Sự bất ổn do cuộc chiến giữa Mỹ và Israel với Iran gây ra cho nền kinh tế toàn cầu đã làm lung lay các kế hoạch của các nhà hoạch định chính sách tại các ngân hàng trung ương ở nhiều nơi. Sự thay đổi rõ rệt đang diễn ra tại châu Âu, khi các nhà giao dịch hiện dự đoán các ngân hàng trung ương khu vực này sẽ tăng lãi suất trong năm nay để giải quyết tình trạng lạm phát gia tăng mạnh do giá năng lượng tăng cao.
Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), Ngân hàng Trung ương Anh (BoE) và Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BoJ) đều giữ nguyên lãi suất vào ngày 19/3, một ngày sau khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) làm điều tương tự, khi họ đối mặt với mối đe dọa lạm phát mới từ giá năng lượng tăng cao.
Mặc dù các nhà hoạch định chính sách tại mỗi ngân hàng đã phải đối phó với những hoàn cảnh kinh tế khác nhau, nhưng họ lại một lần nữa thống nhất trước viễn cảnh gián đoạn kéo dài nguồn cung năng lượng đẩy giá cả lên cao trong khu vực.
Trước chiến sự tại Trung Đông, các nhà giao dịch dự đoán Ngân hàng Trung ương Anh sẽ thực hiện hai đợt cắt giảm lãi suất trong năm nay. Giờ đây, họ lại đặt cược vào hai đợt tăng lãi suất. Ảnh TL
Sự thay đổi rõ rệt nhất diễn ra ở Anh. Ngày 19/3, Ngân hàng Trung ương Anh đã quyết định duy trì lãi suất ở mức 3,75% và phát tín hiệu rằng việc tăng lãi suất có thể xảy ra trong vòng vài tháng tới. Điều đáng nói là chưa đầy ba tuần trước, các nhà giao dịch đã dự đoán sẽ có một đợt cắt giảm lãi suất tại cuộc họp tuần này do niềm tin ngày càng tăng rằng lạm phát đang quay trở lại mục tiêu 2% của ngân hàng.
Cùng ngày, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Anh Andrew Bailey, cho biết các nhà hoạch định chính sách đã giữ nguyên lãi suất trong khi họ "đánh giá diễn biến của tình hình".
“Chiến tranh ở Trung Đông đã đẩy giá năng lượng toàn cầu lên cao”, ông nói. “Bạn đã có thể thấy điều đó ở các trạm xăng, và nếu tình trạng này kéo dài, nó sẽ dẫn đến hóa đơn tiền điện của các hộ gia đình cao hơn vào cuối năm”.
Hôm thứ Năm, giá dầu và khí đốt tự nhiên đã tăng vọt sau khi các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng ở Vịnh Ba Tư leo thang. Dầu thô Brent, chuẩn mực quốc tế, đã leo lên mức 115 USD/thùng, trong khi giá khí đốt tự nhiên ở châu Âu có lúc tăng vọt 35%. Giá khí đốt đã giảm nhẹ, nhưng vẫn cao gấp đôi so với trước khi giao tranh bắt đầu vào cuối tháng Hai.
Nguy cơ lạm phát tái bùng phát xuất hiện không lâu sau khi các ngân hàng trung ương phải đối phó với đợt lạm phát tăng mạnh nhất trong nhiều thập kỷ do cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine năm 2022 gây ra. Ở thời điểm đỉnh điểm, tỷ lệ lạm phát trung bình vượt quá 10% ở khu vực đồng Euro và 11% ở Anh. Các nhà hoạch định chính sách đã phản ứng bằng cách mạnh tay tăng lãi suất, điều này gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho các hộ gia đình, doanh nghiệp và ngân sách chính phủ.
Trước đó, ngày 18/3, Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) đã giữ nguyên lãi suất trong cuộc họp thứ hai liên tiếp, nhưng nhiều nhà hoạch định chính sách cho biết họ vẫn kỳ vọng sẽ cắt giảm lãi suất thêm một lần nữa trong năm nay. Chủ tịch Fed, Jerome H. Powell, liên tục nhấn mạnh mức độ bất ổn cao liên quan đến xung đột ở Trung Đông và cho rằng, còn quá sớm để biết tác động của nó đối với lạm phát và thị trường lao động sẽ như thế nào.
Tại châu Âu, các nhà giao dịch bắt đầu kỳ vọng các ngân hàng trung ương sẽ tăng lãi suất trong năm nay để chống lại lạm phát. Đây là một sự thay đổi mạnh mẽ so với dự đoán của họ chỉ vài tuần trước.
Trước khi chiến tranh bắt đầu, các nhà giao dịch đã đặt cược rằng Ngân hàng Trung ương Anh sẽ cắt giảm lãi suất hai lần trong năm nay, với hơn 80% khả năng lần cắt giảm đầu tiên sẽ diễn ra tại cuộc họp trong tháng này. Giờ đây, họ lại đặt cược vào hai lần tăng lãi suất.
Ngân hàng đã từ từ cắt giảm lãi suất do một số nhà hoạch định chính sách lo ngại về dấu hiệu lạm phát kéo dài. Tình trạng đó cuối cùng dường như đã giảm bớt. Tháng trước, ngân hàng cho biết họ dự kiến lạm phát sẽ trở lại mức mục tiêu vào tháng 4, sớm hơn một năm so với dự kiến, sau khi chính phủ công bố các biện pháp giảm giá điện. Nhưng điều đó đã bị đảo lộn bởi cuộc chiến ở Iran.
Như một dấu hiệu cho thấy triển vọng đã bị đảo lộn đến mức nào, quyết định giữ nguyên lãi suất tại Ngân hàng Trung ương Anh đã được thông qua nhất trí, chấm dứt nhiều tháng bất đồng trong Ủy ban chính sách tiền tệ (MPC).
Lạm phát ở Anh dự kiến sẽ ở mức khoảng 3,5% trong tháng 3, cao hơn nửa điểm phần trăm so với dự báo của BoE hồi tháng trước, và duy trì ở mức khoảng 3% trong quý 3, cao hơn mục tiêu lạm phát một điểm phần trăm.
Theo biên bản cuộc họp của ngân hàng, "tất cả các thành viên đều sẵn sàng hành động khi cần thiết để đảm bảo rằng lạm phát đang đi đúng hướng" để trở lại mục tiêu 2%.
Cùng với BoE, các nhà giao dịch đang đặt cược Ngân hàng Trung ương châu Âu sẽ tăng lãi suất ít nhất hai lần trong năm nay. Ảnh TL
Các nhà hoạch định chính sách tại Ngân hàng Trung ương châu Âu, cơ quan thiết lập lãi suất cho 21 quốc gia sử dụng đồng Euro, cũng giữ nguyên lãi suất ở mức 2%. Mặc dù quyết định này đã được dự đoán trước, các nhà hoạch định chính sách cho biết cuộc xung đột ở Trung Đông đã khiến triển vọng kinh tế trở nên "bất ổn hơn đáng kể" và sẽ có "tác động đáng kể" đến lạm phát ngắn hạn.
Ngân hàng Trung ương châu Âu hiện dự báo lạm phát trung bình năm nay sẽ ở mức 2,6%, điều chỉnh tăng so với dự báo trước đó là 1,9%, thấp hơn một chút so với mục tiêu. Ngân hàng này cũng hạ thấp dự báo tăng trưởng kinh tế.
Các nhà giao dịch đang đặt cược Ngân hàng Trung ương châu Âu sẽ tăng lãi suất ít nhất hai lần trong năm nay, sau khi dự kiến không có thay đổi nào trước khi chiến tranh ở Trung Đông nổ ra.
“Chúng tôi đang ở vị thế tốt để vượt qua sự bất ổn này”, bà Christine Lagarde, chủ tịch ECB, phát biểu trong một cuộc họp báo ở Frankfurt. Bà cho biết thêm rằng các nhà hoạch định chính sách đang theo dõi sát sao tình hình, đặc biệt là nguy cơ giá năng lượng tăng cao dẫn đến lạm phát gia tăng trên diện rộng đối với các hàng hóa và dịch vụ khác.
Trước đó vào thứ Năm, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đã giữ nguyên lãi suất ở mức 0,75%.
Trước khi cuộc xung đột tại Trung Đông bùng nổ, thị trường đã hình thành quan điểm rằng Ngân hàng Trung ương Nhật Bản có thể tăng lãi suất ngay trong tháng tới, khi các nhà đầu tư đặt cược rằng tiền lương cuối cùng sẽ bắt đầu vượt qua lạm phát trong năm nay, sau bốn năm tương đối trì trệ. Đó sẽ là một bước ngoặt so với mức lãi suất gần bằng 0 đã định hình nền kinh tế Nhật Bản trong nhiều thập kỷ.
Nhưng cuộc chiến đã làm đảo lộn mọi tính toán. Với giá năng lượng tăng vọt đe dọa tăng trưởng toàn cầu và gây thêm áp lực lên các hộ gia đình Nhật Bản, một số nhà phân tích hiện dự đoán ngân hàng trung ương sẽ trì hoãn việc tăng lãi suất tiếp theo cho đến mùa hè.
Phát biểu tại một cuộc họp báo ở Tokyo, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản, Kazuo Ueda, cho biết ngân hàng sẽ tiếp tục tăng lãi suất, nhưng “điểm mấu chốt là tình hình leo thang ở Trung Đông sẽ tác động như thế nào đến nền kinh tế Nhật Bản”. Ông nói: “Chúng tôi sẽ lựa chọn biện pháp ứng phó phù hợp dựa trên các yếu tố như mức độ ảnh hưởng của việc tăng giá và tình trạng suy thoái kinh tế”.
Kỳ vọng của các nhà giao dịch về sự thay đổi lãi suất đang biến động nhanh chóng, song hành với sự tăng vọt của giá năng lượng. Trong khi nhiều nhà phân tích cho rằng những kỳ vọng này có thể đã bị thổi phồng quá mức, các nhà hoạch định chính sách lại càng có quan điểm cứng rắn hơn.
Một câu hỏi quan trọng đối với các nhà phân tích là liệu các nhà hoạch định chính sách có thể bỏ qua sự gia tăng giá năng lượng đến mức nào. Lãi suất thường được đẩy lên cao hơn khi các ngân hàng trung ương nhận thấy cái gọi là hiệu ứng vòng thứ hai, cụ thể là giá cả cao đẩy tiền lương lên, bởi vì điều đó có thể dẫn đến một vòng xoáy khó kiểm soát.
Năm 2022, nhiều nhà hoạch định chính sách tiền tệ ban đầu cho rằng sự gia tăng lạm phát sẽ chỉ là "tạm thời". Sau đó, họ bị chỉ trích vì hành động quá chậm. Mặc dù các nhà hoạch định chính sách tuần này cho rằng còn quá sớm để biết chiến tranh sẽ tác động như thế nào đến lạm phát và tăng trưởng kinh tế, nhưng họ vẫn nhấn mạnh những rủi ro.
Theo biên bản cuộc họp của Ngân hàng Trung ương Anh, "một cú sốc lớn hơn hoặc kéo dài hơn, có nguy cơ gây ra những tác động vòng hai lớn hơn đối với việc thiết lập chính sách với tiền lương và giá cả, do đó sẽ đòi hỏi một lập trường chính sách thắt chặt hơn".
Nguồn : Tổng hợp từ NYT, theguardian
Hoàng Lê
