DẦU KH&#205; V&#192; ĐIỆN

 Dầu kh&#237; đang hot thế n&#234;n l&#224; nhiều người l&#224;m content về n&#243;. Nhưng ch&#237;nh v&#236; thế lại xuất hiện qu&#225; nhiều lỗ hổng kiến thức của một số người v&#224; đ&#243; cũng l&#224; vấn đề của chứng kho&#225;n Việt Nam hiện tại l&#224; nh&#224; đầu tư cũng thiếu những th&#244;ng tin CHUẨN. Do đ&#243;, b&#224;i n&#224;y mục đ&#237;ch giải th&#237;ch c&#242;n ai kh&#244;ng hiểu th&#236; nhắn tin t&#244;i chia sẻ th&#234;m.

C&#243; lẽ đ&#227; đến l&#250;c phải n&#243;i r&#245; một lần về cơ chế PPA trong ng&#224;nh điện, bởi v&#236; t&#244;i thấy qu&#225; nhiều nhận định về cổ phiếu điện kh&#237; được đưa ra m&#224; người ph&#225;t biểu thậm ch&#237; c&#242;n kh&#244;ng hiểu cấu tr&#250;c hợp đồng mua b&#225;n điện vận h&#224;nh như thế n&#224;o.

Trước hết, PPA kh&#244;ng phải l&#224; một kh&#225;i niệm mơ hồ. Cơ chế gi&#225; trong hợp đồng mua b&#225;n điện hiện h&#224;nh được quy định cụ thể tại Th&#244;ng tư 07/2024/TT-BCT v&#224; c&#225;c văn bản li&#234;n quan. Gi&#225; hợp đồng năm (Pc) được x&#225;c định theo cấu phần:

Pc = FC + FOMC + VC

Trong đ&#243;:

FC l&#224; gi&#225; cố định, nhằm đảm bảo nh&#224; đầu tư thu hồi chi ph&#237; đầu tư ban đầu trong suốt v&#242;ng đời kinh tế của dự &#225;n v&#224; đạt mức sinh lời nội bộ (IRR) được duyệt. FC được t&#237;nh to&#225;n dựa tr&#234;n tổng mức đầu tư, cơ cấu vốn chủ – vốn vay, l&#227;i suất huy động, thời gian khấu hao từng nh&#243;m t&#224;i sản cố định, thuế v&#224; tuổi thọ kinh tế của nh&#224; m&#225;y. Nhiệt điện than thường giả định 20 năm, tua-bin kh&#237; chu tr&#236;nh hỗn hợp khoảng 25 năm, thủy điện c&#243; thể 40 năm.

Điểm cần nhấn mạnh: FC kh&#244;ng phải con số ngẫu nhi&#234;n. N&#243; l&#224; kết quả của một m&#244; h&#236;nh t&#224;i ch&#237;nh đầy đủ, phản &#225;nh d&#242;ng tiền v&#242;ng đời dự &#225;n, v&#224; được ph&#226;n bổ theo sản lượng điện năng ph&#225;t b&#236;nh qu&#226;n nhiều năm.

FOMC l&#224; chi ph&#237; vận h&#224;nh v&#224; bảo dưỡng cố định. Bao gồm nh&#226;n c&#244;ng, sửa chữa lớn định kỳ v&#224; c&#225;c chi ph&#237; quản l&#253; vận h&#224;nh kh&#244;ng phụ thuộc sản lượng ph&#225;t điện. Đ&#226;y l&#224; cấu phần bảo đảm nh&#224; m&#225;y duy tr&#236; trạng th&#225;i sẵn s&#224;ng ph&#225;t điện.

VC l&#224; gi&#225; biến đổi. Th&#224;nh phần quan trọng nhất của VC ch&#237;nh l&#224; chi ph&#237; nhi&#234;n liệu. Theo c&#244;ng thức điều chỉnh, VC bao gồm chi ph&#237; nhi&#234;n liệu ch&#237;nh, nhi&#234;n liệu phụ, chi ph&#237; khởi động, chi ph&#237; vận chuyển nhi&#234;n liệu. Phần chi ph&#237; nhi&#234;n liệu ch&#237;nh được x&#225;c định dựa tr&#234;n:

– Suất hao nhiệt (HR) theo thiết kế hoặc th&#244;ng số nghiệm thu
– Hệ số quy đổi v&#224; điều kiện thực tế vận h&#224;nh
– Gi&#225; nhi&#234;n liệu b&#236;nh qu&#226;n th&#225;ng
– Hệ số suy giảm c&#244;ng suất
– Sản lượng vận h&#224;nh                                                     

Chi ph&#237; nhi&#234;n liệu được điều chỉnh h&#224;ng th&#225;ng theo biến động gi&#225; thực tế. Điều n&#224;y c&#243; nghĩa l&#224; về nguy&#234;n tắc, biến động gi&#225; nhi&#234;n liệu được chuyển tải v&#224;o gi&#225; điện năng, thay v&#236; “ăn thẳng” v&#224;o bi&#234;n lợi nhuận như nhiều người đang ngộ nhận.

Tiếp theo l&#224; sản lượng hợp đồng (Qc).

Qc kh&#244;ng phải l&#224; to&#224;n bộ sản lượng ph&#225;t ra. Theo cơ chế hiện h&#224;nh, Qc được x&#225;c định dựa tr&#234;n:

Qc = α &#215; AGO

Trong đ&#243; α l&#224; tỷ lệ sản lượng thanh to&#225;n theo hợp đồng, c&#242;n AGO l&#224; sản lượng điện hợp đồng năm do NSMO x&#225;c định trong kế hoạch vận h&#224;nh thị trường điện.

AGO lại phụ thuộc v&#224;o sản lượng điện dự kiến (EGO) v&#224; dải giới hạn kỹ thuật của nh&#224; m&#225;y (a &#215; GO đến b &#215; GO). Tức l&#224; Qc chịu ảnh hưởng bởi m&#244; h&#236;nh m&#244; phỏng vận h&#224;nh to&#224;n hệ thống, chứ kh&#244;ng phải &#253; ch&#237; chủ quan của doanh nghiệp.

V&#236; vậy, khi b&#224;n về lợi nhuận của một doanh nghiệp điện kh&#237;, cần ph&#226;n t&#225;ch r&#245; ba tầng:

Thứ nhất, tầng t&#224;i ch&#237;nh dự &#225;n: FC đảm bảo thu hồi vốn v&#224; lợi nhuận định mức.

Thứ hai, tầng vận h&#224;nh: FOMC v&#224; hiệu suất thiết bị quyết định khả năng tối ưu chi ph&#237; cố định.

Thứ ba, tầng thị trường: sản lượng huy động thực tế so với Qc v&#224; phần sản lượng b&#225;n tr&#234;n thị trường điện cạnh tranh mới l&#224; biến số tạo dao động lợi nhuận.

Do đ&#243;, ph&#225;t biểu kiểu “gi&#225; kh&#237; tăng th&#236; điện kh&#237; chắc chắn giảm lợi nhuận” l&#224; một nhận định thiếu cấu tr&#250;c. Trong m&#244; h&#236;nh PPA chuẩn, chi ph&#237; nhi&#234;n liệu c&#243; cơ chế điều chỉnh. Rủi ro thực sự nằm ở sản lượng huy động, cấu tr&#250;c thị trường điện cạnh tranh v&#224; hiệu suất vận h&#224;nh – kh&#244;ng nằm ở biến động gi&#225; nhi&#234;n liệu đơn thuần.

Nếu kh&#244;ng hiểu cơ chế Pc, Qc, AGO, EGO v&#224; dải kỹ thuật hợp đồng, th&#236; mọi ph&#226;n t&#237;ch về cổ phiếu điện kh&#237; chỉ dừng ở mức suy đo&#225;n cảm t&#237;nh.

Ng&#224;nh điện kh&#244;ng vận h&#224;nh theo logic h&#224;ng ho&#225; th&#244;ng thường. N&#243; vận h&#224;nh theo cơ chế hợp đồng, điều tiết hệ thống v&#224; m&#244; h&#236;nh t&#224;i ch&#237;nh v&#242;ng đời dự &#225;n. V&#224; nếu kh&#244;ng đọc kỹ phụ lục hợp đồng trước khi ph&#225;t biểu, th&#236; tốt nhất n&#234;n hạn chế khẳng định qu&#225; chắc chắn về một ng&#224;nh c&#243; cấu tr&#250;c kỹ thuật v&#224; ph&#225;p l&#253; như vậy.

DẦU KHÍ VÀ ĐIỆN

 Dầu khí đang hot thế nên là nhiều người làm content về nó. Nhưng chính vì thế lại xuất hiện quá nhiều lỗ hổng kiến thức của một số người và đó cũng là vấn đề của chứng khoán Việt Nam hiện tại là nhà đầu tư cũng thiếu những thông tin CHUẨN. Do đó, bài này mục đích giải thích còn ai không hiểu thì nhắn tin tôi chia sẻ thêm.

Có lẽ đã đến lúc phải nói rõ một lần về cơ chế PPA trong ngành điện, bởi vì tôi thấy quá nhiều nhận định về cổ phiếu điện khí được đưa ra mà người phát biểu thậm chí còn không hiểu cấu trúc hợp đồng mua bán điện vận hành như thế nào.

Trước hết, PPA không phải là một khái niệm mơ hồ. Cơ chế giá trong hợp đồng mua bán điện hiện hành được quy định cụ thể tại Thông tư 07/2024/TT-BCT và các văn bản liên quan. Giá hợp đồng năm (Pc) được xác định theo cấu phần:

Pc = FC + FOMC + VC

Trong đó:

FC là giá cố định, nhằm đảm bảo nhà đầu tư thu hồi chi phí đầu tư ban đầu trong suốt vòng đời kinh tế của dự án và đạt mức sinh lời nội bộ (IRR) được duyệt. FC được tính toán dựa trên tổng mức đầu tư, cơ cấu vốn chủ – vốn vay, lãi suất huy động, thời gian khấu hao từng nhóm tài sản cố định, thuế và tuổi thọ kinh tế của nhà máy. Nhiệt điện than thường giả định 20 năm, tua-bin khí chu trình hỗn hợp khoảng 25 năm, thủy điện có thể 40 năm.

Điểm cần nhấn mạnh: FC không phải con số ngẫu nhiên. Nó là kết quả của một mô hình tài chính đầy đủ, phản ánh dòng tiền vòng đời dự án, và được phân bổ theo sản lượng điện năng phát bình quân nhiều năm.

FOMC là chi phí vận hành và bảo dưỡng cố định. Bao gồm nhân công, sửa chữa lớn định kỳ và các chi phí quản lý vận hành không phụ thuộc sản lượng phát điện. Đây là cấu phần bảo đảm nhà máy duy trì trạng thái sẵn sàng phát điện.

VC là giá biến đổi. Thành phần quan trọng nhất của VC chính là chi phí nhiên liệu. Theo công thức điều chỉnh, VC bao gồm chi phí nhiên liệu chính, nhiên liệu phụ, chi phí khởi động, chi phí vận chuyển nhiên liệu. Phần chi phí nhiên liệu chính được xác định dựa trên:

– Suất hao nhiệt (HR) theo thiết kế hoặc thông số nghiệm thu
– Hệ số quy đổi và điều kiện thực tế vận hành
– Giá nhiên liệu bình quân tháng
– Hệ số suy giảm công suất
– Sản lượng vận hành                                                     

Chi phí nhiên liệu được điều chỉnh hàng tháng theo biến động giá thực tế. Điều này có nghĩa là về nguyên tắc, biến động giá nhiên liệu được chuyển tải vào giá điện năng, thay vì “ăn thẳng” vào biên lợi nhuận như nhiều người đang ngộ nhận.

Tiếp theo là sản lượng hợp đồng (Qc).

Qc không phải là toàn bộ sản lượng phát ra. Theo cơ chế hiện hành, Qc được xác định dựa trên:

Qc = α × AGO

Trong đó α là tỷ lệ sản lượng thanh toán theo hợp đồng, còn AGO là sản lượng điện hợp đồng năm do NSMO xác định trong kế hoạch vận hành thị trường điện.

AGO lại phụ thuộc vào sản lượng điện dự kiến (EGO) và dải giới hạn kỹ thuật của nhà máy (a × GO đến b × GO). Tức là Qc chịu ảnh hưởng bởi mô hình mô phỏng vận hành toàn hệ thống, chứ không phải ý chí chủ quan của doanh nghiệp.

Vì vậy, khi bàn về lợi nhuận của một doanh nghiệp điện khí, cần phân tách rõ ba tầng:

Thứ nhất, tầng tài chính dự án: FC đảm bảo thu hồi vốn và lợi nhuận định mức.

Thứ hai, tầng vận hành: FOMC và hiệu suất thiết bị quyết định khả năng tối ưu chi phí cố định.

Thứ ba, tầng thị trường: sản lượng huy động thực tế so với Qc và phần sản lượng bán trên thị trường điện cạnh tranh mới là biến số tạo dao động lợi nhuận.

Do đó, phát biểu kiểu “giá khí tăng thì điện khí chắc chắn giảm lợi nhuận” là một nhận định thiếu cấu trúc. Trong mô hình PPA chuẩn, chi phí nhiên liệu có cơ chế điều chỉnh. Rủi ro thực sự nằm ở sản lượng huy động, cấu trúc thị trường điện cạnh tranh và hiệu suất vận hành – không nằm ở biến động giá nhiên liệu đơn thuần.

Nếu không hiểu cơ chế Pc, Qc, AGO, EGO và dải kỹ thuật hợp đồng, thì mọi phân tích về cổ phiếu điện khí chỉ dừng ở mức suy đoán cảm tính.

Ngành điện không vận hành theo logic hàng hoá thông thường. Nó vận hành theo cơ chế hợp đồng, điều tiết hệ thống và mô hình tài chính vòng đời dự án. Và nếu không đọc kỹ phụ lục hợp đồng trước khi phát biểu, thì tốt nhất nên hạn chế khẳng định quá chắc chắn về một ngành có cấu trúc kỹ thuật và pháp lý như vậy.