V&#224;ng c&#243; thể l&#234;n 500 triệu hay 1 tỷ một lượng nếu khủng hoảng dầu mỏ xảy ra?
Gần đ&#226;y c&#243; một kịch bản đang được rất nhiều người tr&#234;n thị trường nhắc tới. Đ&#243; l&#224; nếu thế giới rơi v&#224;o một cuộc khủng hoảng dầu mỏ to&#224;n cầu giống như những g&#236; đ&#227; xảy ra v&#224;o năm 1973, th&#236; gi&#225; v&#224;ng c&#243; thể tăng cực kỳ mạnh. C&#243; người n&#243;i v&#224;ng c&#243; thể l&#234;n 300 triệu một lượng, 500 triệu một lượng, thậm ch&#237; l&#224; một tỷ đồng một lượng. Nghe th&#236; giống như một c&#226;u chuyện rất kh&#243; tin, nhưng để hiểu kịch bản đ&#243; c&#243; khả năng xảy ra hay kh&#244;ng, ch&#250;ng ta cần phải nh&#236;n lại lịch sử của giai đoạn 1973.
Thời điểm đ&#243; ch&#237;nh l&#224; một trong những chu kỳ tăng gi&#225; v&#224;ng mạnh nhất trong lịch sử t&#224;i ch&#237;nh. Từ mức khoảng 65 USD một ounce, gi&#225; v&#224;ng đ&#227; tăng l&#234;n gần 850 USD v&#224;o năm 1980. Tức l&#224; tăng khoảng 15 lần chỉ trong v&#224;i năm. Nếu ch&#250;ng ta lấy v&#237; dụ đơn giản theo mặt bằng gi&#225; hiện nay, giả sử v&#224;ng đang khoảng 200 triệu một lượng m&#224; tăng 15 lần giống giai đoạn đ&#243; th&#236; con số l&#253; thuyết c&#243; thể l&#234;n tới v&#224;i tỷ đồng một lượng. Đ&#226;y l&#224; một mức gi&#225; m&#224; hầu hết mọi người rất kh&#243; tưởng tượng.
Vậy tại sao v&#224;ng lại tăng mạnh đến như vậy trong giai đoạn đ&#243;. Trước khi khủng hoảng dầu mỏ xảy ra v&#224;o năm 1973, Mỹ đ&#227; đưa ra một quyết định cực kỳ quan trọng. Đ&#243; l&#224; năm 1971 Mỹ ch&#237;nh thức bỏ bản vị v&#224;ng. Điều n&#224;y c&#243; nghĩa l&#224; đồng đ&#244; la kh&#244;ng c&#242;n được đảm bảo bằng v&#224;ng nữa. Khi c&#242;n bản vị v&#224;ng th&#236; Mỹ kh&#244;ng thể in tiền qu&#225; nhiều v&#236; mỗi đồng tiền đều phải gắn với một lượng v&#224;ng dự trữ. Nhưng khi bỏ bản vị v&#224;ng, Mỹ c&#243; thể mở rộng cung tiền mạnh hơn để t&#224;i trợ cho nhiều khoản chi ti&#234;u lớn, đặc biệt l&#224; chi ph&#237; chiến tranh lạnh với Li&#234;n X&#244; v&#224; cuộc chiến tranh tại Việt Nam.
Sau khi bản vị v&#224;ng bị b&#227;i bỏ, đồng đ&#244; la bắt đầu suy yếu. Nhưng c&#250; sốc thật sự xảy ra v&#224;o năm 1973 khi chiến tranh Trung Đ&#244;ng b&#249;ng nổ. C&#225;c quốc gia Ả Rập xuất khẩu dầu mỏ đ&#227; quyết định cấm vận dầu đối với những nước ủng hộ Israel, trong đ&#243; c&#243; Mỹ. Quyết định n&#224;y ngay lập tức g&#226;y ra c&#250; sốc dầu mỏ to&#224;n cầu. Gi&#225; dầu tăng từ khoảng 3 USD l&#234;n gần 12 USD một th&#249;ng chỉ trong thời gian rất ngắn. Điều đ&#243; khiến lạm ph&#225;t tại Mỹ tăng vọt.
Trong khi lạm ph&#225;t tăng mạnh th&#236; l&#227;i suất lại kh&#244;ng theo kịp. Điều n&#224;y tạo ra một t&#236;nh trạng rất đặc biệt gọi l&#224; l&#227;i suất thực &#226;m. Nghĩa l&#224; nếu bạn gửi tiết kiệm 3% một năm nhưng lạm ph&#225;t lại l&#234;n tới 5% th&#236; thực chất bạn đang mất tiền. Khi điều đ&#243; xảy ra, mọi người bắt đầu b&#225;n đ&#244; la, r&#250;t tiền tiết kiệm v&#224; chuyển sang những t&#224;i sản c&#243; khả năng giữ gi&#225; tốt hơn. Một trong những t&#224;i sản được lựa chọn nhiều nhất ch&#237;nh l&#224; v&#224;ng. Đ&#243; ch&#237;nh l&#224; động lực khiến gi&#225; v&#224;ng tăng b&#249;ng nổ từ năm 1973 cho tới năm 1980.
Quay trở lại bối cảnh hiện tại, ch&#250;ng ta cũng đang thấy một số yếu tố kh&#225; giống với giai đoạn trước. Gi&#225; dầu đang tăng rất mạnh trong thời gian ngắn khi căng thẳng giữa Mỹ v&#224; Iran leo thang. L&#250;c đầu cuộc xung đột nổ ra, gi&#225; dầu chỉ khoảng 65 USD một th&#249;ng, nhưng sau đ&#243; đ&#227; tăng l&#234;n gần 90 USD. Tức l&#224; tăng hơn 30%. Điều n&#224;y khiến thị trường bắt đầu lo ngại lạm ph&#225;t c&#243; thể quay trở lại.
Trong khi đ&#243; l&#227;i suất tại Mỹ lại đang c&#243; xu hướng giảm dần. Nếu lạm ph&#225;t tăng l&#234;n trong khi l&#227;i suất giảm th&#236; l&#227;i suất thực sẽ bắt đầu suy giảm. Khi l&#227;i suất thực giảm, v&#224;ng thường sẽ c&#243; lợi thế. Tuy nhi&#234;n hiện tại vẫn c&#243; một điểm kh&#225;c rất lớn so với năm 1973. L&#227;i suất thực ở thời điểm n&#224;y vẫn đang dương. Điều đ&#243; c&#243; nghĩa l&#224; những người nắm giữ đ&#244; la hoặc gửi tiết kiệm vẫn đang c&#243; lợi nhuận chứ chưa rơi v&#224;o t&#236;nh trạng bị lỗ như giai đoạn thập ni&#234;n 1970.
Ch&#237;nh v&#236; vậy ch&#250;ng ta đang thấy một hiện tượng kh&#225; đặc biệt tr&#234;n thị trường. Sau khi chiến sự leo thang, gi&#225; dầu tăng v&#224; đồng đ&#244; la cũng tăng theo, nhưng gi&#225; v&#224;ng lại c&#243; những nhịp điều chỉnh kh&#225; mạnh. C&#243; thời điểm v&#224;ng lập đỉnh rồi giảm gần 10% chỉ trong thời gian ngắn. Một trong những nguy&#234;n nh&#226;n l&#224; v&#236; hệ thống petrodollar. Khi gi&#225; dầu tăng, nhu cầu sử dụng đ&#244; la để thanh to&#225;n dầu cũng tăng l&#234;n, khiến đồng USD mạnh hơn. Khi USD mạnh th&#236; v&#224;ng thường chịu &#225;p lực.
Ngo&#224;i ra c&#242;n một yếu tố kh&#225;c l&#224; lợi suất tr&#225;i phiếu ch&#237;nh phủ Mỹ. Khi lợi suất tr&#225;i phiếu tăng, d&#242;ng tiền to&#224;n cầu c&#243; xu hướng chuyển sang nắm giữ tr&#225;i phiếu v&#236; vừa an to&#224;n vừa c&#243; l&#227;i suất h&#224;ng năm. Trong khi đ&#243; v&#224;ng lại kh&#244;ng tạo ra d&#242;ng tiền. Điều n&#224;y khiến một phần d&#242;ng vốn từ v&#224;ng dịch chuyển sang tr&#225;i phiếu.
Một c&#226;u hỏi rất quan trọng l&#250;c n&#224;y l&#224; liệu gi&#225; dầu c&#243; tiếp tục tăng mạnh nữa hay kh&#244;ng. Bởi v&#236; nếu dầu tiếp tục tăng, lạm ph&#225;t sẽ bị đẩy l&#234;n cao hơn v&#224; khi đ&#243; l&#227;i suất thực c&#243; thể giảm s&#226;u hơn. Tuy nhi&#234;n Mỹ v&#224; c&#225;c đồng minh cũng đang chuẩn bị nhiều biện ph&#225;p để ổn định nguồn cung dầu, v&#237; dụ như bảo vệ c&#225;c tuyến vận chuyển năng lượng hoặc triển khai lực lượng đảm bảo an to&#224;n cho t&#224;u dầu.
Nếu c&#225;c tuyến vận tải dầu được th&#244;ng suốt th&#236; gi&#225; dầu c&#243; thể hạ nhiệt kh&#225; nhanh. Nhưng nếu căng thẳng tiếp tục leo thang v&#224; nguồn cung dầu thật sự bị gi&#225;n đoạn, gi&#225; dầu c&#243; thể tăng rất mạnh v&#224; khi đ&#243; nguy cơ đ&#236;nh lạm giống thập ni&#234;n 1970 sẽ quay trở lại. Khi l&#227;i suất thực thật sự rơi v&#224;o v&#249;ng &#226;m, đ&#243; mới l&#224; m&#244;i trường l&#253; tưởng để v&#224;ng b&#249;ng nổ mạnh mẽ.
C&#242;n ở thời điểm hiện tại, để n&#243;i rằng v&#224;ng sẽ tăng 10 hay 15 lần giống giai đoạn 1973 đến 1980 th&#236; x&#225;c suất vẫn chưa cao. Bởi v&#236; Mỹ vẫn đang cố gắng củng cố sức mạnh của đồng đ&#244; la v&#224; duy tr&#236; hệ thống petrodollar. Cuộc chơi hiện nay kh&#244;ng chỉ l&#224; c&#226;u chuyện chiến tranh hay gi&#225; dầu, m&#224; c&#242;n l&#224; cuộc cạnh tranh quyền lực tiền tệ to&#224;n cầu. 

Vàng có thể lên 500 triệu hay 1 tỷ một lượng nếu khủng hoảng dầu mỏ xảy ra?
Gần đây có một kịch bản đang được rất nhiều người trên thị trường nhắc tới. Đó là nếu thế giới rơi vào một cuộc khủng hoảng dầu mỏ toàn cầu giống như những gì đã xảy ra vào năm 1973, thì giá vàng có thể tăng cực kỳ mạnh. Có người nói vàng có thể lên 300 triệu một lượng, 500 triệu một lượng, thậm chí là một tỷ đồng một lượng. Nghe thì giống như một câu chuyện rất khó tin, nhưng để hiểu kịch bản đó có khả năng xảy ra hay không, chúng ta cần phải nhìn lại lịch sử của giai đoạn 1973.
Thời điểm đó chính là một trong những chu kỳ tăng giá vàng mạnh nhất trong lịch sử tài chính. Từ mức khoảng 65 USD một ounce, giá vàng đã tăng lên gần 850 USD vào năm 1980. Tức là tăng khoảng 15 lần chỉ trong vài năm. Nếu chúng ta lấy ví dụ đơn giản theo mặt bằng giá hiện nay, giả sử vàng đang khoảng 200 triệu một lượng mà tăng 15 lần giống giai đoạn đó thì con số lý thuyết có thể lên tới vài tỷ đồng một lượng. Đây là một mức giá mà hầu hết mọi người rất khó tưởng tượng.
Vậy tại sao vàng lại tăng mạnh đến như vậy trong giai đoạn đó. Trước khi khủng hoảng dầu mỏ xảy ra vào năm 1973, Mỹ đã đưa ra một quyết định cực kỳ quan trọng. Đó là năm 1971 Mỹ chính thức bỏ bản vị vàng. Điều này có nghĩa là đồng đô la không còn được đảm bảo bằng vàng nữa. Khi còn bản vị vàng thì Mỹ không thể in tiền quá nhiều vì mỗi đồng tiền đều phải gắn với một lượng vàng dự trữ. Nhưng khi bỏ bản vị vàng, Mỹ có thể mở rộng cung tiền mạnh hơn để tài trợ cho nhiều khoản chi tiêu lớn, đặc biệt là chi phí chiến tranh lạnh với Liên Xô và cuộc chiến tranh tại Việt Nam.
Sau khi bản vị vàng bị bãi bỏ, đồng đô la bắt đầu suy yếu. Nhưng cú sốc thật sự xảy ra vào năm 1973 khi chiến tranh Trung Đông bùng nổ. Các quốc gia Ả Rập xuất khẩu dầu mỏ đã quyết định cấm vận dầu đối với những nước ủng hộ Israel, trong đó có Mỹ. Quyết định này ngay lập tức gây ra cú sốc dầu mỏ toàn cầu. Giá dầu tăng từ khoảng 3 USD lên gần 12 USD một thùng chỉ trong thời gian rất ngắn. Điều đó khiến lạm phát tại Mỹ tăng vọt.
Trong khi lạm phát tăng mạnh thì lãi suất lại không theo kịp. Điều này tạo ra một tình trạng rất đặc biệt gọi là lãi suất thực âm. Nghĩa là nếu bạn gửi tiết kiệm 3% một năm nhưng lạm phát lại lên tới 5% thì thực chất bạn đang mất tiền. Khi điều đó xảy ra, mọi người bắt đầu bán đô la, rút tiền tiết kiệm và chuyển sang những tài sản có khả năng giữ giá tốt hơn. Một trong những tài sản được lựa chọn nhiều nhất chính là vàng. Đó chính là động lực khiến giá vàng tăng bùng nổ từ năm 1973 cho tới năm 1980.
Quay trở lại bối cảnh hiện tại, chúng ta cũng đang thấy một số yếu tố khá giống với giai đoạn trước. Giá dầu đang tăng rất mạnh trong thời gian ngắn khi căng thẳng giữa Mỹ và Iran leo thang. Lúc đầu cuộc xung đột nổ ra, giá dầu chỉ khoảng 65 USD một thùng, nhưng sau đó đã tăng lên gần 90 USD. Tức là tăng hơn 30%. Điều này khiến thị trường bắt đầu lo ngại lạm phát có thể quay trở lại.
Trong khi đó lãi suất tại Mỹ lại đang có xu hướng giảm dần. Nếu lạm phát tăng lên trong khi lãi suất giảm thì lãi suất thực sẽ bắt đầu suy giảm. Khi lãi suất thực giảm, vàng thường sẽ có lợi thế. Tuy nhiên hiện tại vẫn có một điểm khác rất lớn so với năm 1973. Lãi suất thực ở thời điểm này vẫn đang dương. Điều đó có nghĩa là những người nắm giữ đô la hoặc gửi tiết kiệm vẫn đang có lợi nhuận chứ chưa rơi vào tình trạng bị lỗ như giai đoạn thập niên 1970.
Chính vì vậy chúng ta đang thấy một hiện tượng khá đặc biệt trên thị trường. Sau khi chiến sự leo thang, giá dầu tăng và đồng đô la cũng tăng theo, nhưng giá vàng lại có những nhịp điều chỉnh khá mạnh. Có thời điểm vàng lập đỉnh rồi giảm gần 10% chỉ trong thời gian ngắn. Một trong những nguyên nhân là vì hệ thống petrodollar. Khi giá dầu tăng, nhu cầu sử dụng đô la để thanh toán dầu cũng tăng lên, khiến đồng USD mạnh hơn. Khi USD mạnh thì vàng thường chịu áp lực.
Ngoài ra còn một yếu tố khác là lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ. Khi lợi suất trái phiếu tăng, dòng tiền toàn cầu có xu hướng chuyển sang nắm giữ trái phiếu vì vừa an toàn vừa có lãi suất hàng năm. Trong khi đó vàng lại không tạo ra dòng tiền. Điều này khiến một phần dòng vốn từ vàng dịch chuyển sang trái phiếu.
Một câu hỏi rất quan trọng lúc này là liệu giá dầu có tiếp tục tăng mạnh nữa hay không. Bởi vì nếu dầu tiếp tục tăng, lạm phát sẽ bị đẩy lên cao hơn và khi đó lãi suất thực có thể giảm sâu hơn. Tuy nhiên Mỹ và các đồng minh cũng đang chuẩn bị nhiều biện pháp để ổn định nguồn cung dầu, ví dụ như bảo vệ các tuyến vận chuyển năng lượng hoặc triển khai lực lượng đảm bảo an toàn cho tàu dầu.
Nếu các tuyến vận tải dầu được thông suốt thì giá dầu có thể hạ nhiệt khá nhanh. Nhưng nếu căng thẳng tiếp tục leo thang và nguồn cung dầu thật sự bị gián đoạn, giá dầu có thể tăng rất mạnh và khi đó nguy cơ đình lạm giống thập niên 1970 sẽ quay trở lại. Khi lãi suất thực thật sự rơi vào vùng âm, đó mới là môi trường lý tưởng để vàng bùng nổ mạnh mẽ.
Còn ở thời điểm hiện tại, để nói rằng vàng sẽ tăng 10 hay 15 lần giống giai đoạn 1973 đến 1980 thì xác suất vẫn chưa cao. Bởi vì Mỹ vẫn đang cố gắng củng cố sức mạnh của đồng đô la và duy trì hệ thống petrodollar. Cuộc chơi hiện nay không chỉ là câu chuyện chiến tranh hay giá dầu, mà còn là cuộc cạnh tranh quyền lực tiền tệ toàn cầu. 