KỸ THUẬT CHẾ TẠO XĂNG TỪ DẦU TH&#212; ? 
      Q&#250;y gởi Anh Chị Em 
     C&#226;u hỏi n&#224;y rất hay v&#236; n&#243; li&#234;n quan đến kỹ thuật h&#243;a dầu, kinh tế thị trường năng lượng của cả nước v&#224; ngay cả địa ch&#237;nh trị.  C&#225;c Bạn chắc chắn cũng đ&#227; c&#243; một v&#224;i kiến thức về khoa học , n&#234;n sẽ thấy nguy&#234;n l&#253; n&#224;y rất th&#250; vị , bởi v&#236; dầu th&#244; giống như một “nồi canh lớn” chứa nhiều loại ph&#226;n tử kh&#225;c nhau, v&#224; người ta t&#225;ch ch&#250;ng ra dựa v&#224;o nhiệt độ s&#244;i , k&#237;ch thước ph&#226;n tử v&#224; được giải th&#237;ch theo nhiều g&#243;c nh&#236;n kh&#225;c nhau , như sau :
       * Dầu th&#244; (crude oil) l&#224; hỗn hợp của h&#224;ng ng&#224;n loại chất hydrocarbon. , m&#224; mỗi loại ph&#226;n tử c&#243; trọng lượng ph&#226;n tử v&#224; nhiệt độ s&#244;i kh&#225;c nhau.
     Nguy&#234;n tắc lọc dầu th&#244; dựa tr&#234;n sự chưng cất ph&#226;n đoạn (fractional distillation) ; c&#243; Quy tr&#236;nh cơ bản : 
 1. Dầu th&#244; được đun n&#243;ng khoảng từ 350–400&#176;C trong l&#242; nấu.
 2. Dầu bốc hơi v&#224; đi v&#224;o th&#225;p chưng cất cao khoảng 30–60 m&#233;t.
 3. Trong th&#225;p c&#243; nhiệt độ cao ở đ&#225;y v&#224; thấp dần l&#234;n ph&#237;a tr&#234;n.
 4. C&#225;c ph&#226;n tử nặng ngưng tụ ở dưới, nhẹ ngưng tụ ở tr&#234;n.
    Kết quả của việc nấu dầu th&#244; , sẽ cho ra c&#225;c th&#224;nh phần như sau:
 • Tr&#234;n đỉnh th&#225;p l&#224; kh&#237; gas LPG, propane, butane d&#249;ng cho việc nấu ăn, m&#225;y sưởi…
 • Cao hơn ch&#250;t l&#224; xăng (gasoline)
 • Giữa th&#225;p l&#224; dầu hỏa (kerosene / jet fuel)
 • Thấp hơn l&#224; dầu diesel
 • Dưới đ&#225;y l&#224; dầu nặng, mazut
 • v&#224; phần cặn cuối c&#249;ng d&#249;ng để l&#224;m nhựa đường, hắc &#237;n (bitumen)
    T&#243;m lại, trong việc lọc dầu th&#244; , th&#236; :
    - ph&#226;n tử c&#224;ng nhẹ , c&#224;ng dễ bay hơi cao hơn để th&#224;nh nhi&#234;n liệu nhẹ
    - ph&#226;n tử c&#224;ng nặng th&#236; nằm ở dưới v&#224; tạo th&#224;nh dầu nặng v&#224; nhựa đường
    Trong thực tế th&#236; c&#225;c nh&#224; m&#225;y lọc dầu kh&#244;ng chỉ chưng cất dầu th&#244;, m&#224;  c&#242;n d&#249;ng cho nhiều c&#244;ng nghệ như: 
    - Phương ph&#225;p Cracking (bẻ g&#227;y ph&#226;n tử) : bằng c&#225;ch d&#249;ng Ph&#226;n tử dầu nặng , bẻ g&#227;y ra th&#224;nh ph&#226;n tử nhỏ hơn. V&#237; dụ như : 
    - nấu dầu th&#244; c&#243; ph&#226;n tử nặng  th&#224;nh ra ph&#226;n tử nhỏ như xăng cho xe m&#225;y &#127949;️, xe hơi &#128665;; hoặc tạo ra dầu diesel để d&#249;ng cho xe vận tải container, hoặc d&#249;ng cho m&#225;y ph&#225;t điện.
 Kh&#244;ng c&#243; m&#225;y ph&#225;t điện th&#236; bệnh viện kh&#244;ng hoạt động được ; xe chạy bằng điện cũng kh&#244;ng thể sạt điện được; s&#226;n bay kh&#244;ng hoạt động đựơc…
     C&#243; hai loại phương ph&#225;p “ Bẻ g&#227;y ph&#226;n tử : 
 • thermal cracking (nhiệt)
 • catalytic cracking (x&#250;c t&#225;c)
   * Phượng ph&#225;p Reforming : bằng c&#225;ch 
thay đổi cấu tr&#250;c ph&#226;n tử của dầu th&#244;, để tạo ra xăng c&#243; chỉ số octane cao.
    * Phương ph&#225;p Hydrocrackin : bằng c&#225;ch d&#249;ng nước hydrogen để tạo &#225;p suất cao , bắn v&#224;o khối đ&#225; &#129704; , để lấy dầu th&#244; v&#224; tạo nhi&#234;n liệu sạch. Hiện nay tr&#234;n thế giới &#127758; th&#236; chỉ c&#243; nứơc Mỹ &#127482;&#127480; USA mới l&#224;m được phương ph&#225;p n&#224;y .
      Nhờ c&#225;c kỹ thuật của c&#225;c phương ph&#225;p n&#224;y, m&#224; c&#225;c nh&#224; m&#225;y lọc dầu c&#243; thể biến dầu nặng , th&#224;nh ra xăng ⛽️ hoặc dầu diesel nhiều hơn.
    C&#225;c Bạn c&#243; thể tưởng tượng c&#225;ch nấu dầu th&#244; , giống như c&#225;ch nấu một nồi canh xương lớn.
        Khi đun s&#244;i &#129397; nồi canh th&#236; :
 •hơi nhẹ bay l&#234;n trước
 •chất b&#233;o nặng lắng xuống
   V&#224; người đầu bếp sẽ:
 •vớt lớp mỡ
 •lọc nước x&#250;p 
 •với phần c&#242;n lại c&#244; đặc .
    Nh&#224; m&#225;y lọc dầu l&#224;m việc tương tự như vậy, nhưng ch&#237;nh x&#225;c đến từng độ C.
   Theo g&#243;c nh&#236;n về kinh tế năng lượng th&#236; cho thấy c&#225;c sản phẩm của dầu kh&#244;ng cố định v&#224; bị phụ thuộc v&#224;o c&#225;c yếu tố kh&#225;c, như :
 1. nhu cầu thị trường
 2. t&#249;y theo m&#249;a
 3. chiến tranh
 4. gi&#225; cả của sự vận chuyển
 5. v&#224; khả năng lọc dầu của nh&#224; m&#225;y lọc dầu.
       V&#237; dụ:
 •m&#249;a đ&#244;ng lạnh th&#236; gi&#225; cả của dầu diesel tăng
 •m&#249;a du lịch thi gi&#225; xăng ⛽️ cho xe m&#225;y &#127949;️, xe hơi &#128663; tăng
 •chiến tranh cũng cần nhi&#234;n liệu xăng dầu, l&#224;m cho gi&#225; xăng dầu tăng
     * C&#226;u hỏi đặt ra l&#224; tại sao c&#243; l&#250;c dầu diesel lại đắt hơn v&#224;ng ( Gold ) ? 
   Thực ra dầu diesel kh&#244;ng thường xuy&#234;n đắt hơn gi&#225; v&#224;ng theo trọng lượng. Nhưng c&#243; những thời điểm dầu diesel trở n&#234;n cực kỳ khan hiếm, l&#224;m gi&#225; tăng mạnh so với nhiều h&#224;ng h&#243;a kh&#225;c , kể cả V&#224;ng ( Gold ) .
      v&#224;i nguy&#234;n nh&#226;n lớn l&#224;m cho gi&#225; thị trường v&#224;ng giảm gi&#225; so với gi&#225; dầu Diesel , l&#224; vị : 
1. Dầu Diesel l&#224; nhi&#234;n liệu ch&#237;nh của to&#224;n bộ nền kinh tế của cả một quốc gia, do bởi c&#225;c  xe tải container &#128667; , t&#224;u biển , t&#224;u hỏa
, m&#225;y n&#244;ng nghiệp , m&#225;y ph&#225;t điện , xe qu&#226;n sự .v.v   Tất cả hầu như đều chạy bằng dầu Diesel.
 Dầu Diesel l&#224; m&#225;u &#129656; của hệ thống vận tải, vận chuyển h&#224;ng h&#243;a của cả nước .
      Khủng hoảng năng lượng gần đ&#226;y l&#224; v&#224;o năm 2022–2023 , khi c&#243; :
 • chiến tranh giữa nứơc Nga &#127479;&#127482; v&#224; nước Ukraine  , m&#224; nhiều nước ở ch&#226;u &#194;u cấm dầu kh&#237; của nước Nga &#127479;&#127482;, nhưng lại thiếu nh&#224; m&#225;y lọc dầu , l&#224;m cho dầu Diesel trở n&#234;n khan hiếm.
     C&#243; l&#250;c gi&#225; diesel ở ch&#226;u &#194;u tăng hơn 60–80%.
     Sau đại dịch COVID -19 , năm 2019 th&#236; nhiều nh&#224; m&#225;y lọc dầu tr&#234;n thế giới &#127757; đ&#243;ng cửa , l&#224;m cho việc sản lượng dầu diesel giảm !
     Về nhu cầu qu&#226;n sự khi c&#243;  chiến tranh th&#236; c&#225;c loại xe qu&#226;n sự, như xe tăng , xe bọc th&#233;p , t&#224;u chiến , m&#225;y bay ✈️ , đều d&#249;ng dầu diesel hoặc nhi&#234;n liệu tương tự.
N&#234;n dầu diesel trở th&#224;nh nhi&#234;n liệu ch&#237;nh cho chiến lược.
       Dầu Diesel do nh&#224; khoa học Rudolf Diesel ph&#225;t minh v&#224;o năm 1897 . Điều th&#250; vị l&#224;  ban đầu &#244;ng chỉ vẻ thiết kế cho động cơ chạy bằng dầu thực vật. Nhờ c&#243; sự ph&#225;t minh n&#224;y , th&#236; ng&#224;nh dầu mỏ mới ph&#225;t triển nhi&#234;n liệu đầu diesel từ dầu th&#244;.
     Nếu như c&#225;c Bạn v&#237; nền kinh tế của một nước, như l&#224; cơ thể con người , th&#236; :
 •D&#242;ng điện giống như ch&#249;m d&#224;y thần kinh
 •hệ thống m&#225;y computer internet giống như bộ n&#227;o &#129504; 
 Th&#236; dầu diesel giống như  “ M&#225;u &#129656;, huyết mạch “ kh&#244;ng phải l&#224; thứ đẹp nhất
, nhưng thiếu dầu Diesel th&#236; to&#224;n bộ cơ thể ngừng hoạt động.
     V&#236; vậy trong nhiều giai đoạn khủng hoảng năng lượng, dầu diesel c&#242;n quan trọng hơn cả v&#224;ng khối ( Gold ) : 
     V&#224;ng ( Gold) chỉ giữ gi&#225; trị.
      Dầu Diesel giữ cho x&#227; hội vận h&#224;nh của cả nước.
Kim viết cho khỏi qu&#234;n v&#224; để học hỏi th&#234;m 
Ch&#250;c b&#236;nh an đến với c&#225;c Bạn v&#224; gia đ&#236;nh 
Dr L&#253; văn Kim
New York USA &#127482;&#127480; 
T&#236;nh Th&#226;n

KỸ THUẬT CHẾ TẠO XĂNG TỪ DẦU THÔ ? 
      Qúy gởi Anh Chị Em 
     Câu hỏi này rất hay vì nó liên quan đến kỹ thuật hóa dầu, kinh tế thị trường năng lượng của cả nước và ngay cả địa chính trị.  Các Bạn chắc chắn cũng đã có một vài kiến thức về khoa học , nên sẽ thấy nguyên lý này rất thú vị , bởi vì dầu thô giống như một “nồi canh lớn” chứa nhiều loại phân tử khác nhau, và người ta tách chúng ra dựa vào nhiệt độ sôi , kích thước phân tử và được giải thích theo nhiều góc nhìn khác nhau , như sau :
       * Dầu thô (crude oil) là hỗn hợp của hàng ngàn loại chất hydrocarbon. , mà mỗi loại phân tử có trọng lượng phân tử và nhiệt độ sôi khác nhau.
     Nguyên tắc lọc dầu thô dựa trên sự chưng cất phân đoạn (fractional distillation) ; có Quy trình cơ bản : 
 1. Dầu thô được đun nóng khoảng từ 350–400°C trong lò nấu.
 2. Dầu bốc hơi và đi vào tháp chưng cất cao khoảng 30–60 mét.
 3. Trong tháp có nhiệt độ cao ở đáy và thấp dần lên phía trên.
 4. Các phân tử nặng ngưng tụ ở dưới, nhẹ ngưng tụ ở trên.
    Kết quả của việc nấu dầu thô , sẽ cho ra các thành phần như sau:
 • Trên đỉnh tháp là khí gas LPG, propane, butane dùng cho việc nấu ăn, máy sưởi…
 • Cao hơn chút là xăng (gasoline)
 • Giữa tháp là dầu hỏa (kerosene / jet fuel)
 • Thấp hơn là dầu diesel
 • Dưới đáy là dầu nặng, mazut
 • và phần cặn cuối cùng dùng để làm nhựa đường, hắc ín (bitumen)
    Tóm lại, trong việc lọc dầu thô , thì :
    - phân tử càng nhẹ , càng dễ bay hơi cao hơn để thành nhiên liệu nhẹ
    - phân tử càng nặng thì nằm ở dưới và tạo thành dầu nặng và nhựa đường
    Trong thực tế thì các nhà máy lọc dầu không chỉ chưng cất dầu thô, mà  còn dùng cho nhiều công nghệ như: 
    - Phương pháp Cracking (bẻ gãy phân tử) : bằng cách dùng Phân tử dầu nặng , bẻ gãy ra thành phân tử nhỏ hơn. Ví dụ như : 
    - nấu dầu thô có phân tử nặng  thành ra phân tử nhỏ như xăng cho xe máy 🏍️, xe hơi 🚙; hoặc tạo ra dầu diesel để dùng cho xe vận tải container, hoặc dùng cho máy phát điện.
 Không có máy phát điện thì bệnh viện không hoạt động được ; xe chạy bằng điện cũng không thể sạt điện được; sân bay không hoạt động đựơc…
     Có hai loại phương pháp “ Bẻ gãy phân tử : 
 • thermal cracking (nhiệt)
 • catalytic cracking (xúc tác)
   * Phượng pháp Reforming : bằng cách 
thay đổi cấu trúc phân tử của dầu thô, để tạo ra xăng có chỉ số octane cao.
    * Phương pháp Hydrocrackin : bằng cách dùng nước hydrogen để tạo áp suất cao , bắn vào khối đá 🪨 , để lấy dầu thô và tạo nhiên liệu sạch. Hiện nay trên thế giới 🌎 thì chỉ có nứơc Mỹ 🇺🇸 USA mới làm được phương pháp này .
      Nhờ các kỹ thuật của các phương pháp này, mà các nhà máy lọc dầu có thể biến dầu nặng , thành ra xăng ⛽️ hoặc dầu diesel nhiều hơn.
    Các Bạn có thể tưởng tượng cách nấu dầu thô , giống như cách nấu một nồi canh xương lớn.
        Khi đun sôi 🥵 nồi canh thì :
 •hơi nhẹ bay lên trước
 •chất béo nặng lắng xuống
   Và người đầu bếp sẽ:
 •vớt lớp mỡ
 •lọc nước xúp 
 •với phần còn lại cô đặc .
    Nhà máy lọc dầu làm việc tương tự như vậy, nhưng chính xác đến từng độ C.
   Theo góc nhìn về kinh tế năng lượng thì cho thấy các sản phẩm của dầu không cố định và bị phụ thuộc vào các yếu tố khác, như :
 1. nhu cầu thị trường
 2. tùy theo mùa
 3. chiến tranh
 4. giá cả của sự vận chuyển
 5. và khả năng lọc dầu của nhà máy lọc dầu.
       Ví dụ:
 •mùa đông lạnh thì giá cả của dầu diesel tăng
 •mùa du lịch thi giá xăng ⛽️ cho xe máy 🏍️, xe hơi 🚗 tăng
 •chiến tranh cũng cần nhiên liệu xăng dầu, làm cho giá xăng dầu tăng
     * Câu hỏi đặt ra là tại sao có lúc dầu diesel lại đắt hơn vàng ( Gold ) ? 
   Thực ra dầu diesel không thường xuyên đắt hơn giá vàng theo trọng lượng. Nhưng có những thời điểm dầu diesel trở nên cực kỳ khan hiếm, làm giá tăng mạnh so với nhiều hàng hóa khác , kể cả Vàng ( Gold ) .
      vài nguyên nhân lớn làm cho giá thị trường vàng giảm giá so với giá dầu Diesel , là vị : 
1. Dầu Diesel là nhiên liệu chính của toàn bộ nền kinh tế của cả một quốc gia, do bởi các  xe tải container 🚛 , tàu biển , tàu hỏa
, máy nông nghiệp , máy phát điện , xe quân sự .v.v   Tất cả hầu như đều chạy bằng dầu Diesel.
 Dầu Diesel là máu 🩸 của hệ thống vận tải, vận chuyển hàng hóa của cả nước .
      Khủng hoảng năng lượng gần đây là vào năm 2022–2023 , khi có :
 • chiến tranh giữa nứơc Nga 🇷🇺 và nước Ukraine  , mà nhiều nước ở châu Âu cấm dầu khí của nước Nga 🇷🇺, nhưng lại thiếu nhà máy lọc dầu , làm cho dầu Diesel trở nên khan hiếm.
     Có lúc giá diesel ở châu Âu tăng hơn 60–80%.
     Sau đại dịch COVID -19 , năm 2019 thì nhiều nhà máy lọc dầu trên thế giới 🌍 đóng cửa , làm cho việc sản lượng dầu diesel giảm !
     Về nhu cầu quân sự khi có  chiến tranh thì các loại xe quân sự, như xe tăng , xe bọc thép , tàu chiến , máy bay ✈️ , đều dùng dầu diesel hoặc nhiên liệu tương tự.
Nên dầu diesel trở thành nhiên liệu chính cho chiến lược.
       Dầu Diesel do nhà khoa học Rudolf Diesel phát minh vào năm 1897 . Điều thú vị là  ban đầu ông chỉ vẻ thiết kế cho động cơ chạy bằng dầu thực vật. Nhờ có sự phát minh này , thì ngành dầu mỏ mới phát triển nhiên liệu đầu diesel từ dầu thô.
     Nếu như các Bạn ví nền kinh tế của một nước, như là cơ thể con người , thì :
 •Dòng điện giống như chùm dày thần kinh
 •hệ thống máy computer internet giống như bộ não 🧠 
 Thì dầu diesel giống như  “ Máu 🩸, huyết mạch “ không phải là thứ đẹp nhất
, nhưng thiếu dầu Diesel thì toàn bộ cơ thể ngừng hoạt động.
     Vì vậy trong nhiều giai đoạn khủng hoảng năng lượng, dầu diesel còn quan trọng hơn cả vàng khối ( Gold ) : 
     Vàng ( Gold) chỉ giữ giá trị.
      Dầu Diesel giữ cho xã hội vận hành của cả nước.
Kim viết cho khỏi quên và để học hỏi thêm 
Chúc bình an đến với các Bạn và gia đình 
Dr Lý văn Kim
New York USA 🇺🇸 
Tình Thân