Xung đột tại Trung Đ&ocirc;ng g&acirc;y ra c&uacute; sốc nguồn cung, ảnh hưởng đến gi&aacute; dầu, lạm ph&aacute;t v&agrave; tăng trưởng kinh tế to&agrave;n cầu trong bối cảnh căng thẳng gia tăng.

<img alt="" src="https://static.fireant.vn/Upload/20260304/images/san-bay-phan-thiet(1).jpg" style="height:337px; width:600px" />

Một nh&agrave; m&aacute;y lọc dầu tại Iran. (Ảnh: IRNA/TTXVN)

Theo ph&oacute;ng vi&ecirc;n TTXVN tại Tel Aviv, chiến dịch qu&acirc;n sự của Mỹ v&agrave; Israel nhằm v&agrave;o Iran, trong bối cảnh căng thẳng lan rộng sang c&aacute;c quốc gia v&ugrave;ng Vịnh v&agrave; thậm ch&iacute; cả một nước ch&acirc;u &Acirc;u, đang l&agrave;m dấy l&ecirc;n lo ngại về c&aacute;c c&uacute; sốc lạm ph&aacute;t v&agrave; nguy cơ t&aacute;c động ti&ecirc;u cực tới tăng trưởng kinh tế to&agrave;n cầu.

Từ đầu năm 2026 đến nay, gi&aacute; dầu Brent đ&atilde; tăng khoảng 43%, ri&ecirc;ng trong 3 ng&agrave;y đầu của cuộc xung đột hiện nay, gi&aacute; dầu đ&atilde; tăng th&ecirc;m khoảng 22%, vượt mốc 85 USD/th&ugrave;ng.

Diễn biến n&agrave;y khiến thị trường đặt c&acirc;u hỏi liệu thế giới c&oacute; đang đối mặt với một kịch bản tương tự năm 2022, khi chiến sự tại Ukraine đẩy gi&aacute; năng lượng tăng vọt hay kh&ocirc;ng.

Tuy nhi&ecirc;n, nhiều chuy&ecirc;n gia cho rằng cần thận trọng khi so s&aacute;nh với năm 2022, thời điểm gi&aacute; dầu Brent từng l&ecirc;n tới 120 USD/th&ugrave;ng.

Trong bối cảnh hiện nay, kịch bản cơ bản kh&ocirc;ng phải l&agrave; sự sụp đổ hệ thống, m&agrave; l&agrave; một c&uacute; sốc nguồn cung, với mức độ t&aacute;c động phụ thuộc lớn v&agrave;o thời gian v&agrave; cường độ gi&aacute;n đoạn, cũng như khả năng lan tỏa sang c&aacute;c lĩnh vực kh&aacute;c của nền kinh tế. D&ugrave; một số t&aacute;c động c&oacute; thể chỉ mang t&iacute;nh tạm thời, c&uacute; sốc nguồn cung n&agrave;y vẫn c&oacute; thể ảnh hưởng đ&aacute;ng kể đến triển vọng kinh tế trong ngắn v&agrave; trung hạn.

Nguy&ecirc;n nh&acirc;n ch&iacute;nh của t&igrave;nh trạng gi&aacute;n đoạn xuất ph&aacute;t từ việc Iran kiểm so&aacute;t eo biển Hormuz, tuyến h&agrave;ng hải chiến lược m&agrave; khoảng 1/5 lượng dầu v&agrave; kh&iacute; đốt to&agrave;n cầu đi qua mỗi ng&agrave;y.

Iran đ&atilde; cảnh b&aacute;o c&oacute; thể tấn c&ocirc;ng bất kỳ t&agrave;u thuyền n&agrave;o đi qua khu vực n&agrave;y. Điều n&agrave;y đồng nghĩa với việc vấn đề kh&ocirc;ng nằm ở chỗ thiếu dầu, m&agrave; l&agrave; khả năng vận chuyển dầu ra khỏi khu vực V&ugrave;ng Vịnh, qua đ&oacute; g&acirc;y gi&aacute;n đoạn chuỗi cung ứng to&agrave;n cầu.

Theo c&aacute;c chuy&ecirc;n gia, vấn đề ch&iacute;nh kh&ocirc;ng chỉ l&agrave; gi&aacute; nhi&ecirc;n liệu sẽ tăng bao nhi&ecirc;u trong th&aacute;ng n&agrave;y, m&agrave; l&agrave; liệu c&aacute;c mức tăng đ&oacute; c&oacute; lan sang c&aacute;c chỉ số gi&aacute; ti&ecirc;u d&ugrave;ng v&agrave; gi&aacute; sản xuất cơ bản hay kh&ocirc;ng, từ đ&oacute; t&aacute;c động đến kỳ vọng lạm ph&aacute;t rộng hơn.

Khi gi&aacute; dầu v&agrave; kh&iacute; đốt tăng, chi ph&iacute; xăng, dầu diesel, điện v&agrave; kh&iacute; đốt sinh hoạt cũng tăng theo, trực tiếp đẩy chỉ số gi&aacute; ti&ecirc;u d&ugrave;ng l&ecirc;n cao. Đ&acirc;y đều l&agrave; c&aacute;c yếu tố đầu v&agrave;o thiết yếu đối với c&ocirc;ng nghiệp, nh&agrave; h&agrave;ng, kh&aacute;ch sạn v&agrave; b&aacute;n lẻ.

B&ecirc;n cạnh đ&oacute;, chi ph&iacute; bảo hiểm h&agrave;ng hải đ&atilde; tăng mạnh, c&oacute; thể l&ecirc;n tới 50% theo b&aacute;o c&aacute;o của S&amp;P, khiến chi ph&iacute; vận tải tăng đ&aacute;ng kể. Việc thay đổi tuyến đường vận chuyển, hủy chuyến t&agrave;u v&agrave; k&eacute;o d&agrave;i thời gian giao h&agrave;ng đang tạo ra c&aacute;c điểm nghẽn hậu cần. Hệ quả l&agrave; kh&ocirc;ng chỉ năng lượng m&agrave; cả nguy&ecirc;n liệu th&ocirc;, linh kiện c&ocirc;ng nghiệp v&agrave; thực phẩm nhập khẩu đều trở n&ecirc;n đắt đỏ hơn.

Giai đoạn tiếp theo sẽ phụ thuộc v&agrave;o thời gian k&eacute;o d&agrave;i của khủng hoảng. Nếu c&uacute; sốc chỉ diễn ra trong thời gian ngắn, doanh nghiệp c&oacute; thể hấp thụ chi ph&iacute; bằng c&aacute;ch chấp nhận giảm bi&ecirc;n lợi nhuận.

Tuy nhi&ecirc;n, nếu t&igrave;nh trạng n&agrave;y k&eacute;o d&agrave;i nhiều tuần hoặc nhiều th&aacute;ng, gi&aacute; cả sẽ buộc phải điều chỉnh tăng, qua đ&oacute; t&aacute;c động tới kỳ vọng lạm ph&aacute;t. Khi người d&acirc;n v&agrave; doanh nghiệp cho rằng gi&aacute; cả kh&ocirc;ng chỉ tăng m&agrave; c&ograve;n duy tr&igrave; ở mức cao, h&agrave;nh vi kinh tế sẽ thay đổi, c&oacute; thể k&iacute;ch hoạt v&ograve;ng xo&aacute;y lạm ph&aacute;t tiền lương-gi&aacute; cả.

D&ugrave; vậy, bối cảnh hiện nay vẫn kh&aacute;c với giai đoạn năm 2022. Lạm ph&aacute;t tại ch&acirc;u &Acirc;u hiện ở mức khoảng 1,9% v&agrave; đ&atilde; giảm li&ecirc;n tục kể từ th&aacute;ng 9/2025.

Tồn kho năng lượng to&agrave;n cầu cao hơn, thị trường kh&iacute; tự nhi&ecirc;n h&oacute;a lỏng linh hoạt hơn v&agrave; c&aacute;c ng&acirc;n h&agrave;ng trung ương đang duy tr&igrave; l&atilde;i suất thực dương, gi&uacute;p tăng khả năng ứng ph&oacute; với c&uacute; sốc năng lượng.

Rủi ro lớn nhất hiện nay nằm ở khả năng c&uacute; sốc gi&aacute; chuyển th&agrave;nh c&uacute; sốc nguồn cung thực sự. Nếu eo biển Hormuz bị phong tỏa trong thời gian d&agrave;i hoặc hạ tầng xuất khẩu năng lượng trong khu vực bị ph&aacute; hủy, thế giới c&oacute; thể đối mặt với c&uacute; sốc nguồn cung định lượng nghi&ecirc;m trọng, t&aacute;c động s&acirc;u hơn tới lạm ph&aacute;t v&agrave; tăng trưởng kinh tế.

C&aacute;c nh&agrave; hoạch định ch&iacute;nh s&aacute;ch ch&acirc;u &Acirc;u đ&atilde; bắt đầu phản ứng trước nguy cơ n&agrave;y. Nh&agrave; kinh tế trưởng của Ng&acirc;n h&agrave;ng Trung ương ch&acirc;u &Acirc;u (ECB) Philip Lane cảnh b&aacute;o rằng một c&uacute; sốc năng lượng k&eacute;o d&agrave;i c&oacute; thể g&acirc;y ra c&aacute;c t&aacute;c động thứ cấp, l&agrave;m chậm tiến tr&igrave;nh kiểm so&aacute;t lạm ph&aacute;t.

Trong trường hợp gi&aacute;n đoạn k&eacute;o d&agrave;i, khả năng ch&acirc;u &Acirc;u phải c&acirc;n nhắc tăng l&atilde;i suất trở lại, d&ugrave; kh&ocirc;ng mong muốn, cũng kh&ocirc;ng thể loại trừ, điều c&oacute; thể l&agrave;m gia tăng nguy cơ suy giảm kinh tế.

Thực tế, kinh tế ch&acirc;u &Acirc;u đ&atilde; c&oacute; dấu hiệu chậm lại khi tăng trưởng GDP qu&yacute; IV/2025 chỉ đạt 1,5% so với c&ugrave;ng kỳ năm trước, đ&aacute;nh dấu qu&yacute; thứ hai li&ecirc;n tiếp tốc độ tăng trưởng suy giảm.

Tại Mỹ, Ng&acirc;n h&agrave;ng Trung ương Mỹ (Cục Dự trữ Li&ecirc;n bang - Fed) cũng phải c&acirc;n nhắc liệu c&uacute; sốc năng lượng hiện nay chỉ l&agrave; tạm thời hay c&oacute; nguy cơ l&agrave;m lạm ph&aacute;t tăng trở lại trong d&agrave;i hạn, trong bối cảnh lạm ph&aacute;t th&aacute;ng 1 ở mức 2,4%, vẫn cao hơn mục ti&ecirc;u 2%.

C&aacute;c c&uacute; sốc năng lượng c&oacute; thể t&aacute;c động đến tăng trưởng kinh tế th&ocirc;ng qua ba k&ecirc;nh ch&iacute;nh.

Thứ nhất, gi&aacute; nhi&ecirc;n liệu v&agrave; điện tăng giống như một loại &ldquo;thuế ngầm,&rdquo; ảnh hưởng nặng nề hơn tới c&aacute;c hộ gia đ&igrave;nh thu nhập thấp.

Thứ hai, nhiều doanh nghiệp với bi&ecirc;n lợi nhuận thấp c&oacute; thể phải cắt giảm đầu tư hoặc tr&igrave; ho&atilde;n tuyển dụng do chi ph&iacute; tăng cao.

Thứ ba, rủi ro địa ch&iacute;nh trị l&agrave;m tăng lợi suất tr&aacute;i phiếu, chi ph&iacute; t&iacute;n dụng v&agrave; biến động tr&ecirc;n thị trường t&agrave;i ch&iacute;nh, đồng thời l&agrave;m suy yếu d&ograve;ng vốn v&agrave;o c&aacute;c thị trường mới nổi.

Trong bối cảnh n&agrave;y, Israel được đ&aacute;nh gi&aacute; l&agrave; ở vị thế tương đối thuận lợi. Quyết định của Thống đốc Ng&acirc;n h&agrave;ng Israel tr&igrave; ho&atilde;n việc cắt giảm l&atilde;i suất, bất chấp &aacute;p lực từ dư luận v&agrave; Bộ T&agrave;i ch&iacute;nh, được cho l&agrave; thận trọng.

Khi bất ổn địa ch&iacute;nh trị gia tăng v&agrave; ph&iacute; bảo hiểm rủi ro tăng l&ecirc;n, việc duy tr&igrave; dư địa ch&iacute;nh s&aacute;ch tiền tệ trở n&ecirc;n quan trọng hơn so với việc nới lỏng ngay lập tức. Tuy vậy, Israel vẫn chịu t&aacute;c động từ chi ph&iacute; nhi&ecirc;n liệu nhập khẩu v&agrave; vận tải biển tăng cao, khiến việc duy tr&igrave; ch&iacute;nh s&aacute;ch thận trọng l&agrave; cần thiết./.

<a href="https://www.vietnamplus.vn/xung-dot-trung-dong-he-luy-voi-chuoi-cung-ung-lam-phat-va-tang-truong-toan-cau-post1096979.vnp">Link gốc</a>

Xung đột tại Trung Đông gây ra cú sốc nguồn cung, ảnh hưởng đến giá dầu, lạm phát và tăng trưởng kinh tế toàn cầu trong bối cảnh căng thẳng gia tăng.

