Nghe th&#236; c&#243; vẻ v&#244; l&#253;… lạm ph&#225;t c&#224;ng cao th&#236; gi&#225; v&#224;ng lại c&#243; thể sập mạnh, nhưng thực tế điều đ&#243; đ&#227; xảy ra v&#224; thậm ch&#237; c&#242;n c&#243; khả năng xảy ra mạnh hơn trong thời gian tới. Ch&#250;ng ta thường được dạy rằng khi lạm ph&#225;t tăng th&#236; n&#234;n mua v&#224;ng, v&#236; tiền mất gi&#225;, h&#224;ng h&#243;a đắt l&#234;n, n&#234;n v&#224;ng sẽ tăng theo để giữ gi&#225; trị t&#224;i sản. V&#237; dụ trước đ&#226;y 20.000 đồng mua được 1 l&#237;t xăng, giờ gi&#225; tăng gấp đ&#244;i th&#236; chỉ mua được nửa l&#237;t, nhưng nếu bạn cầm v&#224;ng v&#224; v&#224;ng cũng tăng gấp đ&#244;i th&#236; bạn vẫn giữ được sức mua. Tuy nhi&#234;n, đ&#243; chỉ l&#224; một phần của c&#226;u chuyện, kh&#244;ng phải l&#250;c n&#224;o cũng đ&#250;ng.
Bản chất của vấn đề nằm ở chỗ lạm ph&#225;t c&#243; nhiều loại kh&#225;c nhau, như lạm ph&#225;t cầu k&#233;o khi người d&#226;n gi&#224;u l&#234;n v&#224; ti&#234;u d&#249;ng nhiều hơn, lạm ph&#225;t chi ph&#237; đẩy khi gi&#225; nguy&#234;n liệu đầu v&#224;o tăng, lạm ph&#225;t tiền tệ khi tiền được bơm ra qu&#225; nhiều, v&#224; lạm ph&#225;t do cấu tr&#250;c nền kinh tế mất c&#226;n đối. Kh&#244;ng phải loại lạm ph&#225;t n&#224;o cũng khiến v&#224;ng tăng. Trong giai đoạn trước, khi lạm ph&#225;t tiền tệ diễn ra mạnh, ng&#226;n h&#224;ng trung ương bơm tiền v&#224; hạ l&#227;i suất, d&#242;ng tiền rẻ khiến c&#225;c quỹ đầu tư vay tiền để đổ v&#224;o v&#224;ng, đẩy gi&#225; l&#234;n cao. Nhưng hiện tại, lạm ph&#225;t chủ yếu đến từ chi ph&#237; đẩy, khiến ng&#226;n h&#224;ng trung ương phải lo ngại v&#224; bắt đầu tăng l&#227;i suất thay v&#236; hạ.
Ch&#237;nh l&#227;i suất mới l&#224; yếu tố t&#225;c động trực tiếp đến gi&#225; v&#224;ng. Lạm ph&#225;t chỉ t&#225;c động gi&#225;n tiếp th&#244;ng qua l&#227;i suất. Khi l&#227;i suất tăng, chi ph&#237; vay vốn tăng l&#234;n, c&#225;c quỹ đầu tư từng vay tiền rẻ để mua v&#224;ng buộc phải b&#225;n ra để trả nợ, chốt lời hoặc cắt lỗ. Khi lực b&#225;n tăng mạnh, gi&#225; v&#224;ng sẽ giảm s&#226;u. Đ&#243; l&#224; l&#253; do bạn thường thấy gi&#225; v&#224;ng tăng v&#224;o buổi s&#225;ng nhưng giảm mạnh v&#224;o buổi chiều tối khi thị trường &#194;u Mỹ hoạt động, v&#236; đ&#226;y l&#224; l&#250;c c&#225;c quỹ lớn giao dịch mạnh.
Nhiều người nghĩ gi&#225; v&#224;ng kh&#244;ng giảm v&#236; ngo&#224;i tiệm kh&#244;ng c&#243; h&#224;ng để mua, nhưng thực chất l&#224; do chưa c&#243; lực b&#225;n đủ lớn. Khi người nắm giữ v&#224;ng bắt đầu b&#225;n ra, gi&#225; sẽ giảm rất nhanh. Ở Việt Nam, gi&#225; v&#224;ng giảm chậm hơn v&#236; phần lớn nh&#224; đầu tư d&#249;ng tiền thật, kh&#244;ng d&#249;ng đ&#242;n bẩy n&#234;n kh&#244;ng bị &#225;p lực b&#225;n khi l&#227;i suất tăng nhẹ. Nhưng nếu l&#227;i suất trong nước tăng cao, kinh tế kh&#243; khăn, d&#242;ng tiền bị siết lại th&#236; những người nắm giữ nhiều v&#224;ng vẫn sẽ phải b&#225;n để xoay vốn hoặc trả nợ, v&#224; khi đ&#243; gi&#225; v&#224;ng trong nước cũng sẽ giảm theo xu hướng thế giới.
Điều quan trọng cần hiểu l&#224; kh&#244;ng phải cứ lạm ph&#225;t cao th&#236; v&#224;ng sẽ tăng. Chỉ khi lạm ph&#225;t đến từ việc in tiền qu&#225; nhiều khiến đồng tiền mất gi&#225; mạnh th&#236; v&#224;ng mới tăng bền. C&#242;n khi lạm ph&#225;t xuất ph&#225;t từ chi ph&#237; v&#224; k&#233;o theo l&#227;i suất tăng th&#236; v&#224;ng v&#224; nhiều loại t&#224;i sản kh&#225;c đều chịu &#225;p lực giảm. Thị trường kh&#244;ng vận h&#224;nh theo những g&#236; ch&#250;ng ta học thuộc, m&#224; vận h&#224;nh theo d&#242;ng tiền v&#224; chi ph&#237; vốn. Nếu kh&#244;ng hiểu điều n&#224;y, rất dễ mua v&#224;ng ngay ở đỉnh khi nghĩ rằng lạm ph&#225;t cao th&#236; gi&#225; sẽ c&#242;n tăng m&#227;i.

Nghe thì có vẻ vô lý… lạm phát càng cao thì giá vàng lại có thể sập mạnh, nhưng thực tế điều đó đã xảy ra và thậm chí còn có khả năng xảy ra mạnh hơn trong thời gian tới. Chúng ta thường được dạy rằng khi lạm phát tăng thì nên mua vàng, vì tiền mất giá, hàng hóa đắt lên, nên vàng sẽ tăng theo để giữ giá trị tài sản. Ví dụ trước đây 20.000 đồng mua được 1 lít xăng, giờ giá tăng gấp đôi thì chỉ mua được nửa lít, nhưng nếu bạn cầm vàng và vàng cũng tăng gấp đôi thì bạn vẫn giữ được sức mua. Tuy nhiên, đó chỉ là một phần của câu chuyện, không phải lúc nào cũng đúng.
Bản chất của vấn đề nằm ở chỗ lạm phát có nhiều loại khác nhau, như lạm phát cầu kéo khi người dân giàu lên và tiêu dùng nhiều hơn, lạm phát chi phí đẩy khi giá nguyên liệu đầu vào tăng, lạm phát tiền tệ khi tiền được bơm ra quá nhiều, và lạm phát do cấu trúc nền kinh tế mất cân đối. Không phải loại lạm phát nào cũng khiến vàng tăng. Trong giai đoạn trước, khi lạm phát tiền tệ diễn ra mạnh, ngân hàng trung ương bơm tiền và hạ lãi suất, dòng tiền rẻ khiến các quỹ đầu tư vay tiền để đổ vào vàng, đẩy giá lên cao. Nhưng hiện tại, lạm phát chủ yếu đến từ chi phí đẩy, khiến ngân hàng trung ương phải lo ngại và bắt đầu tăng lãi suất thay vì hạ.
Chính lãi suất mới là yếu tố tác động trực tiếp đến giá vàng. Lạm phát chỉ tác động gián tiếp thông qua lãi suất. Khi lãi suất tăng, chi phí vay vốn tăng lên, các quỹ đầu tư từng vay tiền rẻ để mua vàng buộc phải bán ra để trả nợ, chốt lời hoặc cắt lỗ. Khi lực bán tăng mạnh, giá vàng sẽ giảm sâu. Đó là lý do bạn thường thấy giá vàng tăng vào buổi sáng nhưng giảm mạnh vào buổi chiều tối khi thị trường Âu Mỹ hoạt động, vì đây là lúc các quỹ lớn giao dịch mạnh.
Nhiều người nghĩ giá vàng không giảm vì ngoài tiệm không có hàng để mua, nhưng thực chất là do chưa có lực bán đủ lớn. Khi người nắm giữ vàng bắt đầu bán ra, giá sẽ giảm rất nhanh. Ở Việt Nam, giá vàng giảm chậm hơn vì phần lớn nhà đầu tư dùng tiền thật, không dùng đòn bẩy nên không bị áp lực bán khi lãi suất tăng nhẹ. Nhưng nếu lãi suất trong nước tăng cao, kinh tế khó khăn, dòng tiền bị siết lại thì những người nắm giữ nhiều vàng vẫn sẽ phải bán để xoay vốn hoặc trả nợ, và khi đó giá vàng trong nước cũng sẽ giảm theo xu hướng thế giới.
Điều quan trọng cần hiểu là không phải cứ lạm phát cao thì vàng sẽ tăng. Chỉ khi lạm phát đến từ việc in tiền quá nhiều khiến đồng tiền mất giá mạnh thì vàng mới tăng bền. Còn khi lạm phát xuất phát từ chi phí và kéo theo lãi suất tăng thì vàng và nhiều loại tài sản khác đều chịu áp lực giảm. Thị trường không vận hành theo những gì chúng ta học thuộc, mà vận hành theo dòng tiền và chi phí vốn. Nếu không hiểu điều này, rất dễ mua vàng ngay ở đỉnh khi nghĩ rằng lạm phát cao thì giá sẽ còn tăng mãi.