Căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đang khiến chuỗi cung ứng hóa chất và hóa dầu toàn cầu biến động mạnh. Trong khi một số doanh nghiệp phân bón tại Việt Nam có thể hưởng lợi nhờ giá urê tăng, nhiều doanh nghiệp nhựa lại đối mặt áp lực chi phí khi nguyên liệu polymer gắn chặt với dầu khí khu vực này.

Eo biển Hormuz và rủi ro với chuỗi cung ứng hóa chất

Trung Đông từ lâu được xem là một trong những trung tâm sản xuất hóa chất và hóa dầu lớn nhất thế giới nhờ lợi thế trữ lượng dầu và khí tự nhiên dồi dào. Khu vực này không chỉ xuất khẩu năng lượng mà còn cung cấp nhiều sản phẩm hóa chất quan trọng cho chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo Bloomin Global, khoảng 33% lượng urê (urea) xuất khẩu toàn cầu, gần 20% ammonia và 44% lưu huỳnh (sulfur) có nguồn gốc hoặc đi qua các quốc gia quanh eo biển Hormuz – tuyến vận tải chiến lược của Trung Đông. Điều này khiến khu vực trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng phân bón và hóa chất thế giới.

Vì vậy, nếu eo biển Hormuz bị gián đoạn do xung đột khu vực, không chỉ dòng chảy dầu mỏ bị ảnh hưởng mà nhiều sản phẩm hóa chất quan trọng cũng chịu tác động tương tự, kéo theo biến động mạnh trên thị trường hàng hóa toàn cầu.

Tại Việt Nam, tác động từ Trung Đông không diễn ra đồng đều giữa các doanh nghiệp hóa chất. Nhóm phân bón Nitơ (nitrogen) có thể hưởng lợi khi nguồn cung urea và ammonia toàn cầu bị gián đoạn, kéo giá phân bón tăng. Ngược lại, các doanh nghiệp nhựa và hóa dầu lại chịu áp lực chi phí khi phần lớn nguyên liệu polymer như PE, PP hay PVC được sản xuất từ dầu khí và nhập khẩu từ các trung tâm hóa dầu lớn, trong đó Trung Đông đóng vai trò quan trọng.

Do đó, dù cùng nằm trong ngành hóa chất, tác động từ căng thẳng Trung Đông đối với các doanh nghiệp Việt Nam có xu hướng phân hóa rõ rệt: phân bón có thể hưởng lợi từ chu kỳ giá hàng hóa, trong khi ngành nhựa và một số lĩnh vực hóa dầu lại đối mặt rủi ro chi phí đầu vào tăng.

Cổ phiếu phân bón bứt phá

Nhóm các cổ phiếu phân bón tăng mạnh. Nguồn: Tổng hợp từ TTCK

Trong tuần qua (từ 02/03 đến 06/03/2026), trong khi VN-Index giảm gần 6% do áp lực chốt lời và lo ngại rủi ro địa chính trị, nhóm cổ phiếu hóa chất – phân bón lại ghi nhận diễn biến tích cực.

Các mã tăng mạnh nhất gồm BFC (+22,5%), DCM (+18,2%) và DPM (+12,8%), đều là những doanh nghiệp kinh doanh phân bón.

Dữ liệu từ báo cáo tài chính cho thấy lượng hàng tồn kho của các doanh nghiệp này đều ở mức cao vào cuối năm 2025. Cụ thể, CTCP Phân bón Dầu khí Cà Mau (DCM) ghi nhận tồn kho khoảng 4.800 tỷ đồng, tăng mạnh so với đầu năm. Tương tự, Tổng Công ty Phân bón và Hóa chất Dầu khí (DPM) có tồn kho hơn 3.400 tỷ đồng, trong khi CTCP Phân bón Bình Điền (BFC) duy trì tồn kho trên 2.200 tỷ đồng.

Lượng tồn kho lớn được xem là yếu tố có thể giúp các doanh nghiệp hưởng lợi nếu giá phân bón tiếp tục tăng trong thời gian tới. Với DCM và DPM, lợi thế còn đến từ việc chủ động nguồn khí đầu vào trong nước, giúp chi phí sản xuất tương đối ổn định.

Trong khi đó, BFC có lợi thế ở hệ thống phân phối rộng khắp và thương hiệu mạnh trong mảng NPK (thương hiệu Đầu Trâu), cho phép tiêu thụ nhanh lượng hàng tồn kho khi nhu cầu thị trường phục hồi.

Ngoài nhóm phân bón, một số doanh nghiệp hóa chất cũng ghi nhận đà tăng tích cực như DDV (+15%), CSV (+8,5%) và DGC (+6,2%).

Đáng chú ý, cổ phiếu DGC của Tập đoàn Hóa chất Đức Giang được kỳ vọng tiếp tục tăng khi Chính phủ Hoa Kỳ đưa phốt pho vào danh mục khoáng sản thiết yếu. Trước đó, Tổng thống Donald Trump đã ký sắc lệnh kích hoạt Đạo luật Sản xuất Quốc phòng vào ngày 18/2/2026, xác định phốt pho nguyên tố là vật liệu chiến lược đối với an ninh quốc gia.

Trong bối cảnh Việt Nam là một trong những quốc gia có trữ lượng và năng lực xuất khẩu phốt pho vàng lớn trên thế giới, giá hóa chất này đã tăng khoảng 17% kể từ đầu năm 2026, tạo thêm động lực cho nhóm doanh nghiệp liên quan.

Nhựa và hóa dầu chịu áp lực chi phí

Ở chiều ngược lại, một số doanh nghiệp trong ngành lại không hưởng lợi rõ ràng từ xu hướng tăng giá hóa chất và phân bón.

CTCP Supe Phốt phát và Hóa chất Lâm Thao (LAS) dù hoạt động trong cả lĩnh vực hóa chất và phân bón nhưng cổ phiếu lại giảm khoảng 3,5% trong tuần qua. Mặc dù tồn kho của doanh nghiệp theo báo cáo vẫn ở mức khoảng 1.700 tỷ đồng, xong chi phí đầu vào của sản phẩm chủ đạo của doanh nghiệp (phân lân) được dự báo tăng mạnh. Cụ thể, các thành phần chủ yếu như lưu huỳnh, phốt pho đều có xu hướng tăng giá mạnh.

Bên cạnh đó, chi phí vận chuyển phân bón gia tăng, đặc biệt trong bối cảnh giá dầu diesel tăng mạnh, cũng tạo thêm áp lực chi phí đối với doanh nghiệp.

Nhóm doanh nghiệp nhựa ghi nhận diễn biến kém tích cực hơn. Các cổ phiếu như AAA (Nhựa An Phát Xanh) và APH (An Phát Holdings) giảm từ 5% đến 8% trong tuần qua và nhiều khả năng còn chịu áp lực trong thời gian tới.

Tương tự, hai doanh nghiệp nhựa xây dựng lớn là Nhựa Bình Minh (BMP) và Nhựa Tiền Phong (NTP) cũng ghi nhận mức giảm nhẹ từ 2% đến 5%.

Nguyên nhân chính là các doanh nghiệp này sử dụng hạt nhựa (PVC, PP, HDPE) làm nguyên liệu đầu vào. Đây là các dẫn xuất trực tiếp từ dầu mỏ và khí đốt. Khi eo biển Hormuz bị gián đoạn, giá dầu tăng kéo theo giá hạt nhựa nhập khẩu tăng mạnh.

Trong khi đó, giá bán sản phẩm đầu ra thường có độ trễ điều chỉnh so với biến động chi phí nguyên liệu, khiến biên lợi nhuận của doanh nghiệp nhựa chịu áp lực đáng kể. Cùng với đó, chi phí logistics tăng cao cũng làm gia tăng rủi ro suy giảm lợi nhuận trong ngắn hạn.

Nhìn chung, căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đang tạo ra sự phân hóa rõ rệt trong ngành hóa chất trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Trong ngắn hạn, nhóm doanh nghiệp phân bón có thể hưởng lợi nhờ giá hàng hóa tăng cùng lượng hàng tồn kho lớn, cho phép tận dụng mặt bằng giá mới của thị trường. Ngược lại, các doanh nghiệp nhựa và một số lĩnh vực hóa dầu lại chịu áp lực khi chi phí nguyên liệu đầu vào tăng theo giá dầu và hóa chất cơ bản.

Tuy nhiên, nếu căng thẳng địa chính trị kéo dài, lợi thế từ lượng tồn kho sẽ dần suy giảm. Khi đó, yếu tố quyết định khả năng hưởng lợi sẽ chuyển sang năng lực chủ động nguồn nguyên liệu trong nước và kiểm soát chi phí đầu vào của từng doanh nghiệp.

Vũ Đặng

Link gốc