật cao của doanh nghiệp Việt Nam. Điều này giúp ngành gỗ từng bước nâng vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Đà tăng trưởng tiếp tục được duy trì sang năm 2026. Riêng trong tháng 1/2026, kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ ước đạt khoảng 1,6 tỷ USD, tăng 12,5% so với cùng kỳ năm trước. Theo cơ quan quản lý, kết quả này cho thấy doanh nghiệp đã chủ động thích ứng với biến động thị trường thông qua đa dạng hóa đơn hàng, mở rộng phân khúc khách hàng và tối ưu hóa chuỗi cung ứng.

Song song với mở rộng quy mô xuất khẩu, ngành gỗ cũng đang chuyển dịch theo hướng phát triển bền vững. Việc tăng cường sử dụng gỗ có chứng chỉ hợp pháp, thúc đẩy chuyển đổi số trong quản trị và xúc tiến thương mại, cùng các giải pháp sản xuất xanh, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải đang tạo nền tảng dài hạn cho tăng trưởng của ngành. Nhờ đó, Việt Nam từng bước khẳng định vai trò là một trong những trung tâm sản xuất và cung ứng đồ gỗ, nội thất quan trọng trên thế giới.

Chi phí vận chuyển leo thang gây áp lực lên doanh nghiệp xuất khẩu

Dù triển vọng xuất khẩu vẫn tích cực, doanh nghiệp trong ngành gỗ đang đối diện nhiều thách thức, trong đó nổi bật là chi phí logistics gia tăng và sự bất ổn của chuỗi cung ứng toàn cầu.

Các thị trường lớn như Liên minh châu Âu và Mỹ liên tục nâng cao tiêu chuẩn về truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững, buộc doanh nghiệp phải đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang mô hình sản xuất xanh. Bên cạnh đó, biến động chính sách thương mại và thuế quan, đặc biệt từ Mỹ, cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của sản phẩm gỗ Việt Nam.

Ngoài ra, rủi ro địa chính trị tại nhiều khu vực, đặc biệt là căng thẳng tại Trung Đông, đang khiến hoạt động vận tải biển quốc tế trở nên phức tạp hơn. Tuyến hàng hải qua Biển Đỏ và kênh đào Suez – một trong những tuyến vận tải quan trọng kết nối châu Á với châu Âu – liên tục đối mặt với rủi ro an ninh, khiến nhiều hãng tàu phải điều chỉnh hành trình.

Ở góc độ doanh nghiệp, áp lực logistics đang trở thành vấn đề đáng quan tâm khi chi phí vận chuyển và bảo hiểm hàng hải có xu hướng tăng. Ông Nguyễn Văn Sang, Giám đốc điều hành Viet Products, cho biết chi phí vận chuyển sang các thị trường châu Âu và Mỹ có khả năng gia tăng do phí bảo hiểm hàng hải leo thang, dù các hãng tàu chưa công bố mức điều chỉnh giá cước chính thức.

Theo ông Sang, phần lớn các tuyến tàu hiện đã chủ động tránh khu vực kênh đào Suez để giảm thiểu rủi ro. Tuy nhiên, việc thay đổi hành trình khiến quãng đường vận chuyển dài hơn, kéo theo thời gian giao hàng và chi phí logistics tăng lên. Đối với các doanh nghiệp xuất khẩu đồ gỗ – nhóm hàng có khối lượng lớn và phụ thuộc nhiều vào vận tải biển – biến động chi phí vận chuyển có thể ảnh hưởng đáng kể đến biên lợi nhuận.

Trước nguy cơ này, nhiều doanh nghiệp đang chủ động đẩy nhanh kế hoạch xếp hàng và giao hàng sớm nhằm đảm bảo tiến độ đơn hàng. Trong trường hợp chi phí vận chuyển tiếp tục leo thang, doanh nghiệp có thể phải thương lượng lại với đối tác nhập khẩu để chia sẻ một phần chi phí phát sinh.

Không chỉ ngành gỗ, các doanh nghiệp xuất khẩu nông sản như rau quả cũng đang chịu tác động từ những biến động của chuỗi logistics toàn cầu.

Theo ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, chia sẻ với Tạp chí Nhà đầu tư rằng kim ngạch xuất khẩu rau quả sang Trung Đông hiện chỉ chiếm khoảng 4–5% tổng giá trị xuất khẩu của ngành, tương đương 300–400 triệu USD mỗi năm. Tuy vậy, những diễn biến xung đột tại khu vực này vẫn có thể ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động vận chuyển và giao thương.

Trên thực tế, tuyến vận tải qua khu vực Biển Đỏ đã gặp nhiều khó khăn từ giai đoạn 2023–2024 do căng thẳng địa chính trị. Khi xung đột tiếp tục leo thang, rủi ro gián đoạn chuỗi vận chuyển càng gia tăng, buộc các doanh nghiệp xuất khẩu phải linh hoạt điều chỉnh hành trình. Nhiều lô hàng hiện được vận chuyển theo tuyến vòng qua châu Phi hoặc Nam Phi trước khi đi lên châu Âu nhằm tránh các khu vực bất ổn.

Đối với ngành rau quả, yếu tố thời gian vận chuyển đóng vai trò đặc biệt quan trọng bởi phần lớn sản phẩm có thời hạn bảo quản ngắn. Do đó, việc kéo dài hành trình vận chuyển không chỉ làm tăng chi phí logistics mà còn tiềm ẩn rủi ro ảnh hưởng đến chất lượng hàng hóa khi đến tay khách hàng.

Chi phí vận chuyển cũng đang gia tăng đáng kể. Theo đại diện Hiệp hội Rau quả Việt Nam, chi phí thuê container từng ở mức khoảng 3.000 USD có thể tăng lên tới 6.000 USD trong bối cảnh rủi ro an ninh hàng hải gia tăng. Điều này khiến nhiều hợp đồng xuất khẩu đã ký trước đó chịu áp lực lớn, đặc biệt với những đơn hàng đã chốt giá cố định.

Không chỉ vận tải biển, hoạt động vận chuyển bằng đường hàng không cũng có thể chịu tác động nếu căng thẳng địa chính trị kéo dài. Nhiều chuyến bay đi châu Âu hiện phải trung chuyển qua các sân bay lớn tại Trung Đông, do đó bất kỳ sự gián đoạn nào trong khu vực này đều có thể làm tăng thời gian vận chuyển và chi phí logistics.

Dù vậy, nhờ chiến lược đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, nhiều doanh nghiệp rau quả Việt Nam vẫn có khả năng giảm thiểu tác động từ những biến động khu vực. Khi thị trường Trung Đông gặp khó khăn, hàng hóa có thể được chuyển hướng sang các thị trường lớn khác như Trung Quốc hoặc châu Âu.

Theo các chuyên gia, trong bối cảnh thương mại toàn cầu ngày càng chịu ảnh hưởng từ yếu tố địa chính trị và chi phí vận chuyển biến động, khả năng thích ứng nhanh của doanh nghiệp sẽ đóng vai trò quyết định. Việc chủ động đa dạng hóa thị trường, tối ưu hóa chuỗi cung ứng và nâng cao giá trị gia tăng sản phẩm được xem là những yếu tố then chốt giúp các ngành xuất khẩu chủ lực như gỗ và rau quả duy trì tăng trưởng trong thời gian tới.

Đỗ Lan

Link gốc