C&#225;c b&#224;i học di dời của những th&#224;nh phố lớn cho thấy nếu kh&#244;ng “di dời cả sinh kế” th&#236; người dẫn vẫn sẽ quay trở lại nội đ&#244;.

H&#224; Nội đang đứng trước một ngưỡng cửa lịch sử khi kế hoạch di dời h&#224;ng trăm ngh&#236;n cư d&#226;n khỏi c&#225;c quận nội th&#224;nh cũ được đẩy mạnh nhằm t&#225;i cấu tr&#250;c kh&#244;ng gian đ&#244; thị. Đ&#226;y kh&#244;ng đơn thuần l&#224; c&#226;u chuyện chuyển nh&#224;, m&#224; l&#224; chiến lược thay đổi diện mạo kinh tế v&#224; chất lượng sống của cả một th&#224;nh phố.

Tuy nhi&#234;n, nh&#236;n v&#224;o những h&#236;nh mẫu quốc tế như Paris hay Seoul, ch&#250;ng ta thấy rằng việc di d&#226;n chỉ thực sự th&#224;nh c&#244;ng khi đi k&#232;m với một hệ sinh th&#225;i kinh tế ho&#224;n chỉnh tại điểm đến mới.

V&#224;o giữa thế kỷ 19, Paris cũng rơi v&#224;o t&#236;nh trạng tương tự H&#224; Nội hiện nay: hạ tầng qu&#225; tải, mật độ d&#226;n cư cao kỷ lục v&#224; điều kiện vệ sinh k&#233;m. Khi đ&#243;, Nam tước Haussmann đ&#227; thực hiện một cuộc t&#225;i cấu tr&#250;c chấn động lịch sử bằng c&#225;ch ph&#225; bỏ hơn 20.000 ng&#244;i nh&#224; cũ để x&#226;y dựng c&#225;c đại lộ rộng lớn v&#224; hệ thống c&#244;ng vi&#234;n.

Kết quả của cuộc di d&#226;n cưỡng b&#225;ch n&#224;y đ&#227; tạo n&#234;n một Paris hoa lệ như ng&#224;y nay. Nhưng c&#225;i gi&#225; phải trả cũng rất lớn: chi ph&#237; sinh hoạt tại l&#245;i đ&#244; thị tăng vọt, đẩy tầng lớp lao động ra v&#249;ng ngoại &#244;.

Theo dữ liệu từ c&#225;c b&#225;o c&#225;o từ Viện Quy hoạch Đ&#244; thị Paris (Institut Paris Region), cấu tr&#250;c x&#227; hội Paris đ&#227; thay đổi vĩnh viễn, biến nội đ&#244; th&#224;nh khu vực của giới tinh hoa v&#224; kh&#225;ch du lịch trong khi 350.000 người d&#226;n lao động (phần lớn l&#224; tầng lớp lao động ngh&#232;o) đ&#227; bị buộc phải rời bỏ nh&#224; cửa để nhường chỗ cho c&#225;c đại lộ rộng lớn.

R&#245; r&#224;ng nếu kh&#244;ng kiểm so&#225;t tốt gi&#225; bất động sản v&#224; chi ph&#237; dịch vụ sau t&#225;i thiết, ch&#250;ng ta c&#243; nguy cơ mất đi &quot;linh hồn&quot; của phố cũ khi những người lao động b&#236;nh d&#226;n, những người tạo ra nhịp sống đặc trưng của một th&#224;nh phố sẽ kh&#244;ng c&#242;n khả năng b&#225;m trụ.

Một v&#237; dụ gần gũi v&#224; mang t&#237;nh thời đại hơn l&#224; Seoul, H&#224;n Quốc. Trong giai đoạn b&#249;ng nổ kinh tế, Seoul đ&#227; phải đối mặt với &#225;p lực d&#226;n số kinh khủng. Ch&#237;nh phủ H&#224;n Quốc kh&#244;ng chỉ đơn thuần bảo người d&#226;n rời đi, họ x&#226;y dựng c&#225;c &quot;Th&#224;nh phố mới&quot; (New Towns) như Bundang hay Ilsan.

Số liệu từ Statistics Korea cho thấy, c&#225;c đ&#244; thị vệ tinh n&#224;y kh&#244;ng chỉ l&#224; nơi ngủ nghỉ m&#224; l&#224; những trung t&#226;m kinh tế độc lập. Ch&#237;nh phủ đ&#227; di dời c&#225;c cơ quan h&#224;nh ch&#237;nh, trường đại học v&#224; khuyến kh&#237;ch doanh nghiệp đặt trụ sở tại đ&#226;y bằng c&#225;c ch&#237;nh s&#225;ch thuế. Nhờ đ&#243;, &#225;p lực l&#234;n l&#245;i Seoul giảm đ&#225;ng kể m&#224; kh&#244;ng g&#226;y ra c&#250; sốc về việc l&#224;m.

Bất chấp điều đ&#243;, rất nhiều người d&#226;n vẫn đổ về Seoul khiến gi&#225; BĐS tại đ&#226;y tăng li&#234;n tục, tạo n&#234;n những cơn sốt gi&#225; nh&#224; kh&#244;ng tưởng.

Đ&#226;y l&#224; một b&#224;i học cực kỳ quan trọng cho c&#225;c kế hoạch t&#225;i cấu tr&#250;c bởi di dời d&#226;n phải đi đ&#244;i với &quot;di dời cơ hội kinh tế&quot;. Nếu c&#225;c quận như Đ&#244;ng Anh, Gia L&#226;m hay H&#242;a Lạc kh&#244;ng trở th&#224;nh những cực tăng trưởng mới với đầy đủ tiện &#237;ch v&#224; việc l&#224;m, d&#242;ng người sẽ sớm quay trở lại nội đ&#244; theo quy luật tự nhi&#234;n.

Một v&#237; dụ nữa cho chiến lược di dời sinh kế l&#224; Bắc Kinh-Trung Quốc. Thủ đ&#244; n&#224;y từng qu&#225; tải với 22 triệu d&#226;n, tắc nghẽn giao th&#244;ng v&#224; &#244; nhiễm nghi&#234;m trọng. Bởi vậy kh&#244;ng chỉ di dời d&#226;n cư, ch&#237;nh quyền Bắc Kinh c&#242;n di dời to&#224;n bộ c&#225;c chức năng phi thủ đ&#244; (trường đại học, bệnh viện, trụ sở doanh nghiệp nh&#224; nước) ra T&#226;n khu H&#249;ng An (c&#225;ch Bắc Kinh 100km).

Thay v&#236; chỉ di dời d&#226;n, họ di dời &quot;sinh kế&quot;. Khi c&#225;c cơ quan v&#224; trường học đi, h&#224;ng trăm ngh&#236;n người lao động v&#224; sinh vi&#234;n cũng sẽ chuyển đi theo một c&#225;ch tự nhi&#234;n hơn.

---
(*) Nguồn: PV Băng Băng/Tạp ch&#237; Nhịp sống thị trường

Các bài học di dời của những thành phố lớn cho thấy nếu không “di dời cả sinh kế” thì người dẫn vẫn sẽ quay trở lại nội đô.

Hà Nội đang đứng trước một ngưỡng cửa lịch sử khi kế hoạch di dời hàng trăm nghìn cư dân khỏi các quận nội thành cũ được đẩy mạnh nhằm tái cấu trúc không gian đô thị. Đây không đơn thuần là câu chuyện chuyển nhà, mà là chiến lược thay đổi diện mạo kinh tế và chất lượng sống của cả một thành phố.

Tuy nhiên, nhìn vào những hình mẫu quốc tế như Paris hay Seoul, chúng ta thấy rằng việc di dân chỉ thực sự thành công khi đi kèm với một hệ sinh thái kinh tế hoàn chỉnh tại điểm đến mới.

Vào giữa thế kỷ 19, Paris cũng rơi vào tình trạng tương tự Hà Nội hiện nay: hạ tầng quá tải, mật độ dân cư cao kỷ lục và điều kiện vệ sinh kém. Khi đó, Nam tước Haussmann đã thực hiện một cuộc tái cấu trúc chấn động lịch sử bằng cách phá bỏ hơn 20.000 ngôi nhà cũ để xây dựng các đại lộ rộng lớn và hệ thống công viên.

Kết quả của cuộc di dân cưỡng bách này đã tạo nên một Paris hoa lệ như ngày nay. Nhưng cái giá phải trả cũng rất lớn: chi phí sinh hoạt tại lõi đô thị tăng vọt, đẩy tầng lớp lao động ra vùng ngoại ô.

Theo dữ liệu từ các báo cáo từ Viện Quy hoạch Đô thị Paris (Institut Paris Region), cấu trúc xã hội Paris đã thay đổi vĩnh viễn, biến nội đô thành khu vực của giới tinh hoa và khách du lịch trong khi 350.000 người dân lao động (phần lớn là tầng lớp lao động nghèo) đã bị buộc phải rời bỏ nhà cửa để nhường chỗ cho các đại lộ rộng lớn.

Rõ ràng nếu không kiểm soát tốt giá bất động sản và chi phí dịch vụ sau tái thiết, chúng ta có nguy cơ mất đi "linh hồn" của phố cũ khi những người lao động bình dân, những người tạo ra nhịp sống đặc trưng của một thành phố sẽ không còn khả năng bám trụ.

Một ví dụ gần gũi và mang tính thời đại hơn là Seoul, Hàn Quốc. Trong giai đoạn bùng nổ kinh tế, Seoul đã phải đối mặt với áp lực dân số kinh khủng. Chính phủ Hàn Quốc không chỉ đơn thuần bảo người dân rời đi, họ xây dựng các "Thành phố mới" (New Towns) như Bundang hay Ilsan.

Số liệu từ Statistics Korea cho thấy, các đô thị vệ tinh này không chỉ là nơi ngủ nghỉ mà là những trung tâm kinh tế độc lập. Chính phủ đã di dời các cơ quan hành chính, trường đại học và khuyến khích doanh nghiệp đặt trụ sở tại đây bằng các chính sách thuế. Nhờ đó, áp lực lên lõi Seoul giảm đáng kể mà không gây ra cú sốc về việc làm.

Bất chấp điều đó, rất nhiều người dân vẫn đổ về Seoul khiến giá BĐS tại đây tăng liên tục, tạo nên những cơn sốt giá nhà không tưởng.

Đây là một bài học cực kỳ quan trọng cho các kế hoạch tái cấu trúc bởi di dời dân phải đi đôi với "di dời cơ hội kinh tế". Nếu các quận như Đông Anh, Gia Lâm hay Hòa Lạc không trở thành những cực tăng trưởng mới với đầy đủ tiện ích và việc làm, dòng người sẽ sớm quay trở lại nội đô theo quy luật tự nhiên.

Một ví dụ nữa cho chiến lược di dời sinh kế là Bắc Kinh-Trung Quốc. Thủ đô này từng quá tải với 22 triệu dân, tắc nghẽn giao thông và ô nhiễm nghiêm trọng. Bởi vậy không chỉ di dời dân cư, chính quyền Bắc Kinh còn di dời toàn bộ các chức năng phi thủ đô (trường đại học, bệnh viện, trụ sở doanh nghiệp nhà nước) ra Tân khu Hùng An (cách Bắc Kinh 100km).

Thay vì chỉ di dời dân, họ di dời "sinh kế". Khi các cơ quan và trường học đi, hàng trăm nghìn người lao động và sinh viên cũng sẽ chuyển đi theo một cách tự nhiên hơn.

---
(*) Nguồn: PV Băng Băng/Tạp chí Nhịp sống thị trường