PGS.TS. Ngô Trí Long - Chuyên gia kinh tế cho rằng tháng Tết Nguyên đán là giai đoạn nhạy cảm nhất của mặt bằng giá cả, nơi áp lực cầu kéo, chi phí đẩy và kỳ vọng thị trường hội tụ, buộc công tác điều hành giá phải đủ chủ động, kỷ luật và minh bạch để giữ CPI năm 2026 trong mục tiêu Quốc hội đề ra.
PGS.TS. Ngô Trí Long - Chuyên gia kinh tế.
Phóng viên: Thưa ông, vì sao bình ổn giá trong tháng Tết Nguyên đán luôn được coi là “bài kiểm tra” lớn đối với năng lực điều hành thị trường, đặc biệt trong năm 2026?
PGS.TS. Ngô Trí Long: Tháng Tết Nguyên đán là giai đoạn cầu tiêu dùng tăng mạnh và tập trung trong thời gian rất ngắn. Nhu cầu mua sắm, biếu tặng, ăn uống ngoài gia đình, đi lại, du lịch… đều tăng đột biến, tạo áp lực lớn lên mặt bằng giá cả, nhất là với các nhóm lương thực – thực phẩm, dịch vụ ăn uống, vận tải và du lịch. Nếu công tác điều hành thiếu chủ động hoặc phản ứng chậm, giá cả có thể tăng cục bộ trong dịp Tết và bị “neo” ở mức cao sau Tết, từ đó lan sang chi phí sản xuất, dịch vụ và hình thành kỳ vọng lạm phát cho cả năm.
Trong bối cảnh Quốc hội đã đặt mục tiêu kiểm soát CPI bình quân năm 2026 ở mức khoảng 4,5% theo Nghị quyết 244/2025/QH15, nhiệm vụ bình ổn giá dịp Tết không chỉ đơn thuần là bảo đảm an sinh xã hội mà còn là một trụ cột quan trọng của ổn định kinh tế vĩ mô. Làm tốt giai đoạn này sẽ tạo dư địa cho tăng trưởng cả năm, ngược lại, nếu để giá cả “trượt tay” trong tháng Tết thì áp lực điều hành các tháng sau sẽ rất lớn.
Thực tế số liệu CPI tháng 1/2026 cho thấy mức tăng 0,05% so với tháng trước và tăng 2,53% so với cùng kỳ; lạm phát cơ bản tăng 3,19%. Các con số này phản ánh áp lực cầu kéo và chi phí đẩy vẫn hiện hữu. Vì vậy, tháng Tết chính là thời điểm then chốt để kiểm nghiệm khả năng dự báo, điều phối cung – cầu và giữ kỷ luật giá của các cơ quan quản lý.
Về tổng thể, điều hành giá dịp Tết cần triển khai theo 3 lớp:
Lớp thứ nhất là dự báo và cảnh báo sớm trước Tết, xây dựng “bản đồ giá” theo địa bàn và nhóm hàng, gắn trách nhiệm người đứng đầu.
Lớp thứ hai là can thiệp có mục tiêu trong giai đoạn cao điểm 10–15 ngày, sử dụng linh hoạt các công cụ bình ổn theo Luật Giá, tuyệt đối tránh mệnh lệnh hành chính tràn lan.
Lớp thứ ba là hậu kiểm nghiêm sau Tết, tăng cường kiểm tra niêm yết giá, gian lận thương mại, công khai các vụ vi phạm lớn để củng cố kỷ luật thị trường.
Nếu làm tốt cả 3 lớp này, cùng với việc giữ kỷ luật tài khóa và minh bạch thông tin, bình ổn giá dịp Tết sẽ tạo quán tính tích cực cho việc kiểm soát lạm phát cả năm 2026, đúng mục tiêu Quốc hội đã đề ra.
Phóng viên: Nhiều ý kiến cho rằng rủi ro giá cả dịp Tết không nằm ở thiếu hàng. Theo ông, đâu là những nguyên nhân cốt lõi khiến giá vẫn có thể tăng mạnh trong giai đoạn này?
PGS.TS. Ngô Trí Long: Kinh nghiệm điều hành nhiều năm cho thấy, tổng cung hàng hóa thiết yếu trong dịp Tết thường không thiếu. Tuy nhiên, giá cả vẫn có thể biến động mạnh do 3 cơ chế chính.
Thứ nhất là cầu tăng theo mùa vụ. Nhu cầu mua sắm, tiêu dùng và dịch vụ tăng nhanh trong thời gian ngắn, tạo áp lực tức thời lên thị trường, nhất là các mặt hàng có độ co giãn cung thấp như thực phẩm tươi sống hay dịch vụ vận tải, ăn uống.
Thứ hai là chi phí trung gian bị đẩy lên. Dịp Tết, chi phí vận tải, kho bãi, nhân công thời vụ, chi phí logistics và các “đầu vào” dịch vụ thường tăng, từ đó được phản ánh vào giá bán cuối cùng. Đây là yếu tố chi phí đẩy rất điển hình trong tháng Tết.
Thứ ba là yếu tố tâm lý và kỳ vọng thị trường. Tại một số khâu phân phối nhỏ lẻ, đặc biệt là chợ truyền thống, có thể xuất hiện tình trạng găm hàng, thổi giá, lợi dụng thông tin thiếu minh bạch để “té nước theo mưa”. Khi kỳ vọng giá tăng lan rộng, hành vi mua tích trữ của người tiêu dùng cũng góp phần đẩy giá lên cao hơn mức cần thiết.
Chính vì vậy, rủi ro lớn nhất không phải là thiếu hàng hóa, mà là thiếu kiểm soát kỳ vọng và thiếu minh bạch thông tin trong điều hành thị trường.
Phóng viên: Theo ông, bình ổn giá đúng nghĩa trong tháng Tết cần được hiểu và thực hiện như thế nào, nhất là trong khuôn khổ pháp lý hiện hành?
PGS.TS. Ngô Trí Long: Bình ổn giá đúng nghĩa không đồng nghĩa với việc “đè giá” hay áp đặt mệnh lệnh hành chính kéo dài. Điều này rất quan trọng. Bình ổn giá trong tháng Tết cần quán triệt ba nguyên tắc.
Một là chống sốc giá ngắn hạn, tức là ngăn chặn các đợt tăng giá đột biến trong thời gian cao điểm, chứ không can thiệp hành chính cứng nhắc làm méo mó tín hiệu thị trường.
Hai là bảo đảm cạnh tranh và lưu thông thông suốt. Cần phân biệt rõ giá tăng do chi phí thực tế với giá tăng do hành vi thao túng, lợi dụng. Điều hành phải hướng tới giảm ách tắc lưu thông, giảm chi phí trung gian, thay vì chỉ tập trung vào khâu giá bán cuối cùng.
Ba là có mục tiêu xã hội rõ ràng, tập trung vào các mặt hàng thiết yếu và nhóm dân cư dễ bị tổn thương. Đây là tinh thần xuyên suốt của chính sách bình ổn giá.
Về pháp lý, Luật Giá 2023 có hiệu lực từ ngày 01/7/2024 và Nghị định số 85/2024/NĐ-CP của Chính phủ đã quy định khá đầy đủ về danh mục hàng hóa, dịch vụ bình ổn giá cũng như công cụ can thiệp khi mặt bằng giá biến động bất thường. Vấn đề còn lại là tổ chức thực hiện đúng tinh thần luật, linh hoạt nhưng có kỷ cương.
Phóng viên: Ông có thể chỉ ra những “điểm nóng” cần tập trung kiểm soát và các lớp giải pháp điều hành giá trong dịp Tết Nguyên đán 2026?
PGS.TS. Ngô Trí Long: Trong tháng Tết, có 3 nhóm “điểm nóng” cần được khóa chặt.
Thứ nhất là nhóm lương thực – thực phẩm. Đây là nhóm nhạy cảm nhất, chịu tác động đồng thời của thời tiết, dịch bệnh, chi phí vận chuyển và tâm lý tích trữ. Giải pháp trọng tâm là tăng dự trữ thương mại, kết nối cung – cầu liên vùng, rút ngắn khâu trung gian và mở rộng các điểm bán bình ổn, nhất là tại khu công nghiệp và khu dân cư đông.
Thứ hai là nhóm năng lượng, đặc biệt là xăng dầu và LPG. Đây là đầu vào của vận tải, logistics và sản xuất, có tác động lan tỏa rất rộng. Điều hành giá xăng dầu cần bám sát diễn biến quốc tế, đồng thời tăng cường kiểm tra, chống găm hàng và gây nghẽn nguồn ở khâu phân phối. Truyền thông minh bạch về các kỳ điều hành giá là yếu tố then chốt để neo kỳ vọng thị trường.
Thứ ba là các dịch vụ ăn uống, vận tải và du lịch. Nhóm này khó bình ổn bằng dự trữ hàng hóa mà phải dựa vào minh bạch niêm yết giá, kiểm tra, xử phạt vi phạm và tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh, nhất là trong dịp cao điểm đi lại và du lịch.
Phóng viên: Xin cảm ơn những chia sẻ của ông!
