Xuất khẩu từng l&agrave; con đường rộng mở dẫn doanh nghiệp Việt Nam đến với những ch&acirc;n trời mới. Nhưng khi những c&uacute; sốc địa ch&iacute;nh trị v&agrave; thương mại dồn dập xuất hiện, c&acirc;u hỏi kh&ocirc;ng c&ograve;n l&agrave; đi hay ở, m&agrave; l&agrave; đi sao cho c&oacute; thể đủ mạnh khi quay về.

Th&aacute;ng 6-2022, tại đại hội cổ đ&ocirc;ng Gỗ An Cường, một cổ đ&ocirc;ng đặt c&acirc;u hỏi doanh thu xuất khẩu của Gỗ An Cường tăng đều qua c&aacute;c năm, song ch&iacute;nh mảng n&agrave;y lại k&eacute;o bi&ecirc;n lợi nhuận gộp đi xuống. Vậy c&ocirc;ng ty c&oacute; n&ecirc;n tiếp tục đẩy mạnh xuất khẩu nữa kh&ocirc;ng?

Một c&acirc;u hỏi nhiều trăn trở của ba năm trước bỗng trở lại trong danh s&aacute;ch c&aacute;c vấn đề thời sự l&agrave;m ăn trong năm 2025 vừa qua, khi những động th&aacute;i li&ecirc;n quan đến thuế đối ứng dưới thời Tổng thống Mỹ Donald Trump l&agrave;m chao đảo c&aacute;c thị trường xuất khẩu. Trong bối cảnh đ&oacute;, c&ugrave;ng với những bất ổn địa ch&iacute;nh trị v&agrave; rủi ro chuỗi cung ứng, thế giới n&oacute;i nhiều hơn đến việc c&aacute;c nền kinh tế lớn &ldquo;quay về thị trường nội địa&rdquo; hay &ldquo;giảm thiểu rủi ro&rdquo;. C&acirc;u chuyện đ&oacute; ở Việt Nam thường được kể theo một trục quen thuộc pha lẫn sự tiếc nuối, bất lực: doanh nghiệp nội mải m&ecirc; với xuất khẩu, bỏ trống s&acirc;n nh&agrave;, để rồi thị trường nội địa rơi v&agrave;o tay doanh nghiệp ngoại.

Lập luận ấy nghe c&oacute; vẻ hợp l&yacute;, nhưng chưa phản &aacute;nh đầy đủ c&aacute;ch doanh nghiệp thực sự vận h&agrave;nh - theo d&ograve;ng tiền, quy m&ocirc; v&agrave; năng lực tổ chức, hơn l&agrave; theo bi&ecirc;n giới địa l&yacute;.

<img alt="" src="https://static.fireant.vn/Upload/20260226/images/18.jpg" style="height:435px; width:650px">

Giới hạn của s&acirc;n nh&agrave;

Khi một doanh nghiệp đẩy mạnh xuất khẩu, rất hiếm khi do họ &ldquo;ch&aacute;n&rdquo; thị trường trong nước m&agrave; thường do nhận thấy năng lực sản xuất đ&atilde; vượt khả năng ti&ecirc;u thụ của thị trường nội địa, hoặc chi ph&iacute; chỉ thực sự hợp l&yacute; khi l&agrave;m ở quy m&ocirc; lớn hơn. Trong nhiều trường hợp, xuất khẩu kh&ocirc;ng phải l&agrave; lựa chọn cảm t&iacute;nh hay mang m&agrave;u sắc ch&iacute;nh trị, m&agrave; đơn giản l&agrave; kết quả của một b&agrave;i to&aacute;n kinh tế.

Nếu phải t&igrave;m một c&acirc;u hỏi mang t&iacute;nh cốt l&otilde;i hơn, c&oacute; lẽ đ&oacute; l&agrave; c&acirc;u hỏi về quy m&ocirc; thị trường - thị trường liệu đ&atilde; đủ lớn để doanh nghiệp n&acirc;ng tầm ti&ecirc;u chuẩn h&oacute;a sản phẩm, mở rộng quy m&ocirc;, đầu tư b&agrave;i bản cho quản trị... Với nhiều ng&agrave;nh, c&acirc;u trả lời l&agrave; chưa.

Tranh luận k&eacute;o d&agrave;i nhiều năm về việc Việt Nam &ldquo;chỉ xuất khẩu h&agrave;ng th&ocirc;&rdquo; cũng cần được nh&igrave;n lại dưới lăng k&iacute;nh n&agrave;y. Kh&ocirc;ng phải mọi sản phẩm tinh chế đều cần thị trường lớn v&agrave; kh&ocirc;ng phải mọi sản phẩm b&aacute;n th&agrave;nh phẩm đều c&oacute; thể sống khỏe trong thị trường nhỏ. Những mặt h&agrave;ng như c&aacute; tra phi l&ecirc; hay chuối xuất khẩu đ&ograve;i hỏi sản lượng lớn v&agrave; thị trường rộng để đạt hiệu quả kinh tế. Ngược lại, c&aacute;c sản phẩm gắn chặt với văn h&oacute;a ẩm thực hay th&oacute;i quen ti&ecirc;u d&ugrave;ng đặc th&ugrave; thường kh&oacute; phổ biến ở thị trường to&agrave;n cầu nhưng lại c&oacute; thể tạo gi&aacute; trị cao trong những thị trường ng&aacute;ch. Vấn đề nằm ở t&iacute;nh ph&ugrave; hợp thị trường của từng ng&agrave;nh, chứ kh&ocirc;ng phải ở nh&atilde;n &ldquo;th&ocirc;&rdquo; hay &ldquo;tinh&rdquo;.

Kh&ocirc;ng phải l&agrave; chọn &ldquo;trong&rdquo; hay &ldquo;ngo&agrave;i&rdquo;, m&agrave; l&agrave; tạo điều kiện để doanh nghiệp lớn l&ecirc;n m&agrave; kh&ocirc;ng m&eacute;o m&oacute;. Luật cạnh tranh đủ mạnh, chống độc quyền đủ nghi&ecirc;m, để khi doanh nghiệp quay về thị trường nội địa, họ bước v&agrave;o một s&acirc;n chơi l&agrave;nh mạnh.

Ở ph&iacute;a cầu, h&agrave;nh vi người ti&ecirc;u d&ugrave;ng cũng đ&atilde; thay đổi s&acirc;u sắc trong hơn hai thập ni&ecirc;n qua. &ldquo;Quốc tịch&rdquo; của h&agrave;ng h&oacute;a ng&agrave;y c&agrave;ng &iacute;t &yacute; nghĩa hơn tr&ecirc;n kệ si&ecirc;u thị. Quyết định mua được dẫn dắt bởi gi&aacute;, chất lượng v&agrave; độ tin cậy từ sức mạnh thương hiệu, thay v&igrave; cảm x&uacute;c hay lời k&ecirc;u gọi. Điều n&agrave;y l&yacute; giải v&igrave; sao c&aacute;c thương hiệu to&agrave;n cầu c&oacute; thể nhanh ch&oacute;ng chiếm ưu thế ngay tại thị trường Việt Nam.

Trong bối cảnh đ&oacute;, một số doanh nghiệp Việt Nam bắt đầu đi theo một con đường v&ograve;ng, đ&oacute; l&agrave; trở th&agrave;nh thương hiệu được c&ocirc;ng nhận ở thị trường quốc tế trước, rồi quay về thị trường nội địa với uy t&iacute;n đ&atilde; được kiểm chứng. Một sản phẩm &ldquo;b&aacute;n được ở Mỹ&rdquo; hay &ldquo;đạt chuẩn ch&acirc;u &Acirc;u&rdquo; bước v&agrave;o thị trường trong nước với một vị thế kh&aacute;c hẳn. Xuất khẩu trong trường hợp n&agrave;y kh&ocirc;ng phải l&agrave; rời bỏ s&acirc;n nh&agrave; m&agrave; l&agrave; một c&aacute;ch để quay về mạnh mẽ hơn.

Trở lại c&acirc;u chuyện của Gỗ An Cường. Trả lời c&acirc;u hỏi của cổ đ&ocirc;ng năm 2022, &ocirc;ng L&ecirc; Đức Nghĩa, Chủ tịch Hội đồng quản trị, khi đ&oacute; cho biết c&ocirc;ng ty vẫn tiếp tục tăng cường mảng xuất khẩu, d&ugrave; bi&ecirc;n lợi nhuận kh&ocirc;ng cao. L&yacute; do, theo &ocirc;ng, l&agrave; xuất khẩu mang lại c&ocirc;ng việc &ldquo;chạy rất đều&rdquo; v&agrave; &ldquo;thanh to&aacute;n tốt&rdquo;. Trong khi đ&oacute;, c&aacute;c dự &aacute;n trong nước, d&ugrave; c&oacute; thể đạt bi&ecirc;n lợi nhuận danh nghĩa l&ecirc;n tới 20%, lại thường chịu rủi ro về tiến độ k&eacute;o d&agrave;i v&agrave; thanh to&aacute;n chậm trễ, khiến lợi nhuận thực tế cuối c&ugrave;ng &ldquo;cũng chỉ bằng xuất khẩu&rdquo;.

Lập luận n&agrave;y phản &aacute;nh một thực tế quen thuộc trong sản xuất c&ocirc;ng nghiệp. Với nh&agrave; m&aacute;y, việc duy tr&igrave; c&ocirc;ng suất ổn định c&oacute; &yacute; nghĩa sống c&ograve;n. Một hợp đồng xuất khẩu c&oacute; thể mang lại doanh thu 5-10 triệu đ&ocirc; la Mỹ ngay sau khi k&yacute; với đối t&aacute;c ti&ecirc;u thụ, trong khi để đạt con số tương đương ở thị trường nội địa, doanh nghiệp phải bước v&agrave;o một cuộc cạnh tranh khốc liệt hơn nhiều.

&ldquo;Đối với một nh&agrave; m&aacute;y sản xuất, việc chạy tối đa c&ocirc;ng suất l&agrave; rất quan trọng&rdquo;, &ocirc;ng Nghĩa nhấn mạnh.

Điều quan trọng hơn, ban l&atilde;nh đạo Gỗ An Cường nh&igrave;n xuất khẩu như một qu&aacute; tr&igrave;nh t&iacute;ch lũy năng lực, chứ kh&ocirc;ng chỉ l&agrave; k&ecirc;nh ti&ecirc;u thụ. Khi sản xuất h&agrave;ng ng&agrave;n sản phẩm cho thị trường nước ngo&agrave;i, tay nghề c&ocirc;ng nh&acirc;n, tr&igrave;nh độ đội ngũ v&agrave; năng suất lao động buộc phải n&acirc;ng l&ecirc;n. &ldquo;Một năm ch&uacute;ng ta l&agrave;m 1.000 c&aacute;i ghế cho nước ngo&agrave;i th&igrave; tới năm thứ hai, năm thứ ba chắc chắn năng suất lao động sẽ kh&aacute;c&rdquo;, &ocirc;ng Nghĩa lập luận. Xuất khẩu, theo c&aacute;ch nh&igrave;n n&agrave;y, l&agrave; một qu&aacute; tr&igrave;nh r&egrave;n luyện trong m&ocirc;i trường cạnh tranh khắt khe.

Điều đ&oacute; kh&ocirc;ng c&oacute; nghĩa thị trường nội địa bị xem nhẹ. Chia sẻ với Tạp ch&iacute; Kinh tế S&agrave;i G&ograve;n v&agrave;o những ng&agrave;y cuối năm Ất Tỵ 2025, &ocirc;ng Nghĩa cho rằng thị trường Việt Nam mới chỉ ở giai đoạn bắt đầu, với dư địa tăng trưởng lớn về nhu cầu sử dụng sản phẩm gỗ c&ocirc;ng nghiệp. Với vị thế v&agrave; năng lực hiện c&oacute;, Gỗ An Cường vẫn x&aacute;c định tập trung nguồn lực để khai th&aacute;c tối đa thị trường trong nước, trong khi xuất khẩu tiếp tục được xem l&agrave; &ldquo;s&acirc;n chơi&rdquo; để n&acirc;ng tầm thương hiệu v&agrave; năng lực cạnh tranh. Hai hướng đi n&agrave;y được đặt song song, thay v&igrave; loại trừ lẫn nhau.

&ldquo;Vươn ra ngo&agrave;i để giữ b&ecirc;n trong&rdquo; nghe c&oacute; vẻ nghịch l&yacute;, nhưng lại kh&aacute; gần với thực tế. Một v&otilde; sĩ kh&oacute; c&oacute; thể chỉ thắng giải l&agrave;ng rồi mong giữ m&atilde;i s&acirc;n nh&agrave;, ra s&agrave;n lớn l&agrave; c&aacute;ch nhanh nhất để r&egrave;n bản lĩnh. Dĩ nhi&ecirc;n, kh&ocirc;ng c&oacute; một c&ocirc;ng thức chung cho mọi ng&agrave;nh. N&ocirc;ng nghiệp v&agrave; c&ocirc;ng nghiệp cần sự đồng nhất, sản lượng lớn v&agrave; khả năng quốc tế h&oacute;a cao. Ngược lại, c&aacute;c ng&agrave;nh chế t&aacute;c như trang sức lại sống bằng sự tinh xảo, c&acirc;u chuyện v&agrave; bản sắc - những thứ kh&ocirc;ng thể nh&acirc;n bản v&ocirc; hạn.

Hấp dẫn lẫn nhau

Cũng c&oacute; &yacute; kiến phản biện rằng: &ldquo;Nếu thị trường Việt Nam kh&ocirc;ng đủ lớn v&agrave; đủ hấp dẫn, v&igrave; sao doanh nghiệp b&aacute;n lẻ Th&aacute;i Lan li&ecirc;n tục mở rộng, c&aacute;c tập đo&agrave;n thực phẩm H&agrave;n Quốc gia nhập, thậm ch&iacute; doanh nghiệp Nhật Bản c&ograve;n trực tiếp l&agrave;m n&ocirc;ng nghiệp để phục vụ người ti&ecirc;u d&ugrave;ng Việt?&rdquo;.

Nh&igrave;n kỹ hơn, lập luận n&agrave;y kh&ocirc;ng hề m&acirc;u thuẫn với c&acirc;u chuyện về quy m&ocirc;, m&agrave; bổ sung một l&aacute;t cắt quan trọng. Việc doanh nghiệp ngoại đổ v&agrave;o thị trường Việt Nam cho thấy sức mua trong nước đ&atilde; vượt qua một &ldquo;ngưỡng tối thiểu&rdquo; đủ hấp dẫn với những m&ocirc; h&igrave;nh c&oacute; năng lực tổ chức cao, vốn mạnh v&agrave; kinh nghiệm vận h&agrave;nh ở quy m&ocirc; lớn. Nhưng điều đ&oacute; kh&ocirc;ng c&oacute; nghĩa thị trường nội địa, trong trạng th&aacute;i hiện tại, đủ để mọi doanh nghiệp Việt lớn l&ecirc;n một c&aacute;ch l&agrave;nh mạnh.

C&aacute;c doanh nghiệp Th&aacute;i Lan, H&agrave;n Quốc hay Nhật Bản thường kh&ocirc;ng bước v&agrave;o Việt Nam với tư thế của một người chơi nhỏ. Họ mang theo chuỗi cung ứng đ&atilde; ho&agrave;n thiện, hệ thống quản trị ti&ecirc;u chuẩn h&oacute;a, nguồn vốn d&agrave;i hạn v&agrave; khả năng chịu đựng bi&ecirc;n lợi nhuận thấp trong thời gian d&agrave;i để đổi lấy thị phần. N&oacute;i c&aacute;ch kh&aacute;c, họ kh&ocirc;ng &ldquo;lớn l&ecirc;n&rdquo; nhờ thị trường Việt Nam, m&agrave; đ&atilde; đủ lớn trước khi bước v&agrave;o đ&acirc;y.

Vai tr&ograve; của Nh&agrave; nước, trong c&acirc;u chuyện n&agrave;y, v&igrave; thế cũng cần được đặt đ&uacute;ng chỗ. Kh&ocirc;ng phải l&agrave; chọn &ldquo;trong&rdquo; hay &ldquo;ngo&agrave;i&rdquo;, m&agrave; l&agrave; tạo điều kiện để doanh nghiệp lớn l&ecirc;n m&agrave; kh&ocirc;ng m&eacute;o m&oacute;. Ph&aacute;p luật cạnh tranh đủ mạnh, chống độc quyền đủ nghi&ecirc;m, để khi doanh nghiệp quay về thị trường nội địa, họ bước v&agrave;o một s&acirc;n chơi l&agrave;nh mạnh.

Vốn ngoại, nếu nh&igrave;n rộng hơn, cũng kh&ocirc;ng chỉ l&agrave; tiền. &Ocirc;ng L&ecirc; Đức Nghĩa chia sẻ, với Gỗ An Cường, c&aacute;c đối t&aacute;c chiến lược như Sumitomo Forestry, VinaCapital hay KWF DEG kh&ocirc;ng chỉ mang lại vốn, m&agrave; c&ograve;n l&agrave; c&ocirc;ng nghệ, ti&ecirc;u chuẩn quản l&yacute; chất lượng quốc tế v&agrave; hỗ trợ x&acirc;y dựng hệ thống ESG, bao gồm chiến lược kiểm k&ecirc; kh&iacute; nh&agrave; k&iacute;nh hướng tới mục ti&ecirc;u net zero năm 2050. Quan trọng hơn, họ mở ra c&aacute;nh cửa kết nối với chuỗi cung ứng khu vực v&agrave; to&agrave;n cầu.

Những diễn biến n&agrave;y diễn ra trong bối cảnh thế giới n&oacute;i nhiều về &ldquo;quay về thị trường nội địa&rdquo;, &ldquo;t&aacute;ch rời khởi Trung Quốc&rdquo; hay &ldquo;giảm thiểu rủi ro chuỗi cung ứng&rdquo;. Tuy nhi&ecirc;n, c&aacute;c ph&acirc;n t&iacute;ch của The Economist trong b&aacute;o c&aacute;o đặc biệt &ldquo;Kinh tế nội địa&rdquo; xuất bản cuối năm 2023 cho thấy lịch sử chuỗi cung ứng to&agrave;n cầu c&oacute; khả năng tự điều chỉnh tốt, khi những c&uacute; sốc xảy ra, thị trường thường phản ứng nhanh hơn dự đo&aacute;n. Thế giới vẫn sẽ phần lớn phụ thuộc lẫn nhau. D&ugrave; vậy, xu hướng dễ nhận thấy trong giai đoạn hiện nay l&agrave; chi ph&iacute; kinh doanh ng&agrave;y c&agrave;ng tăng.

Đối với doanh nghiệp ở c&aacute;c nền kinh tế đang ph&aacute;t triển như Việt Nam, nếu đ&oacute;ng khung ở thị trường nội địa c&oacute; thể đồng nghĩa với tự thu hẹp kh&ocirc;ng gian học hỏi v&agrave; tự l&agrave;m hạn chế khả năng t&iacute;ch lũy năng lực. C&acirc;u hỏi thật sự nằm ở chỗ doanh nghiệp đang ở quy m&ocirc; n&agrave;o v&agrave; thị trường n&agrave;o cho ph&eacute;p họ lớn l&ecirc;n một c&aacute;ch l&agrave;nh mạnh - cả về năng lực sản xuất, quản trị lẫn khả năng cạnh tranh d&agrave;i hạn. Thực tế của nhiều doanh nghiệp cho thấy c&acirc;u trả lời hiếm khi nằm g&oacute;i gọn ở một ph&iacute;a.

<a href="https://thesaigontimes.vn/xuat-khau-di-de-quay-ve-manh-me-hon/">Link gốc</a>

Xuất khẩu từng là con đường rộng mở dẫn doanh nghiệp Việt Nam đến với những chân trời mới. Nhưng khi những cú sốc địa chính trị và thương mại dồn dập xuất hiện, câu hỏi không còn là đi hay ở, mà là đi sao cho có thể đủ mạnh khi quay về.

Xuất khẩu từng l&agrave; con đường rộng mở dẫn doanh nghiệp Việt Nam đến với những ch&acirc;n trời mới. Nhưng khi những c&uacute; sốc địa ch&iacute;nh trị v&agrave; thương mại dồn dập xuất hiện, c&acirc;u hỏi kh&ocirc;ng c&ograve;n l&agrave; đi hay ở, m&agrave; l&agrave; đi sao cho c&oacute; thể đủ mạnh khi quay về.

Th&aacute;ng 6-2022, tại đại hội cổ đ&ocirc;ng Gỗ An Cường, một cổ đ&ocirc;ng đặt c&acirc;u hỏi doanh thu xuất khẩu của Gỗ An Cường tăng đều qua c&aacute;c năm, song ch&iacute;nh mảng n&agrave;y lại k&eacute;o bi&ecirc;n lợi nhuận gộp đi xuống. Vậy c&ocirc;ng ty c&oacute; n&ecirc;n tiếp tục đẩy mạnh xuất khẩu nữa kh&ocirc;ng?

Một c&acirc;u hỏi nhiều trăn trở của ba năm trước bỗng trở lại trong danh s&aacute;ch c&aacute;c vấn đề thời sự l&agrave;m ăn trong năm 2025 vừa qua, khi những động th&aacute;i li&ecirc;n quan đến thuế đối ứng dưới thời Tổng thống Mỹ Donald Trump l&agrave;m chao đảo c&aacute;c thị trường xuất khẩu. Trong bối cảnh đ&oacute;, c&ugrave;ng với những bất ổn địa ch&iacute;nh trị v&agrave; rủi ro chuỗi cung ứng, thế giới n&oacute;i nhiều hơn đến việc c&aacute;c nền kinh tế lớn &ldquo;quay về thị trường nội địa&rdquo; hay &ldquo;giảm thiểu rủi ro&rdquo;. C&acirc;u chuyện đ&oacute; ở Việt Nam thường được kể theo một trục quen thuộc pha lẫn sự tiếc nuối, bất lực: doanh nghiệp nội mải m&ecirc; với xuất khẩu, bỏ trống s&acirc;n nh&agrave;, để rồi thị trường nội địa rơi v&agrave;o tay doanh nghiệp ngoại.

Lập luận ấy nghe c&oacute; vẻ hợp l&yacute;, nhưng chưa phản &aacute;nh đầy đủ c&aacute;ch doanh nghiệp thực sự vận h&agrave;nh - theo d&ograve;ng tiền, quy m&ocirc; v&agrave; năng lực tổ chức, hơn l&agrave; theo bi&ecirc;n giới địa l&yacute;.

<img alt="" src="https://static.fireant.vn/Upload/20260226/images/18.jpg" style="height:435px; width:650px" />

Giới hạn của s&acirc;n nh&agrave;

Khi một doanh nghiệp đẩy mạnh xuất khẩu, rất hiếm khi do họ &ldquo;ch&aacute;n&rdquo; thị trường trong nước m&agrave; thường do nhận thấy năng lực sản xuất đ&atilde; vượt khả năng ti&ecirc;u thụ của thị trường nội địa, hoặc chi ph&iacute; chỉ thực sự hợp l&yacute; khi l&agrave;m ở quy m&ocirc; lớn hơn. Trong nhiều trường hợp, xuất khẩu kh&ocirc;ng phải l&agrave; lựa chọn cảm t&iacute;nh hay mang m&agrave;u sắc ch&iacute;nh trị, m&agrave; đơn giản l&agrave; kết quả của một b&agrave;i to&aacute;n kinh tế.

Nếu phải t&igrave;m một c&acirc;u hỏi mang t&iacute;nh cốt l&otilde;i hơn, c&oacute; lẽ đ&oacute; l&agrave; c&acirc;u hỏi về quy m&ocirc; thị trường - thị trường liệu đ&atilde; đủ lớn để doanh nghiệp n&acirc;ng tầm ti&ecirc;u chuẩn h&oacute;a sản phẩm, mở rộng quy m&ocirc;, đầu tư b&agrave;i bản cho quản trị... Với nhiều ng&agrave;nh, c&acirc;u trả lời l&agrave; chưa.

Tranh luận k&eacute;o d&agrave;i nhiều năm về việc Việt Nam &ldquo;chỉ xuất khẩu h&agrave;ng th&ocirc;&rdquo; cũng cần được nh&igrave;n lại dưới lăng k&iacute;nh n&agrave;y. Kh&ocirc;ng phải mọi sản phẩm tinh chế đều cần thị trường lớn v&agrave; kh&ocirc;ng phải mọi sản phẩm b&aacute;n th&agrave;nh phẩm đều c&oacute; thể sống khỏe trong thị trường nhỏ. Những mặt h&agrave;ng như c&aacute; tra phi l&ecirc; hay chuối xuất khẩu đ&ograve;i hỏi sản lượng lớn v&agrave; thị trường rộng để đạt hiệu quả kinh tế. Ngược lại, c&aacute;c sản phẩm gắn chặt với văn h&oacute;a ẩm thực hay th&oacute;i quen ti&ecirc;u d&ugrave;ng đặc th&ugrave; thường kh&oacute; phổ biến ở thị trường to&agrave;n cầu nhưng lại c&oacute; thể tạo gi&aacute; trị cao trong những thị trường ng&aacute;ch. Vấn đề nằm ở t&iacute;nh ph&ugrave; hợp thị trường của từng ng&agrave;nh, chứ kh&ocirc;ng phải ở nh&atilde;n &ldquo;th&ocirc;&rdquo; hay &ldquo;tinh&rdquo;.

Kh&ocirc;ng phải l&agrave; chọn &ldquo;trong&rdquo; hay &ldquo;ngo&agrave;i&rdquo;, m&agrave; l&agrave; tạo điều kiện để doanh nghiệp lớn l&ecirc;n m&agrave; kh&ocirc;ng m&eacute;o m&oacute;. Luật cạnh tranh đủ mạnh, chống độc quyền đủ nghi&ecirc;m, để khi doanh nghiệp quay về thị trường nội địa, họ bước v&agrave;o một s&acirc;n chơi l&agrave;nh mạnh.

Ở ph&iacute;a cầu, h&agrave;nh vi người ti&ecirc;u d&ugrave;ng cũng đ&atilde; thay đổi s&acirc;u sắc trong hơn hai thập ni&ecirc;n qua. &ldquo;Quốc tịch&rdquo; của h&agrave;ng h&oacute;a ng&agrave;y c&agrave;ng &iacute;t &yacute; nghĩa hơn tr&ecirc;n kệ si&ecirc;u thị. Quyết định mua được dẫn dắt bởi gi&aacute;, chất lượng v&agrave; độ tin cậy từ sức mạnh thương hiệu, thay v&igrave; cảm x&uacute;c hay lời k&ecirc;u gọi. Điều n&agrave;y l&yacute; giải v&igrave; sao c&aacute;c thương hiệu to&agrave;n cầu c&oacute; thể nhanh ch&oacute;ng chiếm ưu thế ngay tại thị trường Việt Nam.

Trong bối cảnh đ&oacute;, một số doanh nghiệp Việt Nam bắt đầu đi theo một con đường v&ograve;ng, đ&oacute; l&agrave; trở th&agrave;nh thương hiệu được c&ocirc;ng nhận ở thị trường quốc tế trước, rồi quay về thị trường nội địa với uy t&iacute;n đ&atilde; được kiểm chứng. Một sản phẩm &ldquo;b&aacute;n được ở Mỹ&rdquo; hay &ldquo;đạt chuẩn ch&acirc;u &Acirc;u&rdquo; bước v&agrave;o thị trường trong nước với một vị thế kh&aacute;c hẳn. Xuất khẩu trong trường hợp n&agrave;y kh&ocirc;ng phải l&agrave; rời bỏ s&acirc;n nh&agrave; m&agrave; l&agrave; một c&aacute;ch để quay về mạnh mẽ hơn.

Trở lại c&acirc;u chuyện của Gỗ An Cường. Trả lời c&acirc;u hỏi của cổ đ&ocirc;ng năm 2022, &ocirc;ng L&ecirc; Đức Nghĩa, Chủ tịch Hội đồng quản trị, khi đ&oacute; cho biết c&ocirc;ng ty vẫn tiếp tục tăng cường mảng xuất khẩu, d&ugrave; bi&ecirc;n lợi nhuận kh&ocirc;ng cao. L&yacute; do, theo &ocirc;ng, l&agrave; xuất khẩu mang lại c&ocirc;ng việc &ldquo;chạy rất đều&rdquo; v&agrave; &ldquo;thanh to&aacute;n tốt&rdquo;. Trong khi đ&oacute;, c&aacute;c dự &aacute;n trong nước, d&ugrave; c&oacute; thể đạt bi&ecirc;n lợi nhuận danh nghĩa l&ecirc;n tới 20%, lại thường chịu rủi ro về tiến độ k&eacute;o d&agrave;i v&agrave; thanh to&aacute;n chậm trễ, khiến lợi nhuận thực tế cuối c&ugrave;ng &ldquo;cũng chỉ bằng xuất khẩu&rdquo;.

Lập luận n&agrave;y phản &aacute;nh một thực tế quen thuộc trong sản xuất c&ocirc;ng nghiệp. Với nh&agrave; m&aacute;y, việc duy tr&igrave; c&ocirc;ng suất ổn định c&oacute; &yacute; nghĩa sống c&ograve;n. Một hợp đồng xuất khẩu c&oacute; thể mang lại doanh thu 5-10 triệu đ&ocirc; la Mỹ ngay sau khi k&yacute; với đối t&aacute;c ti&ecirc;u thụ, trong khi để đạt con số tương đương ở thị trường nội địa, doanh nghiệp phải bước v&agrave;o một cuộc cạnh tranh khốc liệt hơn nhiều.

&ldquo;Đối với một nh&agrave; m&aacute;y sản xuất, việc chạy tối đa c&ocirc;ng suất l&agrave; rất quan trọng&rdquo;, &ocirc;ng Nghĩa nhấn mạnh.

Điều quan trọng hơn, ban l&atilde;nh đạo Gỗ An Cường nh&igrave;n xuất khẩu như một qu&aacute; tr&igrave;nh t&iacute;ch lũy năng lực, chứ kh&ocirc;ng chỉ l&agrave; k&ecirc;nh ti&ecirc;u thụ. Khi sản xuất h&agrave;ng ng&agrave;n sản phẩm cho thị trường nước ngo&agrave;i, tay nghề c&ocirc;ng nh&acirc;n, tr&igrave;nh độ đội ngũ v&agrave; năng suất lao động buộc phải n&acirc;ng l&ecirc;n. &ldquo;Một năm ch&uacute;ng ta l&agrave;m 1.000 c&aacute;i ghế cho nước ngo&agrave;i th&igrave; tới năm thứ hai, năm thứ ba chắc chắn năng suất lao động sẽ kh&aacute;c&rdquo;, &ocirc;ng Nghĩa lập luận. Xuất khẩu, theo c&aacute;ch nh&igrave;n n&agrave;y, l&agrave; một qu&aacute; tr&igrave;nh r&egrave;n luyện trong m&ocirc;i trường cạnh tranh khắt khe.

Điều đ&oacute; kh&ocirc;ng c&oacute; nghĩa thị trường nội địa bị xem nhẹ. Chia sẻ với Tạp ch&iacute; Kinh tế S&agrave;i G&ograve;n v&agrave;o những ng&agrave;y cuối năm Ất Tỵ 2025, &ocirc;ng Nghĩa cho rằng thị trường Việt Nam mới chỉ ở giai đoạn bắt đầu, với dư địa tăng trưởng lớn về nhu cầu sử dụng sản phẩm gỗ c&ocirc;ng nghiệp. Với vị thế v&agrave; năng lực hiện c&oacute;, Gỗ An Cường vẫn x&aacute;c định tập trung nguồn lực để khai th&aacute;c tối đa thị trường trong nước, trong khi xuất khẩu tiếp tục được xem l&agrave; &ldquo;s&acirc;n chơi&rdquo; để n&acirc;ng tầm thương hiệu v&agrave; năng lực cạnh tranh. Hai hướng đi n&agrave;y được đặt song song, thay v&igrave; loại trừ lẫn nhau.

&ldquo;Vươn ra ngo&agrave;i để giữ b&ecirc;n trong&rdquo; nghe c&oacute; vẻ nghịch l&yacute;, nhưng lại kh&aacute; gần với thực tế. Một v&otilde; sĩ kh&oacute; c&oacute; thể chỉ thắng giải l&agrave;ng rồi mong giữ m&atilde;i s&acirc;n nh&agrave;, ra s&agrave;n lớn l&agrave; c&aacute;ch nhanh nhất để r&egrave;n bản lĩnh. Dĩ nhi&ecirc;n, kh&ocirc;ng c&oacute; một c&ocirc;ng thức chung cho mọi ng&agrave;nh. N&ocirc;ng nghiệp v&agrave; c&ocirc;ng nghiệp cần sự đồng nhất, sản lượng lớn v&agrave; khả năng quốc tế h&oacute;a cao. Ngược lại, c&aacute;c ng&agrave;nh chế t&aacute;c như trang sức lại sống bằng sự tinh xảo, c&acirc;u chuyện v&agrave; bản sắc - những thứ kh&ocirc;ng thể nh&acirc;n bản v&ocirc; hạn.

Hấp dẫn lẫn nhau

Cũng c&oacute; &yacute; kiến phản biện rằng: &ldquo;Nếu thị trường Việt Nam kh&ocirc;ng đủ lớn v&agrave; đủ hấp dẫn, v&igrave; sao doanh nghiệp b&aacute;n lẻ Th&aacute;i Lan li&ecirc;n tục mở rộng, c&aacute;c tập đo&agrave;n thực phẩm H&agrave;n Quốc gia nhập, thậm ch&iacute; doanh nghiệp Nhật Bản c&ograve;n trực tiếp l&agrave;m n&ocirc;ng nghiệp để phục vụ người ti&ecirc;u d&ugrave;ng Việt?&rdquo;.

Nh&igrave;n kỹ hơn, lập luận n&agrave;y kh&ocirc;ng hề m&acirc;u thuẫn với c&acirc;u chuyện về quy m&ocirc;, m&agrave; bổ sung một l&aacute;t cắt quan trọng. Việc doanh nghiệp ngoại đổ v&agrave;o thị trường Việt Nam cho thấy sức mua trong nước đ&atilde; vượt qua một &ldquo;ngưỡng tối thiểu&rdquo; đủ hấp dẫn với những m&ocirc; h&igrave;nh c&oacute; năng lực tổ chức cao, vốn mạnh v&agrave; kinh nghiệm vận h&agrave;nh ở quy m&ocirc; lớn. Nhưng điều đ&oacute; kh&ocirc;ng c&oacute; nghĩa thị trường nội địa, trong trạng th&aacute;i hiện tại, đủ để mọi doanh nghiệp Việt lớn l&ecirc;n một c&aacute;ch l&agrave;nh mạnh.

C&aacute;c doanh nghiệp Th&aacute;i Lan, H&agrave;n Quốc hay Nhật Bản thường kh&ocirc;ng bước v&agrave;o Việt Nam với tư thế của một người chơi nhỏ. Họ mang theo chuỗi cung ứng đ&atilde; ho&agrave;n thiện, hệ thống quản trị ti&ecirc;u chuẩn h&oacute;a, nguồn vốn d&agrave;i hạn v&agrave; khả năng chịu đựng bi&ecirc;n lợi nhuận thấp trong thời gian d&agrave;i để đổi lấy thị phần. N&oacute;i c&aacute;ch kh&aacute;c, họ kh&ocirc;ng &ldquo;lớn l&ecirc;n&rdquo; nhờ thị trường Việt Nam, m&agrave; đ&atilde; đủ lớn trước khi bước v&agrave;o đ&acirc;y.

Vai tr&ograve; của Nh&agrave; nước, trong c&acirc;u chuyện n&agrave;y, v&igrave; thế cũng cần được đặt đ&uacute;ng chỗ. Kh&ocirc;ng phải l&agrave; chọn &ldquo;trong&rdquo; hay &ldquo;ngo&agrave;i&rdquo;, m&agrave; l&agrave; tạo điều kiện để doanh nghiệp lớn l&ecirc;n m&agrave; kh&ocirc;ng m&eacute;o m&oacute;. Ph&aacute;p luật cạnh tranh đủ mạnh, chống độc quyền đủ nghi&ecirc;m, để khi doanh nghiệp quay về thị trường nội địa, họ bước v&agrave;o một s&acirc;n chơi l&agrave;nh mạnh.

Vốn ngoại, nếu nh&igrave;n rộng hơn, cũng kh&ocirc;ng chỉ l&agrave; tiền. &Ocirc;ng L&ecirc; Đức Nghĩa chia sẻ, với Gỗ An Cường, c&aacute;c đối t&aacute;c chiến lược như Sumitomo Forestry, VinaCapital hay KWF DEG kh&ocirc;ng chỉ mang lại vốn, m&agrave; c&ograve;n l&agrave; c&ocirc;ng nghệ, ti&ecirc;u chuẩn quản l&yacute; chất lượng quốc tế v&agrave; hỗ trợ x&acirc;y dựng hệ thống ESG, bao gồm chiến lược kiểm k&ecirc; kh&iacute; nh&agrave; k&iacute;nh hướng tới mục ti&ecirc;u net zero năm 2050. Quan trọng hơn, họ mở ra c&aacute;nh cửa kết nối với chuỗi cung ứng khu vực v&agrave; to&agrave;n cầu.

Những diễn biến n&agrave;y diễn ra trong bối cảnh thế giới n&oacute;i nhiều về &ldquo;quay về thị trường nội địa&rdquo;, &ldquo;t&aacute;ch rời khởi Trung Quốc&rdquo; hay &ldquo;giảm thiểu rủi ro chuỗi cung ứng&rdquo;. Tuy nhi&ecirc;n, c&aacute;c ph&acirc;n t&iacute;ch của The Economist trong b&aacute;o c&aacute;o đặc biệt &ldquo;Kinh tế nội địa&rdquo; xuất bản cuối năm 2023 cho thấy lịch sử chuỗi cung ứng to&agrave;n cầu c&oacute; khả năng tự điều chỉnh tốt, khi những c&uacute; sốc xảy ra, thị trường thường phản ứng nhanh hơn dự đo&aacute;n. Thế giới vẫn sẽ phần lớn phụ thuộc lẫn nhau. D&ugrave; vậy, xu hướng dễ nhận thấy trong giai đoạn hiện nay l&agrave; chi ph&iacute; kinh doanh ng&agrave;y c&agrave;ng tăng.

Đối với doanh nghiệp ở c&aacute;c nền kinh tế đang ph&aacute;t triển như Việt Nam, nếu đ&oacute;ng khung ở thị trường nội địa c&oacute; thể đồng nghĩa với tự thu hẹp kh&ocirc;ng gian học hỏi v&agrave; tự l&agrave;m hạn chế khả năng t&iacute;ch lũy năng lực. C&acirc;u hỏi thật sự nằm ở chỗ doanh nghiệp đang ở quy m&ocirc; n&agrave;o v&agrave; thị trường n&agrave;o cho ph&eacute;p họ lớn l&ecirc;n một c&aacute;ch l&agrave;nh mạnh - cả về năng lực sản xuất, quản trị lẫn khả năng cạnh tranh d&agrave;i hạn. Thực tế của nhiều doanh nghiệp cho thấy c&acirc;u trả lời hiếm khi nằm g&oacute;i gọn ở một ph&iacute;a.

<a href="https://thesaigontimes.vn/xuat-khau-di-de-quay-ve-manh-me-hon/">Link gốc</a>