Theo Thông tư 152 của Bộ Tài chính, chủ hộ kinh doanh có thể giao người thân làm kế toán, giúp giảm chi phí và đáp ứng yêu cầu sổ sách từ 2026.
Việc ghi sổ kế toán trở thành bắt buộc từ 2026, Thông tư 152 cho phép hộ kinh doanh nhờ chính người thân đảm nhiệm để giảm áp lực chi phí. Ảnh: Hạ Vy
Từ ngày 1.1.2026, toàn bộ hộ và cá nhân kinh doanh trên cả nước sẽ phải chuyển sang chế độ kế toán mới khi cơ chế thuế khoán chính thức chấm dứt. Quy định này được nêu tại Thông tư 152/2025/TT-BTC của Bộ Tài chính, văn bản thiết lập khung kế toán thống nhất áp dụng cho hộ kinh doanh.
Theo Thông tư, chủ hộ có thể tự ghi chép sổ sách, thuê kế toán hoặc sử dụng dịch vụ kế toán. Phạm vi người được phép kiêm nhiệm kế toán được mở rộng, gồm bố mẹ ruột - nuôi, vợ chồng, con đẻ - nuôi, anh chị em ruột hoặc những người đang quản lý, điều hành, thủ kho, thủ quỹ, người thường xuyên mua - bán cho hộ kinh doanh. Mục tiêu là giảm chi phí nhân sự, giúp các hộ kinh doanh đáp ứng yêu cầu mới mà không phát sinh gánh nặng lớn.
Sổ sách trở thành bắt buộc khi thuế khoán bị bãi bỏ
Từ năm 2026, thuế của hộ kinh doanh sẽ được tính theo doanh thu và chi phí thực tế thay vì mức khoán. Vì vậy, việc ghi chép, lưu trữ hóa đơn - chứng từ trở thành nghĩa vụ trung tâm của từng hộ.
Thông tư 152 quy định ba mức độ sổ sách gắn với từng phương pháp nộp thuế:
Nhóm 1: Doanh thu dưới 500 triệu đồng/năm
Nhóm này không phải nộp thuế VAT và thuế thu nhập cá nhân, song vẫn phải ghi chép vào Sổ doanh thu bán hàng, dịch vụ theo mẫu của Bộ Tài chính. Sổ phải thể hiện ngày phát sinh, nội dung bán hàng và số tiền thu được. Đây là loại sổ duy nhất mà nhóm dưới 500 triệu đồng phải lập.
Nhóm 2: Nộp thuế VAT và thuế thu nhập cá nhân theo tỷ lệ phần trăm doanh thu
Các hộ thuộc nhóm này phải lưu trữ hóa đơn, chứng từ liên quan đến doanh thu và sử dụng Sổ doanh thu để thể hiện rõ tỉ lệ % tính thuế, số tiền thuế phải nộp của từng hoạt động kinh doanh.
Nhóm 3: Nộp thuế dựa trên lợi nhuận (doanh thu trừ chi phí)
Đây là nhóm có yêu cầu cao nhất. Hộ kinh doanh phải có hóa đơn hợp lệ cho đầu vào – đầu ra và lập 4 loại sổ kế toán, gồm:
- Sổ doanh thu bán hàng, dịch vụ
- Sổ chi tiết vật liệu, hàng hóa (nhập – xuất – tồn)
- Sổ chi tiết dòng tiền tại ngân hàng
- Sổ theo dõi tiền mặt
Toàn bộ hóa đơn, chứng từ và sổ kế toán phải được lưu trữ ít nhất 5 năm, có thể bằng giấy hoặc điện tử. Hộ kinh doanh cũng được quyền thiết kế thêm các loại sổ phục vụ quản trị nội bộ nếu cần.
Khung quản lý thuế mới: phân 4 nhóm hộ kinh doanh
Song song với Thông tư, dự thảo Nghị định về quản lý thuế đối với hộ kinh doanh đang được hoàn thiện, trong đó phân loại hộ thành bốn nhóm doanh thu:
- Nhóm 1: Dưới 500 triệu đồng/năm không nộp VAT và thuế thu nhập cá nhân, kê khai doanh thu 1 lần mỗi năm.
- Nhóm 2: 500 triệu – dưới 3 tỉ đồng/năm được chọn tính thuế theo doanh thu hoặc theo lãi.
- Nhóm 3: 3 – dưới 50 tỉ đồng/năm sẽ nộp thuế theo lợi nhuận.
- Nhóm 4: Trên 50 tỉ đồng/năm phải kê khai đầy đủ doanh thu – chi phí, gần tương tự doanh nghiệp quy mô lớn.
Việc phân nhóm được đánh giá giúp chuẩn hóa dữ liệu và tạo sự thống nhất giữa chế độ kế toán và quy định thuế, giúp quản lý sát doanh thu thực của hộ kinh doanh.
Việc chuyển sang kê khai theo doanh thu và chi phí thực sẽ tạo sự minh bạch hơn và phản ánh đúng hiệu quả kinh doanh. Tuy nhiên, nhóm hộ quy mô nhỏ vốn quen với hình thức khoán có thể gặp khó khăn khi lần đầu thực hiện ghi chép đầy đủ sổ sách.
Cơ quan thuế cho biết sẽ ban hành hướng dẫn chi tiết kèm tập huấn, hỗ trợ địa phương trong việc phổ biến quy định mới, nhằm giúp hộ kinh doanh bắt nhịp trước khi chế độ kế toán bắt buộc có hiệu lực từ 2026.
Song Anh
