Việt Nam đang nắm trong tay cơ hội hiếm có để tham gia sâu hơn vào ngành bán dẫn khi dòng vốn và chuỗi cung ứng toàn cầu dịch chuyển mạnh mẽ. Song để chuyển từ vị thế gia công sang chủ động sáng tạo và nắm giữ giá trị gia tăng, việc hình thành một hệ sinh thái "Make in Vietnam" toàn diện là yêu cầu cấp thiết. Trụ cột của chiến lược này là chính sách ổn định, hạ tầng kỹ thuật đồng bộ và đội ngũ nhân lực chất lượng cao trong giai đoạn 2026-2030.
Ngành bán dẫn cần chuyển mình sang "Make in Vietnam".
Tăng tốc xây hệ sinh thái bán dẫn nội địa
Ngành bán dẫn Việt Nam đang bước vào giai đoạn được xem là có ý nghĩa quyết định đối với vị thế công nghệ và năng lực cạnh tranh quốc gia. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc mạnh mẽ, cùng xu hướng dịch chuyển đầu tư sang khu vực Đông Nam Á, Việt Nam nổi lên như một điểm đến tiềm năng. Tuy nhiên, cơ hội chỉ thực sự trở thành lợi thế nếu được cụ thể hóa bằng chiến lược phát triển dài hạn, đồng bộ và thực chất.
Một hướng tiếp cận được đề xuất là xây dựng chuỗi giá trị bán dẫn "Make in Vietnam", thay vì chỉ dừng ở vai trò gia công. Yêu cầu đặt ra là phải hình thành hệ sinh thái hoàn chỉnh từ nghiên cứu, thiết kế đến sản xuất, đóng gói và kiểm thử. Khi các mắt xích này được liên kết chặt chẽ, doanh nghiệp nội địa có thể gia tăng giá trị, giảm phụ thuộc và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Theo các chuyên gia, Việt Nam đã có những bước đi đầu tiên trong việc tham gia chuỗi giá trị bán dẫn, chủ yếu ở các khâu thiết kế, đóng gói và kiểm thử. Sự hiện diện của nhiều doanh nghiệp FDI lớn tạo nền tảng ban đầu cho ngành. Dẫu vậy, phần lớn giá trị cốt lõi của ngành bán dẫn toàn cầu vẫn tập trung ở khâu sản xuất wafer và công nghệ chế tạo tiên tiến, những lĩnh vực Việt Nam chưa thực sự làm chủ.
Các chuyên gia cho rằng giai đoạn 2026-2030 sẽ mang tính bản lề giúp ngành bán dẫn tại Việt Nam "đi vào quỹ đạo". Theo TS. Lê Quang Đạm - Tổng giám đốc Marvell Technology Việt Nam, Việt Nam đang ở "bình minh" của ngành bán dẫn khi nhiều chính sách hỗ trợ và chiến lược phát triển đã được ban hành. Tuy nhiên, ông lưu ý rằng tốc độ triển khai cần nhanh hơn, đặc biệt trong phát triển hạ tầng và đào tạo nhân lực chất lượng cao, nếu muốn bắt kịp nhịp chuyển dịch của chuỗi cung ứng toàn cầu.
Trong khi đó, ông Nguyễn Thanh Yên - đại diện CoAsia SEMI Việt Nam cho rằng, việc xây dựng các dự án quy mô lớn có ý nghĩa then chốt để tạo động lực thu hút nhân tài. Ngành bán dẫn đòi hỏi kỹ sư có trình độ chuyên sâu, khả năng nghiên cứu và làm chủ công nghệ phức tạp. Vì vậy, chính sách ưu đãi cần đủ sức cạnh tranh trong khu vực, song song với việc xây dựng môi trường làm việc chuyên nghiệp, minh bạch và có cơ hội phát triển dài hạn.
Củng cố nội lực để bứt phá chuỗi giá trị
Tuy nhiên, hiện nay nguồn nhân lực tiếp tục là thách thức lớn đối với ngành bán dẫn. Mặc dù Việt Nam có lợi thế dân số trẻ, nền tảng khoa học - kỹ thuật tốt và cộng đồng kỹ sư phần mềm đông đảo, số lượng chuyên gia vi mạch trình độ cao vẫn còn hạn chế so với nhu cầu thực tế. Việc liên kết giữa doanh nghiệp và các trường đại học, viện nghiên cứu cần được tăng cường, nhằm đào tạo theo nhu cầu thị trường và rút ngắn khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn sản xuất.
Ở tầm chiến lược, nhiều ý kiến cho rằng Việt Nam nên lựa chọn lộ trình phù hợp thay vì dàn trải nguồn lực. Trong ngắn hạn, tập trung vào thiết kế chip, đóng gói, kiểm thử nâng cao và phát triển trung tâm R&D được xem là hướng đi khả thi. Song song đó, cần từng bước chuẩn bị điều kiện hạ tầng, công nghệ và vốn đầu tư để tiến tới các khâu sản xuất có hàm lượng công nghệ cao hơn trong dài hạn.
Việc tham gia sâu vào ngành bán dẫn không đơn thuần là câu chuyện của một lĩnh vực công nghiệp, mà còn gắn với chiến lược phát triển kinh tế số và đổi mới sáng tạo quốc gia. Bán dẫn là nền tảng của nhiều ngành công nghệ mũi nhọn như trí tuệ nhân tạo, ô tô điện, thiết bị thông minh và hạ tầng viễn thông thế hệ mới. Khi làm chủ được một phần chuỗi giá trị, Việt Nam sẽ nâng cao đáng kể năng lực tự chủ công nghệ.
Triển vọng phía trước là tích cực, song đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và cơ sở đào tạo. Nếu tận dụng tốt giai đoạn 5 năm tới để củng cố nền tảng và hình thành hệ sinh thái nội địa đủ mạnh, ngành bán dẫn Việt Nam có thể chuyển từ vai trò tham gia ở phân khúc thấp lên vị trí chủ động hơn trong chuỗi giá trị toàn cầu, đóng góp thiết thực cho tăng trưởng kinh tế và nâng tầm vị thế quốc gia trong kỷ nguyên công nghệ cao.
Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng làm việc với Tập đoàn Intel Corporation.
Trong chuyến công tác tại Hoa Kỳ mới đây, làm việc với lãnh đạo Intel Corporation, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng khẳng định Việt Nam xác định công nghiệp bán dẫn là ngành chiến lược trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Việt Nam mong muốn Intel mở rộng đầu tư, nâng cấp công nghệ, phát triển hệ sinh thái nhà cung cấp, đồng thời xem xét thành lập trung tâm R&D và tăng cường hợp tác đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, góp phần nâng vị thế Việt Nam trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu.
Thanh Hằng
