Ng&#224;y 30/1/2026, thị trường v&#224;ng v&#224; bạc chứng kiến một c&#250; sụp đổ hiếm thấy trong gần 50 năm. Gi&#225; v&#224;ng giảm mạnh từ 5.597 USD xuống 4.894 USD, tương đương mức giảm 13% chỉ trong một ng&#224;y. Bạc c&#242;n biến động dữ dội hơn khi lao dốc từ 120 USD xuống 85 USD, mất từ 26% đến 36% gi&#225; trị. Chỉ trong v&#242;ng 36 giờ, hơn 4.500 tỷ USD vốn h&#243;a to&#224;n cầu đ&#227; bốc hơi, tương đương quy m&#244; của cả nền kinh tế Đức. Tuy nhi&#234;n, nếu nh&#236;n rộng hơn, v&#224;ng vẫn tăng 13,5% trong th&#225;ng 1 v&#224; bạc vẫn tăng khoảng 19%, cho thấy c&#250; giảm n&#224;y xảy ra sau một giai đoạn tăng n&#243;ng bất thường.

Nguy&#234;n nh&#226;n đầu ti&#234;n đến từ yếu tố ch&#237;nh s&#225;ch tiền tệ. Ng&#224;y 30/1 theo giờ Việt Nam, Donald Trump c&#244;ng bố lựa chọn Kevin Warsh l&#224;m Chủ tịch Cục Dự trữ Li&#234;n bang Mỹ. Kevin Warsh l&#224; người c&#243; quan điểm cứng rắn, phản đối việc nới lỏng tiền tệ qu&#225; mức v&#224; ủng hộ việc duy tr&#236; l&#227;i suất cao. Điều n&#224;y đi ngược ho&#224;n to&#224;n với kỳ vọng của thị trường rằng Fed sẽ tiếp tục cắt giảm l&#227;i suất v&#224; bơm tiền. Ngay sau th&#244;ng tin n&#224;y, đồng USD tăng mạnh 0,9%, g&#226;y &#225;p lực trực tiếp l&#234;n v&#224;ng v&#224; bạc. Chỉ trong v&#242;ng một giờ, gi&#225; v&#224;ng đ&#227; giảm gần 400 USD.

Nguy&#234;n nh&#226;n thứ hai đến từ cơ chế kỹ thuật mang t&#234;n gamma squeeze bị đảo chiều. Trước thời điểm sụp đổ, gi&#225; v&#224;ng v&#224; bạc bị đẩy l&#234;n rất cao do c&#225;c giao dịch quyền chọn, trong đ&#243; người b&#225;n hợp đồng buộc phải mua t&#224;i sản cơ sở để ph&#242;ng ngừa rủi ro, c&#224;ng mua th&#236; gi&#225; c&#224;ng tăng. Chỉ số RSI của v&#224;ng đ&#227; l&#234;n tới 90, mức cực đoan hiếm thấy trong lịch sử. Khi xuất hiện th&#244;ng tin bất lợi, cơ chế n&#224;y đảo ngược ho&#224;n to&#224;n, buộc c&#225;c b&#234;n phải b&#225;n th&#225;o để c&#226;n bằng vị thế, khiến gi&#225; giảm nhanh v&#224; s&#226;u hơn mức b&#236;nh thường từ 6 đến 8%.

Nguy&#234;n nh&#226;n thứ ba xuất ph&#225;t từ Trung Quốc. Từ cuối năm 2025, nh&#224; đầu tư Trung Quốc mua bạc với cường độ rất lớn, đẩy gi&#225; bạc nội địa cao hơn gi&#225; thế giới tới 36%. Quỹ bạc UBS SDIC, quỹ duy nhất tại Trung Quốc, ghi nhận mức tăng hơn 250% chỉ trong th&#225;ng 1. Trước rủi ro bong b&#243;ng, S&#224;n giao dịch Thượng Hải đ&#227; quyết định đ&#243;ng cửa giao dịch quỹ bạc n&#224;y trong ng&#224;y 30/1, lần đầu ti&#234;n sử dụng kh&#225;i niệm “rủi ro hệ thống”. Khi nguồn cầu lớn nhất bị chặn lại, thị trường bạc to&#224;n cầu mất trụ đỡ v&#224; lao dốc mạnh.

Nguy&#234;n nh&#226;n thứ tư l&#224; &#225;p lực b&#225;n từ c&#225;c quỹ ETF v&#224;o cuối th&#225;ng. Trong bối cảnh nhiều nh&#224; đầu tư c&#249;ng đặt cược v&#224;o kịch bản USD suy yếu, việc th&#244;ng tin về Kevin Warsh xuất hiện đ&#227; khiến c&#225;c vị thế n&#224;y sai ho&#224;n to&#224;n. C&#225;c quỹ buộc phải b&#225;n th&#225;o đồng loạt. Quỹ v&#224;ng GLD ghi nhận d&#242;ng tiền r&#250;t ra 830 triệu USD chỉ trong một tuần, trong khi quỹ bạc SLV mất 374 triệu USD. Kim loại qu&#253; trở th&#224;nh nh&#243;m t&#224;i sản bị r&#250;t vốn mạnh nhất tr&#234;n thị trường h&#224;ng h&#243;a. Trước đ&#243;, Citi từng dự b&#225;o 13,6 tỷ USD sẽ bị r&#250;t khỏi v&#224;ng v&#224; bạc trong năm 2026, nhưng kh&#244;ng ai ngờ qu&#225; tr&#236;nh n&#224;y lại diễn ra dồn dập chỉ trong v&#224;i ng&#224;y.

Nguy&#234;n nh&#226;n cuối c&#249;ng nằm ở t&#237;n hiệu kỹ thuật. C&#225;c chỉ b&#225;o đ&#227; cảnh b&#225;o rủi ro từ trước khi gi&#225; sụp đổ. RSI của v&#224;ng đạt mức 90 v&#224; của bạc vượt 85, cho thấy thị trường ở trạng th&#225;i qu&#225; mua nghi&#234;m trọng. Nh&#224; đầu tư tổ chức nhận thức r&#245; rằng xu hướng n&#224;y kh&#244;ng thể k&#233;o d&#224;i v&#224; chỉ chờ một th&#244;ng tin ti&#234;u cực đủ mạnh để chốt lời. Việc Kevin Warsh được lựa chọn l&#224;m Chủ tịch Fed ch&#237;nh l&#224; chất x&#250;c t&#225;c k&#237;ch hoạt l&#224;n s&#243;ng b&#225;n th&#225;o.

T&#243;m lại, đ&#226;y kh&#244;ng phải l&#224; sự kiện bất thường hay “tin tận thế”, m&#224; l&#224; hệ quả tất yếu của một thị trường đ&#227; tăng qu&#225; n&#243;ng trong thời gian ngắn. Ai sử dụng đ&#242;n bẩy cao v&#224; kh&#244;ng quản trị rủi ro sẽ chịu thiệt hại nặng nề, trong khi với những người hiểu chu kỳ thị trường, c&#250; điều chỉnh n&#224;y c&#243; thể mở ra những cơ hội mới trong giai đoạn tiếp theo.

Ngày 30/1/2026, thị trường vàng và bạc chứng kiến một cú sụp đổ hiếm thấy trong gần 50 năm. Giá vàng giảm mạnh từ 5.597 USD xuống 4.894 USD, tương đương mức giảm 13% chỉ trong một ngày. Bạc còn biến động dữ dội hơn khi lao dốc từ 120 USD xuống 85 USD, mất từ 26% đến 36% giá trị. Chỉ trong vòng 36 giờ, hơn 4.500 tỷ USD vốn hóa toàn cầu đã bốc hơi, tương đương quy mô của cả nền kinh tế Đức. Tuy nhiên, nếu nhìn rộng hơn, vàng vẫn tăng 13,5% trong tháng 1 và bạc vẫn tăng khoảng 19%, cho thấy cú giảm này xảy ra sau một giai đoạn tăng nóng bất thường.

Nguyên nhân đầu tiên đến từ yếu tố chính sách tiền tệ. Ngày 30/1 theo giờ Việt Nam, Donald Trump công bố lựa chọn Kevin Warsh làm Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ. Kevin Warsh là người có quan điểm cứng rắn, phản đối việc nới lỏng tiền tệ quá mức và ủng hộ việc duy trì lãi suất cao. Điều này đi ngược hoàn toàn với kỳ vọng của thị trường rằng Fed sẽ tiếp tục cắt giảm lãi suất và bơm tiền. Ngay sau thông tin này, đồng USD tăng mạnh 0,9%, gây áp lực trực tiếp lên vàng và bạc. Chỉ trong vòng một giờ, giá vàng đã giảm gần 400 USD.

Nguyên nhân thứ hai đến từ cơ chế kỹ thuật mang tên gamma squeeze bị đảo chiều. Trước thời điểm sụp đổ, giá vàng và bạc bị đẩy lên rất cao do các giao dịch quyền chọn, trong đó người bán hợp đồng buộc phải mua tài sản cơ sở để phòng ngừa rủi ro, càng mua thì giá càng tăng. Chỉ số RSI của vàng đã lên tới 90, mức cực đoan hiếm thấy trong lịch sử. Khi xuất hiện thông tin bất lợi, cơ chế này đảo ngược hoàn toàn, buộc các bên phải bán tháo để cân bằng vị thế, khiến giá giảm nhanh và sâu hơn mức bình thường từ 6 đến 8%.

Nguyên nhân thứ ba xuất phát từ Trung Quốc. Từ cuối năm 2025, nhà đầu tư Trung Quốc mua bạc với cường độ rất lớn, đẩy giá bạc nội địa cao hơn giá thế giới tới 36%. Quỹ bạc UBS SDIC, quỹ duy nhất tại Trung Quốc, ghi nhận mức tăng hơn 250% chỉ trong tháng 1. Trước rủi ro bong bóng, Sàn giao dịch Thượng Hải đã quyết định đóng cửa giao dịch quỹ bạc này trong ngày 30/1, lần đầu tiên sử dụng khái niệm “rủi ro hệ thống”. Khi nguồn cầu lớn nhất bị chặn lại, thị trường bạc toàn cầu mất trụ đỡ và lao dốc mạnh.

Nguyên nhân thứ tư là áp lực bán từ các quỹ ETF vào cuối tháng. Trong bối cảnh nhiều nhà đầu tư cùng đặt cược vào kịch bản USD suy yếu, việc thông tin về Kevin Warsh xuất hiện đã khiến các vị thế này sai hoàn toàn. Các quỹ buộc phải bán tháo đồng loạt. Quỹ vàng GLD ghi nhận dòng tiền rút ra 830 triệu USD chỉ trong một tuần, trong khi quỹ bạc SLV mất 374 triệu USD. Kim loại quý trở thành nhóm tài sản bị rút vốn mạnh nhất trên thị trường hàng hóa. Trước đó, Citi từng dự báo 13,6 tỷ USD sẽ bị rút khỏi vàng và bạc trong năm 2026, nhưng không ai ngờ quá trình này lại diễn ra dồn dập chỉ trong vài ngày.

Nguyên nhân cuối cùng nằm ở tín hiệu kỹ thuật. Các chỉ báo đã cảnh báo rủi ro từ trước khi giá sụp đổ. RSI của vàng đạt mức 90 và của bạc vượt 85, cho thấy thị trường ở trạng thái quá mua nghiêm trọng. Nhà đầu tư tổ chức nhận thức rõ rằng xu hướng này không thể kéo dài và chỉ chờ một thông tin tiêu cực đủ mạnh để chốt lời. Việc Kevin Warsh được lựa chọn làm Chủ tịch Fed chính là chất xúc tác kích hoạt làn sóng bán tháo.

Tóm lại, đây không phải là sự kiện bất thường hay “tin tận thế”, mà là hệ quả tất yếu của một thị trường đã tăng quá nóng trong thời gian ngắn. Ai sử dụng đòn bẩy cao và không quản trị rủi ro sẽ chịu thiệt hại nặng nề, trong khi với những người hiểu chu kỳ thị trường, cú điều chỉnh này có thể mở ra những cơ hội mới trong giai đoạn tiếp theo.